1908 Devrimi

by Aykut Kansu, Ayda Erbal (Translator)

Bu kitapta 1908 Devrimi'ne giden yolun hikâyesi anlatılıyor. Türk tarih yazımında kabullenilmiş "2. Meşrutiyet" tanımı, 1908'de yaşanan siyasal dönüşümün çapını yansıtmaktan uzaktır. Zira 1908'de "meşrutiyet" çerçevesini aşan bir siyasal rejim değişikliği olmuştur. Hükümet artık yalnızca halk tarafından seçilmiş bir meclise karşı sorumlu hale gelmiştir. Mutlakiyetçi monarşi ve ona hizmet eden bürokrasi ilk kez siyasal süreçten dışlanmaya başlamıştır. Aykut Kansu, bu yönleriyle 1908'in Türkiye tarihinde 1923'ten daha önemli, "gerçek" dönüm noktası olduğunu ileri sürüyor. Bunu derken, resmî tarihçiliğin -hem de yerleşik muhalif tarihçiliğin- bu dönüm noktasına küçümseyici bakışının radikal bir eleştirisini de yapıyor. Kitabın esas konusu, 1908 Devrimi'ni hazırlayan süreç. Bu sürecin geniş coğrafyaya ve farklı toplumsal kesimlere yayılan ciddi bir toplumsal muhalefet akımına tanıklık ettiğini görüyoruz. 1908'i doğuran bu muhalefet dalgasının çok zengin malzemeye dayanan tasviri, tarihin en bilge öğretmen ve en eğlenceli roman olduğunu bir kere daha kanıtlıyor. 1908 Devrimi, Aykut Kansu'nun yakın dönem tarihimizi "deşen" çalışmalarının ilk halkasını oluşturuyor.

Genres: History

544 pages, Paperback

First published January 1, 1995

Reviews

[Paul · Rating 4 out of 5]

Aykut Kansu’s The Revolution of 1908 in Turkey is a historiographically-conscious text that seeks to challenge traditional interpretations of the Young Turk Revolution. His overarching argument, as the title would suggest, is that the 1908 Revolution was indeed a revolution, and not merely a restoration of the 1876 Constitution, because it fundamentally altered the political and economic dynamics of the Ottoman Empire. He bases this on the idea that while the 1876 Constitution was never intended to end absolutism, the 1908 Revolution accomplished this goal and, moreover, engendered a drive towards a protectionist, nationalist economy (although he does not really address this latter idea in detail in the book). As such, he postulates that historians who have considered questions of continuity and discontinuity have focused too narrowly on 1923 and should instead look to 1908, an era that has been dismissed or glossed over in most studies. Modernity theorists, meanwhile, have dwelled too much on external catalysts for change and the field as a whole has ignored internal factors in national development.

As Kansu is concerned with challenging “traditional” knowledge about the period and criticizes the superficial ways in which previous historians have studied it, most of his chapters begin with a simple, yet well-throughout-out argument that is then supported with copious amounts of evidence. Rather than haphazardly raising these challenges, however, he attempts to present a chronological narrative of the lead up to the revolution and its aftermath and develops each chapter around a historiographical intervention. His first body chapter, for example, argues that the 1906-1907 Tax Revolts, seen traditionally as having been directed by bureaucrats and the military, were actually influenced to a significant degree by the Committee for Union and Progress (CUP) and had genuine popular support and inertia. From this point the author tells a fairly straightforward story of how these disturbances came about and expanded into broad-based civil disobedience. Along the way, however, he not only presents clear evidence of CUP involvement and popular dissatisfaction, but draws in a wide variety of sources and evidence to produce a rich and nuanced understanding of the events. Continuing the theme of highlighting previously ignored popular support, in his next chapter Kansu argues that military unrest prior to the Revolution was not constrained to the officer corps, but also affected the rank and file. These individuals were, furthermore, influenced and often controlled by the CUP.

