De verovering van de vrijheid: van luie mensen, de dingen die voorbijgaan

by Alicja Gescinska

Alicja Gescinska heeft aan den lijve ervaren wat gebrek aan vrijheid is. Ooit woonde zij met haar ouders en zussen in een studio van vier bij vier in communistisch Polen. Vlak voor de Val van de Muur vluchtte het gezin naar België; Als tiener kon zij moeilijk aarden in het Westen, waar de toegenomen vrijheid niet meteen een garantie bleek voor een beter bestaan. Vrijheid scheen haar eerder een ander woord voor luiheid, gemakzucht, consumentisme. Pas met de ontdekking van wijsbegeerte en literatuur vond zij naar eigen zeggen de ware, positieve zin van de vrijheid. In de zomer van 2010 werd Alicja geconfronteerd met het plotselinge overlijden van haar vader. Zij realiseerde zich dat je als mens slechts vrij bent wanneer je liefdevol en betrokken in het leven staat. Dat is de eigenlijke drijfveer achter haar pleidooi tegen de luiheid en morele onverschilligheid die zij kenmerkend vindt voor de moderne tijden. Deze jonge filosofe laat ons inzien dat vrijheid niet vrijblijvend is.

Genres: Philosophy, Nonfiction

220 pages, Paperback

First published January 1, 2011

About the author

Alicja Gescinska (Warschau, 1981) is schrijver en filosoof. Haar filosofische debuut De verovering van de vrijheid (2011) oogstte alom lof. Met haar debuutroman Een soort van liefde (2016) won ze de Debuutprijs 2017 en werd ze genomineerd voor de Confituur Boekhandelsprijs. Haar essay Thuis in muziek. Een oefening in menselijkheid (2018) stond op de shortlist voor de Socratesbeker. Intussen komen mensen om (2019) werd bekroond met de Liberales-boekenprijs 2019. In 2020 schreef ze het essay voor de Maand van de Filosofie: Kinderen van Apate. Over leugens en waarachtigheid . In 2021 debuteerde ze als dichter met de bundel Trojaanse gedachten. Haar theatermonoloog Apate spreekt verscheen in het voorjaar van 2022, waarin zij spreekt over de leugen als deugd.

Reviews

[Luc De Coster · Rating 3 out of 5]

Verdienstelijke poging om het concept "vrijheid" in al zijn facetten te belichten. Basisidee is het verschil tussen negatieve vrijheid (vrij zijn van zo veel mogelijk externe belemmeringen) en positieve vrijheid (de mogelijkheid hebben om goed te leven en meester te zijn van zichzelf). Gelardeerd met talloze verwijzingen naar literaire voorbeelden en naar filosofen die zich met de kwestie hebben beziggehouden. Implicaties van dat onderscheid voor persoonlijke ethiek, sociaal gedrag, politieke keuzes. Totale negatieve vrijheid (geen enkele beperking) is ook totalitair: de individuele mens heeft alle macht (en dus onmogelijk). Werkelijke vrijheid is begrensd. Goed en wel, maar waar die grenzen dan wel liggen weet ook Gescinska niet. Voorwerp van permanente discussie vermoeden we. Natuurlijk komen we dan terecht bij hedendaagse thema's als vrije meningsuiting, racisme, discriminatie, prostitutie, enz, toestanden waarbij vrijheid een positioneel gegeven is.

Vooraf is er een heel uitgebreide bespreking ook van het fenomeen luiheid, laissez faire, verveling, dolce far niente, enz. Een waarschuwing voor hen die het leven aan zich laten voorbijgaan, de Oblomovs van dienst. Dat ziet Gescinska als een foute invulling van negatieve vrijheid, het appél om goed te doen met het leven valt op een koude steen.

Daar ligt ook de link met haar persoonlijk levensverhaal. Haar te vroeg gestorven vader gaf met verve gestalte aan het Slavische lethargische levensgevoel en verdeed veel van zijn tijd met televisiekijken. Voor een gesprek aan de gezinstafel tijdens de maaltijd was hij niet eens beschikbaar. Zo neemt ze ook haar eigen uitstelgedrag onder de loep, alvast voor mij ook heel herkenbaar. Deze getuigenis over haar vader en de sporen die hij naliet in haar karakteriële ontwikkeling is ontroerend, maar blijft gelukkig dienstbaar als illustratief gegeven binnen het geheel van dit boek. Het verklaart ook de bevlogen doorleefde stijl waarmee Gescinska het onderwerp aanpakt en waarom ze een paar keer ook hetzelfde vertelt in andere woorden.

