Origineel en intelligent filosofisch-psychologisch boek over vrouwen en mannen, wetenschap en religie, het onderbewustzijn, liefde en sexualiteit, verpakt in een science fiction-verhaal. Uit 1951. Het exemplaar dat ik lees, is een 8e druk pocketuitgave uit 1971, met een reclame voor Kent-sigaretten halverwege. Het boek is dus in ieder geval 20 jaar gelezen, maar wie kent het nu nog? Een doorlezer omdat de ideeën in dit boek steeds rijker worden naarmate je vordert.
Goed idee
De basis van dit boek is een geweldig idee, zo eenvoudig dat je je afvraagt waarom het niet veel vaker is gedaan. Op een dag, zomaar, verdwijnen alle vrouwen voor de mannen, en andersom. De werkelijkheid splitst als het ware in twee: één met alleen vrouwen, en één met alleen mannen. Beide werelden hebben hetzelfde vertrekpunt, namelijk de wereld op het moment van de Verdwijning, maar ontwikkelen zich vanaf daar verschillend. " 'Maybe it is only a dream.' 'Or maybe life until now was.' (...) 'I feel so utterly helpless.' 'Maybe that's the idea. Maybe we always were. Maybe we just stopped being aware if the fact.' "
Verschillen tussen de sexen
De twee sexen reageren verschillend vanaf het begin. De vrouwen beginnen met het organiseren van praktische basisvoorzieningen zoals stroom en drinkwater, aangezien mannen dat voorheen runden, en het bieden van zorg aan gewonden. De mannen organiseren een conferentie met wetenschappers voor ideeën, hiërarchisch en analytisch: werkgroepen met leiders die weer rapporteren aan hogere leiders etc., abstract, eigenwijs. Daarnaast breekt in no time een kernoorlog uit tussen Rusland en USA bij de mannen (het boek dateert uit de koude oorlog, dus Rusland begint en verliest). Bij de vrouwen breken branden uit, bij gebrek aan mensen die gevaarlijke installaties kunnen bedienen en gaslekken kunnen repareren. Vrouwen plunderen winkels om voorraden te hamsteren. De vrouwen organiseren regionale besturen: Congress of Wives (deze heten al snel COWS hahaha). De regering wordt bemensd door ex-Congress man's wives, die zich eerst uitvoerig bezighouden met de uiterlijkheden van een uniform. De wereld valt terug op landbouw, mobiliteit neemt dramatisch af; Rusland rukt op omdat daar de vrouwen altijd al meededen in het arbeidsproces. Eenmaal aangekomen in New York sluiten de vrouwen al snel vriendschap met elkaar en besluiten samen te gaan werken. De mannen hebben uitbarstingen van onderling geweld, de vrouwen huilbuien. Lust verdwijnt niet, bij beide sexen resulterend in travestie en homosexualiteit. Bij de vrouwen ontstaat een beweging die de mannen de schuld geeft dat de vrouwen niet in staat zijn om zelfstandig de samenleving te runnen. Andere vrouwen realiseren zich dat ze voor de Verdwijning bezitterig, jaloers, afgunstig, agressief, egoïstisch en veeleisend waren naar hun mannen. Zelfs de meest briljante geesten onder de mannen vervallen in alcoholisme, geweld en suïcide; burgeroorlog dreigt. Bij de mannen halveert productie meer-dan omdat voor de Verdwijning de meeste consumptie gebeurde door vrouwen en door mannen ten behoeve van hun vrouwen. De man realiseert zich dat zijn afstandelijk-wetenschappelijke levenshouding zich eenzijdig heeft beperkt tot de wereld van de objecten, en dat de mens het subject (de mens zelf) aan dezelfde eerlijke en nieuwsgierige observatie moet onderwerpen. En passant verzet Wylie zich tegen sociale wetenschappen die het subject uitsluiten, zoals economie en sociologie. Hij verwerpt ook de historische hiërarchische verhouding tussen vrouwen en mannen. Tenslotte verwerpt de schrijver religie / kerk (hij maakt geen duidelijk onderscheid) die sexualiteit belast met schaamte en de vrouw bestempelt als 'onrein' of 'zondig' - dat is volgens hem de echte 'original sin'. Wat ik al zei: een intelligent boek!
Prettig gefilosofeer
Niemand weet natuurlijk hoe en waarom de Verdwijning plaatsvond. Het geeft aanleiding voor prettig gefilosofeer over het huwelijk, sexualiteit en de blijvende behoefte aan vrijheid bij man en vrouw. Zoals in een gesprek tussen een overspelige predikant en een psycholoog-filosoof. Dat eindigt in de vraag van de filosoof of de geestelijke nog steeds gelooft in beschaving en de beschavende invloed van de kerk op een wereldgemeenschap die op een gemeenschappelijke catastrofe reageert met een atoomoorlog... De filosoof tegen de priester:"Nature, not man's ideas, controls man." En hij gaat verder:"Faith's the agreement to abandon detachment, John! To supplant a packaged security for open integrity. To agree not to learn anything more." en: "When you open a book, you do it in the faith and assurance that you are already master of what it contains and that the author has written only so you may prove him wrong." De wetenschapper versus de gelovige. Het is wel duidelijk waar Wylie staat. De geestelijke vindt het wreed maar honestly, I couldn't agree more.
Gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen
Maar dan komt ook de filosoof onder druk te staan: hij ontdekt liefdesbrieven van wel 4 minnaars van zijn vrouw gedurende hun huwelijk. En hij dacht al die tijd dat zijn hem trouw was. Blijft hij trouw aan zijn ideeën over gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen? In een aparte brief biecht ze haar ontrouw op: "A womans world is fascist, Bill! She lives under a tyrant called Respectability and that's a horrid way of life, of marriage. I rebelled." Hij wikt en weegt, onderzoekt zijn emoties en concludeert twee dingen: (1) zijn vrouw valt niet te verwijten wat hij zelf ook enkele keren in zijn leven heeft gedaan, (2) de overwegende emotie die hij voelt is 'hurt ego'; zijn vrouw heeft hem met haar overspel belachelijk gemaakt, zeker met één man die vooral jong, sportief en aantrekkelijk is (precies de kwalificaties van de vrouwen met wie hij was vreemdgegaan). Een eerlijke en oprechte analyse: als je vindt dat vrouwen en mannen gelijkwaardig zijn, dan ligt het probleem van 'hurt ego' dus ook gelijk bij de vrouw en de man.
Verhouding vrouw - man soms wat cliché
Wylie betoogt dat de meeste mannen vrouwen zien als poppen om hun sexuele lusten te bevredigen. Om die reden zouden vrouwen zoveel moeite doen om er jong en zo 'barbie'-mogelijk uit te blijven zien, ondanks toenemende leeftijd en levenswijsheid. Om die reden zoeken mannen op hogere leeftijd jongere vriendinnen die ze met 'doll' en 'baby' aanspreken en die hen aanspreken met 'daddy'. Ook al zie ik heus zijn punt wel en komt dit type vrouw en man vast en zeker voor, komt het toch op mij over als cliché. Het gaat volledig voorbij aan de vrouwen die zich niet als een pop laten behandelen en zelfstandig, intelligent en autonoom - en ook sensueel, net als de man - in het leven staan. Het gaat voorbij aan de mannen die wel degelijk samen met hun partner in het leven groeien, ook mentaal, intellectueel en spiritueel.
Intelligente scifi-roman van de betere soort
Ik vond dit een origineel en intelligent boek. Misschien leven vrouwen en mannen inderdaad wel in een eigen werkelijkheid, meer naast elkaar dan met elkaar. Op enig moment droomt de mannelijke hoofdpersoon over zijn vrouw en ziet hij in zijn droom haar werkelijkheid. Misschien moeten we inderdaad dieper in onze primaire emotie en ons onderbewuste durven duiken om de werkelijkheid echt te zien zoals die is, vrij van sociale conventies, opvoeding en andere vervuiling. Misschien kunnen we dan, vrij van normatieve meningen over elkaar, meer profiteren en genieten van elkaars verschillen. Misschien is dan mogelijk wat Wylie bepleit: dat pas als twee mensen samen zijn, ze waarlijk één zijn. Misschien moeten we elkaar inderdaad af en toe vrijaf geven, zoals één van de personages in dit boek voorstelt. Alles bij elkaar is het een boeiend gedachtenexperiment dat je aan het denken zet, enkele clichés over de sexen, wereldmachten en kerstmis ten spijt. Dit is een intelligente scifi-roman van de betere soort, het soort boek dat ik mensen aanraad om te lezen als ze me meewarig aankijken wanneer ik zeg dat ik van science fiction houd.
Over de schrijver
Wylie beschrijft zichzelf in zijn boek het best: "A man who thinks ahead of his era and who knows beyond its common knowledge must only write or be written about. His sole opportunity is to advise the future."
Briljante quote
"Objectivity, you said, was our God. Subjectivity - where our God is - we avoided or treated in some banal stereotype. (...) It means that man never developed - he never even seriously considered developing a way of evaluating what he learned before he applied it. When he hit on fire, who knows what he did first with it? (...) Maybe he hit on light and warmth and cookery only after millenniums of misuse! If so - why? Because he didn't work up a technique for self-evaluation. Because he never bothered to consider, to discover, what he really was and really needed. He made that part up, conceitedly! We still do. (...) We never used the time we had to contemplate what we were or what we did. For determining that, we merely took a tradition, a religion, a culture - lock, stock and barrel, and went ahead uncritically. It was convenient. And mad! The brain that learned, the brain that discovered, the brain that invented, was never brain enough to say, 'I must also think about results. About applications. Consequences. About needs and uses beyond my own and those of my tribe.' Never! Never! Never! (...) You, gentlemen! With the knowledge of an atomic chain reaction, what did you make? A power plant? A still to remove salt from the sea and irrigate desert? An engine for travel? No! A bomb."
(italics uit originele tekst)