قطار جک لندن ، کتاب شگفت انگیزی است از فرهاد حسن زاده ، نویسنده و طنز پرداز .او در این کتاب کوشیده تا جنگ را از نگاهی متفاوت و انسانی روایت کند . کتاب او که از بعد روابط انسانی همسایه ها و از نظر نگاه انسانی به جنگ ، زمین سوخته احمد محمود را به خاطر می آورد را تنها می توان شگفت انگیز دانست .
نویسنده از جنگ ویرانگر ایران و عراق استفاده و داستان جذاب یک خانواده پر جمعیت آبادانی را روایت کرده ، خانواده ای شلوغ با افرادی از هر نظر متفاوت ، طرفدار مجاهدین تا ملی گرا و طرفدار نیروهای مذهبی . سرپرست و پدر خانواده، سام، بیتردید قهرمان این کتاب است. اوکه بهسبب دورهای که در زمان شاه در انگلستان، و بهویژه در لندن گذرانده، میان کارگران پالایشگاه آبادان به جک لندن شهرت یافته ، نوذر ، یکی از شخصیت های دیگر کتاب محمود ، مدار صفر درجه را به خاطر خواننده می آورد .
آبادان شگفت انگیز
آبادان کتاب قطار جک لندن را همانند اهواز همسایه ها باید یک موجود زنده و یکی از شخصیت های اصلی کتاب دانست ، شهری زنده و پویا کنار اروند رود ، شهری میان سنت و مدرنیته ، شهری که میزبان پالایشگاه آبادان ، یکی از بزرگترین پالایشگاه های جهان بوده و هست، شهری که هر روز صدای فیدوس در سرتاسر آن ، طنین انداز شده و هزاران کارگر را به سمت پالایشگاه فرا می خوانده . شهری که در جنگ ، پس از خرمشهر ، بیشترین آسیب ها را دید و اگرچه به محاصره دشمن درآمد اما به همت مردم حصر آن شکسته شد . حسن زاده این شهر را چنان زیبا توصیف کرده که خواننده خود را در آن می بیند ، این حس در زمان جنگ و موشک باران شهر بیشتر هم می شود ، هر خمپاره ، ترکش ، راکت و یا موشک که بخشی از سیمای زیبای شهر را می خراشد ، هم زمان چنگی هم بر صورت خواننده می اندازد .
آقای سام شگفت انگیز
سام هلچین ، پدر خشایار ، خسرو ، تورج ، امید ، سودابه ، رودابه ، هنگامه است و با وجود میانسالی ، کودکی هم در راه دارد . سام همسر ماهی ، مهلا خواهر ماهی و سلیمان هم همسر مهلا است . سام خواهری به نام ثریا دارد که با ماهی تقریبا دشمن خونی است . ثریا مادر سه پسر به نام های شهرام ، بهرام ومهرام است . شهرام که دزد و قالتاق است زندانی است و مهرام هم علاقه عجیبی به جمع کردن پوکه و فشنگ و دیگر مزخرفات جنگی دارد . بهرام هم صفت چندان برجسته و شاخصی ندارد .
سام با وجود میانسالی سخت اهل دل است ، او دل در گرو زن جوانی دارد که مادر دو فرزند ملکه و حافظ است . سام می خواهد با این زن هم ازدواج کند و در تدارک چیدن مقدمه است که جنگ در می گیرد .
نکبت جنگ :
در این کتاب خبری از لشکر یا قشون ظفر نمون ایران نیست . آنچه در این کتاب ، مطابق تاریخ می بینیم غافلگیری های پیاپی نیروهای مسلح ایران و پیش روی پی در پی دشمن است ، خرمشهر در آستانه سقوط ، آبادان هدف ضربات متعدد ، و تیپ قوچان هم هرگز اعزام نمی شود ، ایران غافلگیر و بهت زده و دشمن است که به پیش می تازد .