[Vic Van · Rating 5 out of 5]

If Alicja Gescinska has one merit, it is that she has succeeded in raising an interest in philosophy among the more common man through her television series 'Wanderlust' and through a series of short interviews she did for the Belgian broadcasting company 'Canvas'.
Although I had always had an interest in philosophy, I cannot say that I am well-read in that field, apart from some introductory courses and philosophical primers.
This book starts from the very personal story about the author's father, is furthermore based on a key figure in Russian literature 'Oblomov' and deals primarily with the difference between 'negative freedom', being the total absence of rules and restrictions, and 'positive freedom', by which is meant: having the motivation, the devotion and the desire to employ what possibilities there are to 'do good' for oneself, one's fellow man, the community... with the acceptance of the fact that certain rules and regulations are necessary.
I'd say the conclusion is that absolute freedom is not necessarily a good thing and may be damaging even, and that we have a sort of moral duty to ourselves and to our surroundings to use the opportunities there are to forward life.
This whole reasoning is written in a language that is quite easy to understand and very palatable due to numerous examples, personal anecdotes, and literary references.

[Diederik · Rating 3 out of 5]

***(*)

[Koen Maegherman · Rating 4 out of 5]

Inspirerend betoog voor een actief leven waarin we de vrijheid die ons gegeven is, daadwerkelijk benutten om met die vrijheid iets goeds en moois te doen! De tegenstelling tussen Oblomov en Stolz loop als een motief doorheen het boek! Verder ook vele verwijzingen naar bekende en minder bekende psychologen. Het boek krijgt een extra dimensie door haar eigen levensverhaal en de beschrijvingen van haar vader!

[Pieter · Rating 3 out of 5]

Alicja Gescinska has written a special if somewhat flawed book. She uses autobiographical elements to clarify her philosophical stance, which works well and is rather engaging. But while her plea for 'positive freedom' is interesting, the writing falls short at times and her arguments are repetitive.

[Liesleest · Rating 5 out of 5]

De verweving van een zeer persoonlijk verhaal met een hartstochtelijk filosofisch betoog maakt dit boek fascinerend. Must read

[Evi · Rating 4 out of 5]

Daar hou ik wel van, een beetje werk. Dat de dingen niet zomaar in je schoot vallen. Vrijheid moet, net als andere waardevolle dingen in het leven, veroverd worden en komt niet zomaar aanwaaien, zo betoogt ze in haar boek. Ze stoelt dit denken op het voorbeeld van haar luie vader, vergelijkt de Russische literatuur ermee (het personage Oblomov wordt zeker 30 keer genoemd) en geeft ook haar eigen immigratievoorbeeld prijs. "Luiheid is zelfdestructie in slow motion." Een vreemde leuze in tijden dat het niet druk genoeg kan zijn. De eerste 100blz zou ik 5 sterren geven. Het vervolg (wat niet noodzakelijk samen loopt met de twee delen) is meer toegespitst op de filosofische analyse van vrijheid. Voor mij is dit net wat te 'hoofdelijk' om zelf veel uit te halen. Het onderscheid tussen positieve en negatieve vrijheid stemt tot nadenken. Anderzijds heb ik Yalom gemist in dit betoog: schrijft romans over filosofen, vertaalt moeilijke theorie in dagelijkse of therapeutische praktijk en vrijheid is in zijn denken (lees er Existential Psychotherapy op na) toch één van de vier grote peilers in zijn denken (of toch de tweespalt of het evenwicht tussen vrijheid en verantwoordelijkheid). Maar kom, een boek kan nooit exhaustief zijn en zoals ik al zei: ik hou van werken. Ik ben dan maar op pad gegaan om mijn eigen vrijheid te gaan veroveren. Hallo nieuwe dag!

[Chris Majoor · Rating 4 out of 5]

In dit filosfisch werkje zet Gescinska 2 visies neer op vrijheid. De ene visie is de negatieve vrijheid die vooral geïnterpreteerd wordt als het wegnemen van restricties. Deze visie op vrijheid houdt risico's in omdat ze kan leiden tot morele onverschilligheid, lethargie of erger nog tot zelfdestructie. Het is niet omdat iemand een keuze heeft dat hij ook de juiste keuze maakt. En dan is juist wat de visie op positieve vrijheid inhoudt: de vaardigheid om je leven zelf te vormen zodat het zinvoller, beter en gelukkiger wordt. Deze vrijheid "heb" je niet zomaar, maar moet je "veroveren", elke dag opnieuw. Wat het boek bijzonder maakt is dat Gescinska het reflecteert op haar eigen leven: de vlucht van haar familie uit Polen en de ziektestrijd van haar overleden vader. Daardoor wordt het ook een beetje een persoonlijk verhaal. Het boek is heel vlot leesbaar door een helder taalgebruik. Sommige elementen worden wel een paar keer herhaald, maar telkens in iets andere woorden. Voor een filosofisch werk vind ik dit helemaal niet erg omdat de thema's daardoor beter doordringen. Van genoten!