The author then moves on to the aftermath of the Revolution, arguing for a total disruption of the state apparatus and purges on a massive scale, which contradict the traditional perception of 1908 having been “reform from above”. He provides evidence of internal resistance to these changes, as well as influence from the population in determining the nature of new appointments. Kansu’s final two chapters look at the elections that followed the revolution, which, due to a lack of study, most people have assumed were fairly uncontested. Press reports from the era, however, suggest otherwise, and the author attempts to provide a more nuanced account of the process. His penultimate chapter sets the scene by examining the ways in which new ideals of citizenship for the country impacted party formation and the voting blocs. Attempting to dismantle religious hierarchies, the CUP absorbed their functions and attempted to take over their community functions, such as education. Most minority communities, however, resented this intrusion and opposed the new citizenship changes that were based in the Turkish ethnicity. Their reasons for and methods of opposition, however, were not unified, which prevented them from overwhelming the CUP as a political force. Prince Sabahaddin attempted to draw them into a party based around decentralization, as opposed to the CUP’s centralizing policies that stripped the minority communities of their autonomy, but most minority candidates decided to challenge the CUP independently, which left Sabahaddin’s Liberal Union unorganized and lacking support from the provinces. The CUP on the other hand, although unpopular, did not face a strong opposition and was well-organized, thus winning with what seemed to be mass support. Through a meticulous look at the composition of this first parliament, however, Kansu demonstrates that the CUP had only about 54 delegates out of 241 members that it could count on, yet this minority was able to wield power because the approximately 147 independent deputies failed to make strategic alliances, while the 74 monarchist representatives were too poorly organized to challenge the CUP.

In The Revolution of 1908 in Turkey, therefore, the arguments are simple, yet innovative, and the evidence is abundant. On one hand, this makes the book accessible and useful for specialists and non-specialists alike, since it is easy to figure out what he is attempting to say, and he is repetitive enough on this main points that no one should complain that his points are unclear. On the other, it makes it very easy to get lost within the evidence, as this is directed more towards specialists and individuals who are familiar enough with the names, places, and events that are relevant to the period. The author, therefore, assumes a fair degree of background knowledge and rarely pauses to allow the reader to catch their breath. In short, this book is a very in-depth study of a narrow time period that fleshes it out in as much detail as one could hope for, yet never loses site of the basic arguments, almost all of which are important, evidence-based interventions in the traditional historiography. Nevertheless, his contention that 1908 was revolutionary because it ended absolutism is weakened somewhat by the election results, which seem to suggest that the changes were revolutionary only those who were Turkish and living in Anatolia, as the rest of the empire’s subjects do not seem to have had their lives impacted greatly by these developments. Overall, this text is essential read for any scholar of the Ottoman Empire and is quick and engaging, so long as one does not allow themselves to become bogged down by the author’s impressive breadth of evidence.

[Ozan Aytas · Rating 4 out of 5]

1908 Devrimi'ne egemen ve hatta egemenin söylemini kabul edip onun üzerinden itiraz eden muhalif tarih anlatı aksının dışından bakan ve devrime giden süreçte halk hareketlerinin, isyanlarının önemini vurgulaması açısından Türkiye tarihine ve döneme dair ufuk açıcı bir eser olduğunu düşünüyorum. Aynı zamanda bu konudaki duruşunun da Türkiye tarih anlatıcılığında pek eşi benzeri yok, o yüzden önemi 2 kat artıyor. Aykut Kansu, dönemi incelerken inanılmaz titiz çalışmış ve her ayrıntıyı belgeleyip kendi tezi doğrultusunda tutarlı bir biçimde sunmayı başarmış. Döneme ilgisi olan, Türkiye'nin siyasal hayatının başlangıcını ve günümüze etkilerini doğru kavramak isteyen herkesin okuması gereken başucu bir eser.

Kansu'nun klasik liberal perspektifinden yazdığını, İTC'ye ve İTC muhalefetine bu pencereden baktığı için belli noktalarda gerçekliği biraz kendi tezine yarayan biçimde yorumladığını göz önüne alarak okumakta fayda var.

