"Sevgili Atatürkçüğüm": İlkokul Çocuklarında Atatürk Algısı

by Esra Elmas

Atatürk'ün başak saçları, şimşek bakışları, gök mavisi gözleri, size Yunan mitoloji tanrılarını çağrıştırdı mı hiç? Küçükken kovaladığı kargaların Osmanlıyı, kara çarşafı simgelediğini düşündünüz mü? Ya Trablusgarp'ta onu kurşunlardan koruyan saat.. Atatürk seçilmiş, matematiksel olarak kusursuz ve ölümsüz olabilir mi? Bilgi Üniversitesi'nden Esra Elmas, Mustafa Kemal Atatürk'ü çocuklara sordu. Her gün bronz Atatürk büstü önünde varlığını Türk varlığına armağan eden, ödevini yapmadığında Atütürk'ün ona kızgın kızgın baktığını söyleyen çocuklara.. Atatürk hayatta olsaydı Tayyip Erdoğan başbakan olmazdı.. diyen çocuklara... İlkokul çocuklarıyla yüzyüze görüşme yöntemiyle gerçekleştirilen ve Türkiye'de bir ilk niteliği taşıyan bu araştırmanın sonuçlarını ilgiyle okuyacaksınız. Çocuk-otorite üzerine çalışmalarıyla tanınan Kürşat Bumin'in önsözüyle.. Neden çocukları seçtiğimize gelince. Çok basit çünkü onlar 'oyun oynamaya' ve 'oyunları bozmaya' hepimizden daha hevesliler.

124 pages, Paperback

First published September 1, 2007

Reviews

[Yeliz Ö.]

Ana fikir ilgi çekici. Türkiye için anlamlı bir konu. Genel olarak orta halli bir tez. Bazen alakasız ya da desteksiz çıkarımlar yapabiliyor. Yazarın kendi fikirleri olması normal ama nerede, nasıl söylediği mesele. Atatürk’ün nasıl Mesih olarak algılandığını tam bağlantılandırmıyor (varlığımızı ona borçluyuz düşüncesinden dolayı mı?) ya da kargaların nasıl, nerede kara çarşafa dönüştüğünü. Kendini laik olarak tanımlayan kesimin bilimsellik vurgusu yaparken konu Atatürk’e gelince nasıl çelişkilere düştüğünü anlatıyor. Hem dini değerlerin hayata hakim olmamasını istiyorlar hem de Atatürk’ü metafiziğe varan bir konuma yerleştiriyorlar. Bir kafa karışıklığı mevcut. Çocukların anket cevaplarının ve yorumlarının çoğu bana bolca öğretmenlerinin cümlelerini tekrarlıyorlar diye düşündürttü. Saf çocuk aklından çıkmış değil de dışardan öğrenilmiş cümleler. Bu da okullarda Atatürk konusunda fazla ileri mi gidiyoruz diye bir soruyu doğuruyor. Tezin buna cevabı evet gibi duruyor. Okula karşı negatif bir tutum var tezin aldığı alıntılar ve yorumlarında. Okulu sadece bir hakimiyet, köleleştirme aracı olarak görüyor.

“Devletin kurucu Ata figürü olarak Atatürk’ün, kendisinin kurduğu modern okullarda çocuklara aktarıldığı dilin ve bu dilin çocukların algısındaki etkisinin tartışılması, aynı zamanda Türkiye’nin modernleşme sürecini tartışmanın başka bir yolu olarak karşımıza çıkıyor.” (24)

“…yetişkinlerin kullandığı dilin çocukların diline nasıl çevrildiğini anlamaya;…” (24)

“…dil nesnel ve saf olmayan ‘ortak kavram ve değerlerin belli kelime, ses ve görüntülerle aktarıldığı’ (Hall, 2002, 18-19) ideolojik bir iletişim aracını ifade ediyor.” (27)

“…‘çocuğun eğitimi çocukla yetişkinin birlikte olması sayesinde yüzyıllar boyunca çıraklıkla sağlanmıştı….” (34)

“Batı’da olduğu gibi Türkiye’de de Cumhuriyet, modern okul aracılığıyla ‘vatandaş yaratma’yı hedeflemiştir ve bu hedef doğrultusunda yapılan eğitim tarifi hem araçsal hem de ideolojik olmuştur.” (45)

“…Tanrı, tanrısal figür ve sembollerden geriye kalan boşluğu insan ile doldurmaya koyulurlar.” (58)

“Çocuk Osmanlı’daki ‘teba’dan Cumhuriyet’in ‘vatandaş’ına geçişte merkezi bir özneyi temsil eder.” (59)

“Borcu ödemek esas ve bir temel öğreti şeklinde algılanıyor. Hristiyan anlatısındaki ilk günah gibi, çocuğun “aklanması” ve bu manevi borcu ödemesi için uyulması gereken kurallar ve gidilmesi gereken bir yol var.” (67)

“…Atatürk … hem aklı hem de “akıl ötesi” olanı temsil edebilmektedir.” (72)

“Kürşat Bumin’e göre ‘okul Türkiye’de her zaman bir asansör işlevi görmüştür.” (75)

“Türkiye’de modern olmak Batılı olmak anlamına geliyor. Dolayısıyla toplumda, Batılı olmadan modern olunabileceğine ikna olmayan bir algının varlığından kolaylıkla bahsedilebiliyor.” (84)

[Murat Şahin · Rating 3 out of 5]

Kitabın ilkokul öğrencilerinin Mustafa Kemal öğretisine bakış açısını tahlil etme, anlatma bakımından başarılı olduğunu düşünsem de her ulusal devletin yaptığı simgeleştirme, ulaşılmasını istediği değerlerini benimsetme konusunda uyguladığı br metodu eleştirme gayretine anlam veremedim.

Mustafa Kemal Atatürk öğretisinin, fikirleri bakımından değil karizmatik figür olarak sunularak benimsetilmesi birçok söylemle eleştrilebilir ama tezi araştıranın derdinin eğitimde dini anlatıların yerini akılcı, bilimsel ve evrensel etik söylemlerin almasında bir rahatsızlık var olarak sezdim. Dinsel anlatı ile gönümüzün ulus devletlerin idealleştirdiği anlatının farklı olduğu halde, kitabın benzer olduğuna dair söylemler barındırdığını düşünüyorum.

Demek istediğim tez Atatürk algısını ortaya çıkarma hedefi olduğunu söylerken, aslında kendi değerlerini meşrulaştırmak için bu başlığı kullandığı izlenimi veriyor. Akademik bir içerik olması gereken bir esere uygun görmedim, daha kapsamlı bir araştırma bekliyordum.