What do you think?
Rate this book
Ferdinand Bordewijk, Blokken, Knorrende beesten, Bint
Samenvatting en analyse van de romans van de Nederlandse auteur.
Dit is NIET "Blokken, Knorrende beesten, Bint". Zie daarvoor hier
Dit is NIET "Blokken, Knorrende beesten, Bint". Zie daarvoor hier
48 pages, Paperback
First published January 1, 1989
7 people are currently reading
54 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
May 31, 2014
De hoofdbibliotheek van Aalst, kwart voor zeven op een druilerige winteravond.
“Hier, neem dit dan mee want we moeten verder.” Ze neemt een boek uit het rek met nieuwe aanwinsten en duwt het in mijn handen. Ik lees de naam Borderwijk …
Het bevreemdende en soms beangstigende werk van Ferdinand Borderwijk behoort tot de klassiekers van de Nederlandse literatuur. Ik had het geluk 3 van zijn bekendste verhalen in een handige paperback te kunnen lezen. “Bint” en “Blokken” heb ik in 1 ruk uitgelezen maar “Knorrende beesten” kon me niet bekoren omdat ik de auto’s als hoofdpersonages niet echt kon smaken.
Gezien zowel ‘Bint’ als ‘Blokken’ de moeite waard zijn om iets over te vertellen zal ik ze telkens bondig analyseren wat betreft verhaallijn, personages en stijl.
Bint: het verhaal
Het boek begint op grauwe novemberochtend …
“De Bree zijn denken was hoekig en nors. De lucht lag laag, morsig, roetig.”
De Bree, een leerkracht dient in een school een docent te vervangen die is weggepest door de leerlingen. De school wordt gerund door Bint, een directeur die bekend staat om zijn stalen tucht en Spartaanse levensvisie.
Als De Bree Bint ontmoet heeft hij groot ontzag voor de man.. De school is berucht geworden in de stad en laat al drie jaar lang geen leerlingen meer toe, omdat er al veel geruzied is door ouders over het strenge regime. Maar Bint is onverbiddelijk en zet zijn wil door, met als gevolg dat er alleen nog maar leerlingen in het vierde en het vijfde leerjaar over zijn.
De Bree begint zijn eerste lesdag met 4D, een klas die Bint persoonlijk heeft samengesteld. Zowel via de klas zelf als via zijn nieuwe collega’s komt Bint al snel tot de gewoonte deze klas “de Hel” te noemen.
De andere klassen zijn minder zwaar. De Bree typeert hen als ‘Bloemen’, ‘Grauwen’ en ‘Bruinen’.
Na een slecht rapport pleegt een leerling zelfmoord. Bint voorspelde dit maar greep niet in omdat hij aldus zwakheid zou tonen en de wet van de sterkste niet zou laten gelden.
Hierdoor komt een deel van de leerlingen in opstand maar die opstand wordt neergeslagen door “De Hel”.
Met de schoolreis gaat De Bree mee met de helft van de Hel. Twee leerlingen worden gestraft omdat ze tegen de instructies in, toch hun eigen gang gaan. Aan het eind van het jaar besluit De Bree toch te blijven, ondanks zijn voornemen na een jaar weg te gaan. Maar Bint is weg. Hij bleek niet opgewassen tegen de gevolgen van zijn beslissingen die ertoe hebben geleid dat een leerling zelfmoord pleegde. De Bree wilde hem nog eens bezoeken, maar hij wordt aan de deur geweigerd.
Bint verscheen vlak na de machtsovername van Hitler en Bordewijk werd verweten een bewonderaar te zijn van het fascistische regime van Bint. Echter geeft Bordewijk meerdere keren aan het als persoon oneens te zijn met het systeem van Bint en het ‘tegennatuurlijk’ te vinden. Waarschijnlijk probeerde Bordewijk met zijn roman te waarschuwen voor het opkomende fascisme.
