Çaresaz

by Halide Edib Adıvar

Çaresaz, edebiyatımızın unutulmaz yazarı Halide Edib Adıvarın, çağdaşlaşma sürecinde İstanbulda yaşanan günlük hayatı tasvir ettiği kısa romanlarından biri. Hikâyemizin kahramanı, her derde deva, yardımsever bir kız olduğu için mahallelinin Çaresaz diye seslendiği genç öğretmen Mediha. Kahramanımız, komşu köşkte oturan ihtiyar kadına vakfetmiş kendini... Tabii ihtiyar kadının oğlu Münirin köşke döneceğinden, aralarında tuhaf, gelgitlerle sürecek bir aşkın başlayacağından habersiz... Halide Edib, modern ilişkileri, aşkı, imam nikâhını, resmî nikâhı konu ediniyor. Bu küçük kitabı okurken hem yazarın tadına doyulmaz dilini hem o yılların İstanbul yaşamından sahneleri, kişileri izleyeceksiniz. Çaresazın, Münirin, konu komşunun sıradan, masum ve dingin yaşamlarını gözleyecek, romanda Halide Edibin kendi hayatından da izler bulacaksınız.

Genres: Turkish

88 pages, Paperback

First published January 1, 1961

About the author

Halide Edib Adıvar was a Turkish novelist and feminist political leader. She was best known for her novels criticizing the low social status of Turkish women and what she saw as the disinterest of most women in changing their situation. She also served as a soldier in the Turkish military during the Turkish War of Independence.

Her father was a secretary of the Ottoman Sultan Abdülhamid II. She and her family were affiliated with the Dönmeh, a group that publicly practiced Islam but secretly practiced a form of Judaism called Sabbateanism. Edip was educated at home by private tutors from whom she learned European and Ottoman literature, religion, philosophy, sociology, piano, English, French, and Arabic. She learned Greek from her neighbors and from briefly attending a Greek school in Istanbul. She attended the American College for Girls briefly in 1893. In 1897, she translated Mother by Jacob Abbott, for which the sultan awarded her the Order of Charity (Nishan-i-Shafakat; Şefkat Nişanı). She attended the American College again from 1899 to 1901, when she graduated. Her father's house was a center of intellectual activity in Istanbul and even as a child Halide Edip participated in the intellectual life of the city.

Reviews

[Aviendha · Rating 1 out of 5]

Kitap karakter bazında o kadar can sıkıcı ki, ne diline nede anlatım biçimine karşı beğeni duyuyorsunuz. İkilem dolu, duygusal sapmaların hayrete düşürdüğü gereksiz bir konu.

[Cemre · Rating 2 out of 5]

Kitap boyunca Halide Edib'in bu romanı neden yazdığını, vermek istediği mesajı düşündüm durdum. Kadın karakterlerini çoğunlukla güçlü kadınlardan seçen Halide Edib'in Mediha gibi umut vaat eden bir kadını neden itici ve anlaşılmaz bir karakter haline getirdiğini anlayabildiğimi söyleyemem. Belki ben fazla idealize ettim, bu sebeple de umduğum tepkileri göremedim Mediha'da bilemiyorum. Bununla birlikte ince bir kitap olması size romanın ana karakterlerini tam manasıyla tahlil etme imkânı sunmuyor. Bu da kitaptan okuyucu -en azından beni- uzaklaştırıyor.

[Derya Karataş · Rating 2 out of 5]

Halide Edib Adivar'in Caresaz isimli bu kitabında Cumhuriyetin ilk yıllarında Istanbul'da öğretmenlik yaparak geçinen ve yardimseverliginden oturu Caresaz ismiyle anılan Mahide'nin hayatından bir kesit sunulmakta. Yazarın daha önce Handan isimli eserini okuyup çok sevmiştim ve Handan gibi aydın bir kadından sonra Mahide karakterini Adivar'in eserlerine yakistiramadigimi belirtmeliyim. Öyle ki Mahide, komşusu Hakim Munir'in dini nikah teklifini kabul ettiği gibi üstüne Munir'in resmi nikah kıydığı Şehnaz karşısında kabullenici tavırlar takınıp aynı evde yasiyor. Hem Munir'in hem Mahide'nin tavırları yeterince sinir bozucuyken yazarın dilinde bir ironi arasam da bulamadım. Belki zorlama bir yorumla Adivar'in aydin kimliginin ogretmen olmakla kazanilmayacagini ve asiri fedakarligin Mahide örneğinde olduğu gibi kisilik kaybina yol acacagini anlattigini savunabiliriz. Eserde kurgunun da çok hızlı ilerlediğini dusunuyorum. Belki bu hiz eserin zamanında Cumhuriyet gazetesinde bir dizi halinde tefrika edilmiş olmasındandır. Bunun dışında yalin anlatımlı bir kitaptı. Tüm karakterlerin sinirleri alt-üst ettiği böyle bir kitap hızlıca okunduğu için ve Adıvar eserlerine giriş olarak okunabilir.