[Sien De Smet · Rating 3 out of 5]

"Ik antwoordde dat je soms dingen doet zonder dat je er iets voor in ruil wilt. Dat je ze niet doet met het oog op compensatie of vergoeding. Misschien geldt dat zelfs enkel voor de mooiste dingen."

"De liefde zalft de ziel wanneer het lichaam lijdt, en soms moet je lijden, wil je ook de zachtheid van de zalving kunnen gevoelen" naar Oscar Wilde

[Peter Van der Boom · Rating 3 out of 5]

Zeer leesbaar boek over vrijheid. Interessante overdenkingen over negatieve en positieve vrijheid - met dank aan Isiah Berlin - verweven met de vlucht van haar familie uit Polen en hoe vooral haar vader daar mee is omgegaan. Haar pleidooi tegen ‘luiaardisme’ verraadt mi toch een culturele achtergrond die daadkracht verraadt.
Neemt niet weg dat de film Oblomov een van mijn favorieten blijft!

[Vicky · Rating 4 out of 5]

Soms liep ik wat stuk op al te abstracte verwoordingen. Maar ik vond hier ook heel mooie en raak verwoorde gedachten. Ik hou wel van deze definitie van positieve vrijheid. En de link naar haar vader voegt een zeer ontroerende toets toe.

[Linda De Geest · Rating 3 out of 5]

Als kind kwam Alicja Gescinska vanuit het Polen achter het IJzeren Gordijn naar België. Ze heeft dus aan den lijve ervaren wat gebrek aan vrijheid is.

In “De verovering van de vrijheid” verweeft Gescinska anekdotes met wat filosofen en schrijvers over het thema hebben gezegd of geschreven. Het resultaat is een soort van essay: een tastende zoektocht die heel wat benoemt en andere zaken onbeantwoord laat. Vrijheid is dan ook niet het gemakkelijkste begrip uit de filosofie.

In de zomer van 2010, toen zij volop werkte aan dit boek, kreeg haar vader kanker en overleed hij. Ze ergert zich over de vele jaren waarin hij zich voor weinig of niets interesseerde. Vandaar ook de ondertitel “Van luie mensen, de dingen die voorbijgaan”. Blijkbaar besefte haar vader pas op zijn zestigste dat hij met zijn leven veel meer had kunnen doen. Ze vergelijkt het met Homer Simpson die dag in dag uit voor zijn televisie zit, bier drinkt en niets doet.

Gescinska zegt dat het probleem van de verveling ook het probleem van de vrijheid is. Want wie niets doet, maakt geen gebruik van al zijn vermogens om het goede te doen. Mensen moeten dan natuurlijk wel in staat worden gesteld om hun vermogens en hun talenten te ontwikkelen en te gebruiken. Armoede bijvoorbeeld vormt in dat opzicht een concrete beperking van de vrijheid. Wat heb je aan speelgoedwinkels als je het geld niet hebt om een pop te kopen?

Er is ook de vaststelling van de auteur dat de mens “geen vrijheid (wil) maar zekerheid”.

De vrijheid van de mens is ook begrensd en reikt maar tot zover ze de anderen geen schade toebrengt.

“Vrijheid draait altijd om wat een mens kan”, schrijft de auteur, “het is de overgang van wat is naar wat zou kunnen zijn, dat de mens zichzelf verwerkelijkt, zijn vrijheid verovert en zin geeft aan zijn bestaan.”

Conclusie: vrijheid moet veroverd worden!

Dit boek is een must voor politici die steeds de mond vol hebben over vrijheid, maar niet weten hoe ze dat voor zoveel mogelijk mensen kunnen realiseren. Alhoewel ze hier wellicht ook geen antwoord zullen vinden, maar wel zullen beseffen dat ... vrijheid moet veroverd worden!

[Sven Deroose · Rating 3 out of 5]

Interessant werk over wat vrijheid is - concept van positieve en negatieve vrijheid wordt belicht. Er wordt vaak verwezen naar Russische literatuur - Oblomov staat als figuur centraal in dit werk. Filosofie vertrekt vanuit levenservaringen van schrijfster.

[Tomas Wallaert · Rating 5 out of 5]

Dit boek krijgt een plaats op de plank 'inspirerende boeken'