Ik denk dat Bordewijk zijn standpunten duidelijk heeft gemaakt en dit ook goed heeft weten te verwoorden: je ziet het nationalisme heel duidelijk terug. Ik vind dit slecht maar er is wel goed over geschreven want in de eerste laag lijkt het alsof de schrijver het hier mee eens is maar in de tweede laag wordt duidelijk dat de schrijver het tegenovergestelde bedoeld. Ook werd er op de zelfmoord anders gereageerd dan ik verwachtte maar verder in het boek werd duidelijk waarom Bint hier zo over dacht.
Personages
Bint is de directeur van de school. Hij heeft vijf jaar geleden een regime voor de school bedacht dat “maatschappelijke reuzen kweekt” zoals hij het noemt. De leerlingen luisteren naar hem omdat hij ze dat geleerd heeft. Hij wil dat er met ontzag over zijn school gesproken wordt. Het is een strenge man die zo zijn principes heeft, ook gelooft hij heilig dat zijn manier de beste is.
De ondertitel, roman van een zender, slaat op de directeur Bint en de leraar Nederlands De Bree. Bint heeft een systeem bedacht om leerlingen te laten gehoorzamen, De Bree leert van deze ideeën en neemt er veel van over. Zo wordt Bint de zender (van het idee: stalen tucht) en De Bree de ontvanger.
Deze 2 personages zijn volgens mij de hoofdpersonages. De andere personages (leerkrachten en leerlingen) draaien allemaal rond de Bint en De Bree. In een ruimere context kan je De Bree ook bekijken als het individu en Bint als de ideologie. Een groot deel van de interactie tussen de personages gaat volgens mij dan ook over de relatie tussen individuele mensen en een bepaalde ideologie.
Stijl
Borderwijk was een aanhanger van de nieuwe zakelijkheid. Het werk van Bordewijk is geschreven in deze opvallende stijl. Deze stijl kan in verband worden gebracht met de tijd waarin Bordewijk leefde, het zogenaamde Interbellum. In de periode tussen de twee wereldoorlogen heerste veel onzekerheid, onder meer door de vernietigingen op de slagvelden in de Eerste Wereldoorlog, de opkomende industrialisering en het ontluiken van de moderne tijd.
Kunst werd in deze tijd ‘zakelijker’ benaderd en in de literatuur zien we dit terug in een stroming die we ook wel ‘Nieuwe Zakelijkheid’ noemen, een stroming waarvan Bordewijk één van de weinige vertegenwoordigers is. Deze stijl kenmerkt zich door korte, bondige zinnen waaruit al het overbodige is weggehaald.
Een aantal persoonlijke favorieten:
‘Ik eis van ieder tucht. Ik ben hoogst modern. De tijd is voorbij van gemoedelijkheid, van verbroedering. Dit geslacht is té bandeloos’
‘Men moet de cirkelgang durven gaan. Er is snelle verwildering. Men moet ver teruggrijpen en snel naar het oude systeem van macht en vrees. Dit oude is het nieuwste, het beste, het enige. Ik eis een –stalen – tucht. Nu ga.’
‘De Bree had weinig eisen. Zijn kamer was kaal. Hij leefde van wat lessen. Hij had de school genomen uit nieuwsgierigheid en voor een afleiding. Zijn eerzucht was de wetenschap.’
Bordewijk zijn zinnen bevatten veel samentrekkingen en niet te veel bijvoeglijke naamwoorden, en de schrijver kiest regelmatig een afwijkende woordvolgorde. Typisch voor Bordewijk is dat bij hem deze korte zinnen vaak in contrast staan met rare metaforen en beeldspraak.
Blokken: het verhaal
‘Blokken’ bevat geen hoofdpersonen maar beschrijft een maatschappij, de ‘Staat’ genaamd. Het boek is opgebouwd uit tien hoofdstukken.