[Esma · Rating 2 out of 5]

Çaresaz imam nikahı ile evlenen duygusal manada tam birer çocuk olan iki kişinin hayatlarına bir kadının daha girmesini anlatıyor. Çaresaz karakteri ifrad derecesinde kendisini başkalarına adamış, beklentisiz ve fedakar bir kadın. evliliğine bir mantık evliliği, partnerlik, dostluk ilişkisi olarak bakıyor, iki metelik kazanamayan bir adamın kendisinin omzundan geçinmesine, bunu yaparken ev dışında münasebetlerde bulunmasına eyvallah diyor. Kocası, eve yeni bir eş (bu sefer resmi nikahlı) getirdiğinde bu kadın Çaresaz ve eşinin arasındaki çözülememiş gerginlik ve birbirine düşkünlükten, aralarında bir şeyler olduğunu seziyor ve huysuzluk yapmaya başlıyor. "o benim dünya ahret kardeşim" edebiyatı yapan Çaresaz ise bir şekilde çok kısa sürede beyefendinin tekrar gözdesi olmayı beceriyor. Roman ikinci eşin nikahtan çıkarılması ve Çaresaz'ın kocasıyla bu sefer tam bir aşk ve muhabbet içinde evliliklerinin yeniden tesisi ile sonlanıyor. Bu romanda "mazlum" pozisyondaki şahıs olan Çaresaz'ın yaşadıkları açmazın en büyük sorumlusu olması, fazla iyilikten maraz doğacağı kaidesini teyit eder nitelikte. Kocasına duyduğu sevginin zekatını dahi veremeyen, ona saygı duymayan ve onu korumayan bir zevcle münasebetini devam ettirerek kendisine zarar veren bir insanın, eninde sonunda başkalarına zarar vermesi tahmin edilebilir bir sonuçtur. Kaldı ki, madem bu adama karşı muhabbetin kati vaziyette nihayetlenmemiş, neden aranızdaki nikahın gizlenmesine, ikinci eşin bu şekilde oyuna getirilmesine müsaade ediyorsun? Romandaki zevc zaten tamamen kısıtlanmamış nefsi, arzularını. tatminini yolunda kimseyi tanımayan yontulmamış bir hödüğü temsil ettiğinden onu herhangi bir şeyden sorumlu tutmuyorum. hayatta böyle tipler hep olmuş ve olacaktır. Ama akıl ve erdem timsali olarak kabul gören bir şahsın basiretsizliği beni daha çok rahatsız etti. Ben Halide Edip'in bu rahatsızlığı kasıtlı yarattığını düşünüyor ve onu bu yüzden takdir ediyorum. Kabul ediyorum ki kitabı okumaya ilk başladığımda bayağı alaycı yaklaşmıştım çünkü bazı ifade tarzları romandan ziyade senaryoya ait gibiler. Mesela Halide Edip ne zaman birisini betimleyecek olsa anlatımda bir parantez açıp şöyle cümleler kuruyor: "uzun boylu, mavi gözlü. üstünde siyah bir takım var. bakışları donuk." İstihzamın bir diğer sebebi de diyalogların naifliğiydi. Ancak okuyucu Çaresaz'ı edebi bir eserden ziyade toplumsal bir kritik olarak değerlendirirse kitapta kaybolması, anlatılan olayın içine çekilmesi mümkün.