[Efrahim · Rating 3 out of 5]

1908'e dair tarih yazımında Aykut Kansu'dan önce devrim vurgusunu bu kadar güçlü ve ikna edici şekilde yapan başka bir kimse var mı bilmiyorum ama Aykut Kansu'nun 1990'larda bunu; Sina Akşin, Feroz Ahmad ve Çağlar Keyder gibi isimleri karşısına alarak yapması takdir edilesi bir olay bence.
Aykut Kansu'nun kitaptaki bazı temel tezlerini ve vurgularını şu şekilde özetlemek mümkün:
1-İttihatçılar, kitle tabanından yoksun darbeci bir yapılanma değildi. Özellikle 1906-1907'de Doğu Anadolu'da daha sıklıkla görülen vergi ayaklanmaları sırasında buralardaki eylemliliğe bir şekilde müdahale etmeye ve onu örgütlemeye çalıştılar. O dönem İTC'nin merkezinin Paris'te olduğunu düşündüğümüzde, özellikle yayın ve bildiri akışına dair anlattıklarıyla neredeyse bir tür "ne yapmalıcı" Bolşevizm tablosu çıkıyor önümüze.
2-İttihatçılar ana akım tarih yazımında belirtildiği gibi, çözülmekte olan devlet aygıtını ayağa kaldırmak istemiyorlardı. Aksine, var olan monarşik devlet düzenini yıkmak ve yerine meclis temelli liberal/kapitalist bir düzen ve çok etnili, vatandaşlık temeline dayalı modern bir devlet inşa etmek istiyorlardı. Dolayısıyla İttihatçılara sürekli olan atfedilen "1908'den sonra ne yapmak istediklerini tam olarak bilmiyorlardı" iddiası, ancak bir safsata olabilir. Yapıp yapamamaları ayrı bir nokta ancak Kansu'ya göre, amaçları ve izlemek istedikleri yol belliydi.
3-1908 Devrimi sonrasında, İttihatçılar bir monoblok halinde meclisi kontrol altına alamamışlardır. Aksine, 1908 Meclis-i Mebusan seçimlerine giden süreç, İttihatçılarla çeşitli karşı devrimci güçler arasındaki çetin mücadelelere sahne olmuştu. Bu süreç 1913'e kadar da devam edecekti.

Kısaca şu denilebilir: 1990'lara kadarki ana akım Türkiye tarih yazıcılığında olumlu ya da olumsuz milat olarak gösterilen 1923, Kansu'nun yazdıklarında çubuk da biraz bükülerek 1908'e kaydırılıyor. Türkiye'de hala öyle de da böyle meclis ve halk katılımı varsa bunun kökenini 1908'de aramak gerekiyor gibi bir iddia var kitapta.

Çok değerli ve okuması keyifli bir çalışma olmakla birlikte kitapla ilgili eleştirilmesi gereken noktalar da var şüphesiz. Bunlardan bir tanesi, 1908 devriminin hemen sonrasında neşet eden toplumsal hareketliliğe yer verilmemiş olması ve seçime giden sürecin sadece politik aktörler nezdinde takip ediliyor olması. İkincisi, kitabın tezi "burjuvazinin yaptığı liberal devrim" gibi bir anlatıya saplanıp kalmış. Tarihte burjuvazinin devrim yaptığı da, liberal olduğu da oldukça tartışmalı meseleler ve bana kalırsa yanlış bir okuma. Burjuvazi, alt sınıflar tarafından yapılan bir devrimi bastırabilir, çalabilir veya başka bir yöne evirebilir kendisi çıkıp da devrim yapmaz. Genelde kendi işlerini görme yöntemi bu değildir. Ayrıca bildiğimiz anlamda klasik liberalizm, devrim karşıtı bir paradigma olduğu için, bu iki kavramı yan yana getirmenin de bir tür oksimoron olduğunu düşünüyorum.

[Yalçın · Rating 4 out of 5]

Yazarın doktora tezinin bir kısmından oluşuyor kitap.
1908 devrim in ne dair bilgiler farklı kaynaklardan alınarak oldukça detaylı bir şekilde yazılmış.
Kimi kısımlar fazla detaylı. Örneğin bölge bölge seçim sonuçları olan bölüm bu bölgelerdeki seçimlerle devrimin ruhunu, halkın reaksiyonunu anlatmayı amaçlıyor olabilir. Bununla birlikte kitabın bu detaylar biraz boğabiliyor.