In het verhaal is de rode draad een opstand tegen het gezag van de staat, het neerslaan van deze verzetsbeweging en de daaropvolgende feestdag voor de bevolking. Het boek begint met een beschrijving van de nachtelijke landing van een vliegtuig, vervolgens wordt de vierkante stadsarchitectuur, de kleding, de kalender en verdere regelgevingen beschreven. Hierdoor ontstaat er een duidelijk beeld van deze maatschappij.
Er volgt ook een beschrijving van de ‘Raad’, het bestuursorgaan van de Staat. Het blijkt dat het centrum van de hoofdstad niet herbouwd is tot vierkanten, maar dat dit gedeelte geldt als een museum van de kapitalistische staat. ’s Nachts is de stadskern verboden gebied, maar er zijn mensen die zich in dit gebied laten insluiten en hier een schaduwleven leiden. Het boek gaat vervolgens over in een beschrijving van het functioneren van de Raad, en later komt de ‘Groep A’ ter sprake. De Raad wil deze groep opstandelingen uitroeien. Het boek beschrijft vervolgens een bijeenkomst van de Groep A, waarna deze worden opgepakt en de uitgebroken opstand wordt neergeslagen.
De stadskern wordt vernietigd en in plaats van de kern verrijst het kernplein, hier worden de vijf leiders van Groep A geëxecuteerd. De Raad organiseert een nationale feestdag om de overwinning te vieren, waarin drie evenementen centraal staan: Het lanceren van een ruimteschip dat 130 jaar wegblijft, het ontginnen van een neergestorte meteoriet en een kunstmatige luchtspiegeling. Het boek vervolgt met een beschrijving van het economische stelsel en de strikt verboden maar nog steeds niet uitgeroeide ‘ondeugden’ als geld, juwelen, drank en prostitutie. Deze komen ’s nachts voor in de lege verkeerstunnels.
Het boek eindigt met de beschrijving van een militaire parade. De Raad kijkt vanuit een luchtschip op de legeronderdelen in en om de hoofdstad. Het blijkt vanuit de lucht dat er nog steeds kiemen van wanorde zijn, wanneer er legeronderdelen niet in de vastgestelde formaties blijken te bewegen. Na de parade heerst er onrust in de hoofdstad.
Personages:
Zoals eerder verteld, komen in dit verhaal geen echt uitwerkte personages voor. De enigen die bij naam worden genoemd zijn “de Raad.” en de “groep A”. Voor de rest bestaat het verhaal vooral uit verhalende beschrijvingen die worden vertelt door een alwetende verteller. Op zich vond ik dit wel origineel gevonden: een verhaal vertellen zonder daadwerkelijke personages: het kan!
Stijl:
De strakke vormgeving van de Nieuwe Zakelijkheid komt in Blokken heel duidelijk naar voor. Het verhaal is opgedeeld in tien hoofdstukken die ieder ongeveer dezelfde structuur hebben. De taal is ook strak.Soms wordt dit werk ook wel eens tot het literair constructivisme gerekend. Dit is zo omdat de woordkeuze in strakheid en schijnbare neutraliteit goed aansluit bij het regime van de Staat en de ideologie van de Raad. Vele beschrijvingen in het verhaal hebben ook te maken met techniek, vooruitgang en het belang van het collectieve.
Ik heb van beide boeken zeer genoten omdat ik de stijl van Borderwijk qua vorm heel aangenaam vindt en omdat de thema’s van beide verhalen me ook wel aanspreken. Hier en daar kreeg ik beetje de indruk dat Borderwijk de Nederlandse versie van Orwell was maar het strakke doch hoogst uitzonderlijke taalgebruik en de vreemde, surrealistische sfeer maken hem tot een uniek auteur.
“Hier, neem dit dan mee want we moeten verder.” Ze neemt een boek uit het rek met nieuwe aanwinsten en duwt het in mijn handen. Ik lees de naam Borderwijk …
Het bevreemdende en soms beangstigende werk van Ferdinand Borderwijk behoort tot de klassiekers van de Nederlandse literatuur. Ik had het geluk 3 van zijn bekendste verhalen in een handige paperback te kunnen lezen. “Bint” en “Blokken” heb ik in 1 ruk uitgelezen maar “Knorrende beesten” kon me niet bekoren omdat ik de auto’s als hoofdpersonages niet echt kon smaken.