[Semiha · Rating 4 out of 5]

Okurken duygudan duyguya sürüklendiğiniz bir öykü, roman olacak büyüklükte ve tafsilatta değil neredeyse öykü kategorisine girecek. Mediha'ya bir yandan hayranlık duyarken öteki yandan bu kadar fedakarlığına üzülseniz mi, kızsanız mı bilemiyorsunuz. Münir'e karşı da tek duygu beslemek zor. Çapkınlığı hoş görülebilir değil, ama bunu inkar etmeyişi, vaziyetinin farkında oluşu, ona karşı oluşan öfkenizi kısmen de merhamete dönüştürebiliyor, özellikle öykünün sonunda yaptığı seçimle beraber. Az önce vaziyet kelimesini mi kullandım ben ahahah, yazıldığı dönem itibariyle eski, kimisi hoş kimisi ilginç birçok kelime veya ifadelerle buluşmuş da oluyorsunuz. Öykünün Erenköy, Çamlıca, Yıldız gibi yerlerde geçmesi; Şehnaz'ın doğumu için Zeynep Kamil'e gidilmesi de İstanbul severlerin hoşuna gidecek detaylar. Kitaba dair şimdilik aklıma gelen, edebi anlatım açısından eleştirebileceğim tek şey sanırım Mediha'nın Münir'in annesini Münir ile Şehnaz'ın evliliklerine dair ikna etmeye çalışırken söylediklerinin çok kısa ve ard arda oluverişi itibariyle gerçekte hiç de ikna edici olmayacaklarını; bu sahnenin biraz daha uzatılmasının daha iyi olacağını düşünmemdi. İçerik olarak ise her ne kadar üzücü bir hadiseyi aktarıyor olsa da (en çok da kadına verilen değer açısından) dönemi yansıttığını düşündüğüm için neden böyle bir içerik seçmiş yazar diye şikayetlenmeyeceğim. Aksine iyi yapmış bile olabilir, yanlışları daha açık görmüş oluyoruz önümüze serilince.

[Özge Beydağ Yılmaz · Rating 4 out of 5]

Bu sene tam Halide Edip yılı oldu, iki romanda bir Halide Edip okuyorum :) Eski Türk filmi tadında, aşklı meşkli, hem de İstanbul'un o en sevdiğim zamanlarında geçen hikayeler ruhumu dinlendiriyor.

[Rüçhan · Rating 2 out of 5]

Tam bir düşkırıklığı... Fiyasko...

Kitabın içeriğini, konunun sığlığını geçtim; Can Yayınları gibi nam salmış bir yayınevinin bir kitabı nasıl rezil edebileceğini merak ediyorsanız bu kitabı bir inceleyin.

*Son derece yalın bir dille yazılmış olmasına karşın her sayfanın altında istisnasız 2-3 kelime açıklaması (yer yer 7-8 tane) inanılmaz rahatsız ediciydi. Kitap acaba ilkokul çocuklarına mı hitap ediyor diye evirip çevirip baktım, bir not göremedim. Durumun ne kadar vahim olduğunu anlamanız için "günümüz" Türkçesindeki açıklaması verilmiş sözcüklerden birkaçını söyleyeyim: Tebessüm (gülümseme), ihtimal (olasılık), vaziyet (durum), sarf etmek (harcamak), sual (soru) ve daha niceleri...

*Kitabın içeriği de maalesef beni hiç mi hiç tatmin etmedi. Halide Edib adına aldanıp yüksek beklentilere girmeyin. Bir Türk edebiyatı âşığı ve Halide Edib'i seven biri olarak, değerlendirmede 1 yıldız vermeye gönlüm el vermedi. Çoook zoraki, 2 yıldız...

[Betul Aisha · Rating 3 out of 5]

romandan çok roman taslağı gibi bir metin. halide edip 79 yaşında yazmış bu romanı, bu bilgi bende olmasa derim ki ilk roman denemesidir, 17 yaşında yazmıştır, tuhaf. 17'sinde bile daha iyisini yazardı bana kalırsa. yer yer ilginç, okuduğuma pişman değilim, bazı bölümler çok fazla geçiştirilmiş hissi veriyor, sanki oraları açarak yazsa ikinci bir Handan olacakmış.

[pelin · Rating 4 out of 5]

mediha mal msn abla...

[Sam · Rating 1 out of 5]

Yazmasa da olurmuş.