این جاست که حماسه ای شکل می گیرد ، در غیاب نیروهای مسلح ، مردان و جوانان بومی و شاید هم زنان ، اسلحه به دست می گیرند و از خاک ، خانه و وطن خود دفاع می کنند . این گونه که حسن زاده می نویسد ، برخی از این مردمان ، همین ساکنان آبادان هستند که به سبب نزدیکی صبح به خرمشهر می روند و از آن دفاع می کنند و سپس اگر بازگشتی در کار باشد به خانه خود بر می گردند . از جمله این مردمان ، سام و پسران او هستند که به خرمشهر می روند و البته هزینه دفاع از وطن را هم می دهند .
نویسنده که خود اهل آبادان است با خونسردی فجایع جنگ و نابود شدن زندگانی مردم را شرح داده و همین کلام سرد او ، زشتی و نکبت جنگ را بیشتر کرده . در حالی که به نظر می رسد هم چنان اطلاع چندانی از زیر و رو شدن زندگی صدها هزار نفر ، به ویژه در خرمشهر و آبادان نداریم وچه خودآگاه یا ناخود آگاه آنان را فراموش کرده ایم ، قطار جنگ لندن ، تلنگری به خواننده می زند ، این که چقدر در حق این مردمان جفا شده و چقدر رنجشان بیصدا مانده، و چقدر تاریخ رسمی، از روایتهای شخصی و دردهای واقعی آنان غافل بوده است.
قطار جک لندن شگفت انگیز ( خواندن این قسمت ممکن است داستان را فاش کند )
داستان کتاب از روزهای آغازین جنگ ویرانگر هشت ساله شروع میشود ، اما نمی توان کتاب را منحصرا یک داستان و کتاب جنگی دانست . در حالی که زندگی به روال معمولی و البته نه چندان خوب خود ادامه دارد و سام به فکر تجدید معاش است ، ناگهان جنگی شروع می شود که زندگی سام و هزاران ، دهها هزار ، صدها هزار ، میلونها ایرانی را برای همیشه دگرگون می کند . گرچه نکبت جنگ در تمامی ایران حس می شود اما ساکنان خوزستان ، جنگ را با گوشت و پوست خود ، با آوارگی و مهاجرت ، با از دست دادن فرزندان یا دیگر اعضای خانواده حس کرده اند . سام شگفت انگیز هم در جنگ گیر افتاده ، اما در دفاع از خانه و وطن خود به همراه فرزندان حضوری فعال دارد . سام که در جهنم جنگ هم به یاد عشق خود است و می کوشد تا به او برسد ، تا جایی که می تواند در آبادان می ماند ، اما زمانی که دیگر شهر خالی شده ، سام هم چاره ای جز ترک خانه ندارد . سام به همراه خانواده آواره می شود و درد و رنجی که تا پایان عمر از آوارگی می کشد اگر بیشتر از جنگ نباشد ، از آن هم کمتر نیست .
آقای حسن زاده شگفت انگیز چنان با مهارت ، داستان و شخصیت های آن را پرورده و غنی کرده که پایان کتاب کمی خلاصه به نظر می رسد ، پایان تلخ کتاب که سالها پس از پایان جنگ را در هتلی در زیر پل سید خندان که محل اسکان آواره های جنگ بوده ، روایت شده ، حکایت یک خانواده نابود شده را نشان می دهد .
در حقیقت پایان خلاصه وار کتاب ، باز هم تاکیدی است بر این که این وطن هیچ گاه با فرزندان خویش مهربان نبوده ، یکی در راه دفاع از آن جان باخته و یکی هنگام فرار از آن . یکی به جرم عقاید چپ اعدام شده و یکی دیگر چیزی را دیده که نباید می دیده . این گونه خانواده ای به سوگ فرزندان خود می نشیند ، به ماتم خانه ار دست رفته ، مشتی نمونه خروار .
در پایان قطار جک لندن را نه فقط شرحی از جنگ ، بلکه باید بازخوانی داستان فراموش شده گان دانست . روایت تلخ مردمانی که در سکوت، سوختهاند و از خاطرهٔ جمعی، محو شدهاند.