Gezien zowel ‘Bint’ als ‘Blokken’ de moeite waard zijn om iets over te vertellen zal ik ze telkens bondig analyseren wat betreft verhaallijn, personages en stijl.
Bint: het verhaal
Het boek begint op grauwe novemberochtend …
“De Bree zijn denken was hoekig en nors. De lucht lag laag, morsig, roetig.”
De Bree, een leerkracht dient in een school een docent te vervangen die is weggepest door de leerlingen. De school wordt gerund door Bint, een directeur die bekend staat om zijn stalen tucht en Spartaanse levensvisie.
Als De Bree Bint ontmoet heeft hij groot ontzag voor de man.. De school is berucht geworden in de stad en laat al drie jaar lang geen leerlingen meer toe, omdat er al veel geruzied is door ouders over het strenge regime. Maar Bint is onverbiddelijk en zet zijn wil door, met als gevolg dat er alleen nog maar leerlingen in het vierde en het vijfde leerjaar over zijn.
De Bree begint zijn eerste lesdag met 4D, een klas die Bint persoonlijk heeft samengesteld. Zowel via de klas zelf als via zijn nieuwe collega’s komt Bint al snel tot de gewoonte deze klas “de Hel” te noemen.
De andere klassen zijn minder zwaar. De Bree typeert hen als ‘Bloemen’, ‘Grauwen’ en ‘Bruinen’.
Na een slecht rapport pleegt een leerling zelfmoord. Bint voorspelde dit maar greep niet in omdat hij aldus zwakheid zou tonen en de wet van de sterkste niet zou laten gelden.
Hierdoor komt een deel van de leerlingen in opstand maar die opstand wordt neergeslagen door “De Hel”.
Met de schoolreis gaat De Bree mee met de helft van de Hel. Twee leerlingen worden gestraft omdat ze tegen de instructies in, toch hun eigen gang gaan. Aan het eind van het jaar besluit De Bree toch te blijven, ondanks zijn voornemen na een jaar weg te gaan. Maar Bint is weg. Hij bleek niet opgewassen tegen de gevolgen van zijn beslissingen die ertoe hebben geleid dat een leerling zelfmoord pleegde. De Bree wilde hem nog eens bezoeken, maar hij wordt aan de deur geweigerd.
Bint verscheen vlak na de machtsovername van Hitler en Bordewijk werd verweten een bewonderaar te zijn van het fascistische regime van Bint. Echter geeft Bordewijk meerdere keren aan het als persoon oneens te zijn met het systeem van Bint en het ‘tegennatuurlijk’ te vinden. Waarschijnlijk probeerde Bordewijk met zijn roman te waarschuwen voor het opkomende fascisme.
Ik denk dat Bordewijk zijn standpunten duidelijk heeft gemaakt en dit ook goed heeft weten te verwoorden: je ziet het nationalisme heel duidelijk terug. Ik vind dit slecht maar er is wel goed over geschreven want in de eerste laag lijkt het alsof de schrijver het hier mee eens is maar in de tweede laag wordt duidelijk dat de schrijver het tegenovergestelde bedoeld. Ook werd er op de zelfmoord anders gereageerd dan ik verwachtte maar verder in het boek werd duidelijk waarom Bint hier zo over dacht.
Personages
Bint is de directeur van de school. Hij heeft vijf jaar geleden een regime voor de school bedacht dat “maatschappelijke reuzen kweekt” zoals hij het noemt. De leerlingen luisteren naar hem omdat hij ze dat geleerd heeft. Hij wil dat er met ontzag over zijn school gesproken wordt. Het is een strenge man die zo zijn principes heeft, ook gelooft hij heilig dat zijn manier de beste is.
De ondertitel, roman van een zender, slaat op de directeur Bint en de leraar Nederlands De Bree. Bint heeft een systeem bedacht om leerlingen te laten gehoorzamen, De Bree leert van deze ideeën en neemt er veel van over. Zo wordt Bint de zender (van het idee: stalen tucht) en De Bree de ontvanger.
Deze 2 personages zijn volgens mij de hoofdpersonages. De andere personages (leerkrachten en leerlingen) draaien allemaal rond de Bint en De Bree. In een ruimere context kan je De Bree ook bekijken als het individu en Bint als de ideologie. Een groot deel van de interactie tussen de personages gaat volgens mij dan ook over de relatie tussen individuele mensen en een bepaalde ideologie.
Stijl
Borderwijk was een aanhanger van de nieuwe zakelijkheid. Het werk van Bordewijk is geschreven in deze opvallende stijl. Deze stijl kan in verband worden gebracht met de tijd waarin Bordewijk leefde, het zogenaamde Interbellum. In de periode tussen de twee wereldoorlogen heerste veel onzekerheid, onder meer door de vernietigingen op de slagvelden in de Eerste Wereldoorlog, de opkomende industrialisering en het ontluiken van de moderne tijd.
Kunst werd in deze tijd ‘zakelijker’ benaderd en in de literatuur zien we dit terug in een stroming die we ook wel ‘Nieuwe Zakelijkheid’ noemen, een stroming waarvan Bordewijk één van de weinige vertegenwoordigers is. Deze stijl kenmerkt zich door korte, bondige zinnen waaruit al het overbodige is weggehaald.
Een aantal persoonlijke favorieten:
‘Ik eis van ieder tucht. Ik ben hoogst modern. De tijd is voorbij van gemoedelijkheid, van verbroedering. Dit geslacht is té bandeloos’
‘Men moet de cirkelgang durven gaan. Er is snelle verwildering. Men moet ver teruggrijpen en snel naar het oude systeem van macht en vrees. Dit oude is het nieuwste, het beste, het enige. Ik eis een –stalen – tucht. Nu ga.’
‘De Bree had weinig eisen. Zijn kamer was kaal. Hij leefde van wat lessen. Hij had de school genomen uit nieuwsgierigheid en voor een afleiding. Zijn eerzucht was de wetenschap.’
Bordewijk zijn zinnen bevatten veel samentrekkingen en niet te veel bijvoeglijke naamwoorden, en de schrijver kiest regelmatig een afwijkende woordvolgorde. Typisch voor Bordewijk is dat bij hem deze korte zinnen vaak in contrast staan met rare metaforen en beeldspraak.
Blokken: het verhaal
‘Blokken’ bevat geen hoofdpersonen maar beschrijft een maatschappij, de ‘Staat’ genaamd. Het boek is opgebouwd uit tien hoofdstukken.
In het verhaal is de rode draad een opstand tegen het gezag van de staat, het neerslaan van deze verzetsbeweging en de daaropvolgende feestdag voor de bevolking. Het boek begint met een beschrijving van de nachtelijke landing van een vliegtuig, vervolgens wordt de vierkante stadsarchitectuur, de kleding, de kalender en verdere regelgevingen beschreven. Hierdoor ontstaat er een duidelijk beeld van deze maatschappij.
Er volgt ook een beschrijving van de ‘Raad’, het bestuursorgaan van de Staat. Het blijkt dat het centrum van de hoofdstad niet herbouwd is tot vierkanten, maar dat dit gedeelte geldt als een museum van de kapitalistische staat. ’s Nachts is de stadskern verboden gebied, maar er zijn mensen die zich in dit gebied laten insluiten en hier een schaduwleven leiden. Het boek gaat vervolgens over in een beschrijving van het functioneren van de Raad, en later komt de ‘Groep A’ ter sprake. De Raad wil deze groep opstandelingen uitroeien. Het boek beschrijft vervolgens een bijeenkomst van de Groep A, waarna deze worden opgepakt en de uitgebroken opstand wordt neergeslagen.
De stadskern wordt vernietigd en in plaats van de kern verrijst het kernplein, hier worden de vijf leiders van Groep A geëxecuteerd. De Raad organiseert een nationale feestdag om de overwinning te vieren, waarin drie evenementen centraal staan: Het lanceren van een ruimteschip dat 130 jaar wegblijft, het ontginnen van een neergestorte meteoriet en een kunstmatige luchtspiegeling. Het boek vervolgt met een beschrijving van het economische stelsel en de strikt verboden maar nog steeds niet uitgeroeide ‘ondeugden’ als geld, juwelen, drank en prostitutie. Deze komen ’s nachts voor in de lege verkeerstunnels.
Het boek eindigt met de beschrijving van een militaire parade. De Raad kijkt vanuit een luchtschip op de legeronderdelen in en om de hoofdstad. Het blijkt vanuit de lucht dat er nog steeds kiemen van wanorde zijn, wanneer er legeronderdelen niet in de vastgestelde formaties blijken te bewegen. Na de parade heerst er onrust in de hoofdstad.
Personages:
Zoals eerder verteld, komen in dit verhaal geen echt uitwerkte personages voor. De enigen die bij naam worden genoemd zijn “de Raad.” en de “groep A”. Voor de rest bestaat het verhaal vooral uit verhalende beschrijvingen die worden vertelt door een alwetende verteller. Op zich vond ik dit wel origineel gevonden: een verhaal vertellen zonder daadwerkelijke personages: het kan!
Stijl:
De strakke vormgeving van de Nieuwe Zakelijkheid komt in Blokken heel duidelijk naar voor. Het verhaal is opgedeeld in tien hoofdstukken die ieder ongeveer dezelfde structuur hebben. De taal is ook strak.Soms wordt dit werk ook wel eens tot het literair constructivisme gerekend. Dit is zo omdat de woordkeuze in strakheid en schijnbare neutraliteit goed aansluit bij het regime van de Staat en de ideologie van de Raad. Vele beschrijvingen in het verhaal hebben ook te maken met techniek, vooruitgang en het belang van het collectieve.
Ik heb van beide boeken zeer genoten omdat ik de stijl van Borderwijk qua vorm heel aangenaam vindt en omdat de thema’s van beide verhalen me ook wel aanspreken. Hier en daar kreeg ik beetje de indruk dat Borderwijk de Nederlandse versie van Orwell was maar het strakke doch hoogst uitzonderlijke taalgebruik en de vreemde, surrealistische sfeer maken hem tot een uniek auteur.
This entire review has been hidden because of spoilers.
September 1, 2016
So I have been going through my dad's bookshelves lately and I found this book. I mean it doesn't have a lot of pages and I know that Bordewijk is very well known for his writing, so I decided to read it. I can't say it was an easy-read. Not at all actually. Sometimes I had to read a few pages again, because I wasn't too sure I understood what he actually meant. Nevertheless it was very well written (obviously, I mean I can't argue with that). I didn't really like 'knorrende beesten', but that my personal opinion.
December 20, 2013
Het mooiste aan Blokken en Knorrende Beesten is het ouderwetse taalgebruik. Je leest de verhalen automatisch in de stem van Philip Bloemendal. Verhaaltechnisch is Bint het best. Een bonuspunt voor de namen van de kinderen in 'de hel'. Kiekertak, Bolmikolke, Klotterbooke, Taas Daamde, Punselie, Whimpysinger, De Moraatz en Van der Karbargenbok, om er een paar te noemen.
September 27, 2011
daring, smart and fun
June 12, 2012
Bint verdient 5 sterren, vanwege het idee van zo'n klas met zulke karakters (en namen). Daarnaast keihard en droog opgeschreven. Blokken en Knorrende beesten liet weinig tot geen indruk na.
November 10, 2012
Knorrende beesten.
June 6, 2014
Goed, mar hopeloos verouderd ondanks het zakelijke Nederlands.
Displaying 1 - 7 of 7 reviews