Новият световен безпорядък - размисли на един европеец

by Tzvetan Todorov

This illuminating analysis by one of the world's leading intellectuals addresses fundamental questions about the new world disorder exemplified by the war on terrorism, the Iraq conflict and its aftermath and the current state of transatlantic relations. In eight concise chapters, Todorov discusses the use of force versus diplomacy, the emergence of new powers and the reactions of different players such as the UK, France, Poland and the United Nations, to the imperialist turn in US foreign policy. He argues that a new Europe is capable of reducing its dependence on the United States and assuming more responsibilities in the area of foreign affairs, would be the most effective way of counter-balancing America's current dominance of global politics. Drawing on his vast knowledge of history and philosophy, Todorov has written an insightful and timely book that, without simplyfying the issues, is accessible to all.

Genres: Politics, Nonfiction

106 pages, Unknown Binding

First published January 1, 2003

About the author

In Bulgarian Цветан Тодоров. Todorov was a Franco-Bulgarian historian, philosopher and literary theoretician. Among his most influential works is his theory on the fantastic, the uncanny and marvellous.

Reviews

[Iman Bany Sakher · Rating 4 out of 5]

عدد الصفحات : 162
الكتاب الحادي والسبعون لعام 2018
كتاب سياسي رائع التهمته بجلسةٍ واحدة رغم ثِقَل المضمون.
يبدأ تودوروف كتابه بوضع دوافع اجتياح أمريكا للعراق الذي وقع عام 2003 ليقوم بتحليل تلك الأكاذيب التي تشردق بها جورج .و. بوش الابن ليبرر ذلك الإحتلال والتدمير الذي وقع بسببه، مرتكزاً على أهمية تلك الفترة بكونها سبب رئيسي لانعدام الإستقرار في العالم وليس في الشرق الأوسط وحسب، ولأنه في القارة الأوروبية لن يعصمه عن تلك الفوضى بُعد المسافة.
يستمر في تحليل أبعاد خطاب بوش الابن قارئاً الواقع المعيشي والسياسي والعسكري للمنطقة من خلال القاعدة الذهبية؛ ألا وهي الحرية، ليقارن ما بين التوجهين الموجودين في منطقة الشرق الأوسط ديمقراطيات إسلامية ( معادية للغرب) وهذا يدعمه السواد الأعظم من الشعوب العربية والإسلامية، ودكتاتوريات لائيكية ( مناصرة له) تتمثل بسدة الحكم لعددٍ من البلدان تفرض سطوتها بالقوة، مُكممةً التوجه الأول. فيستطرد في تحليل مفاهيم الليبرالية و الإمبريالية.
في الفصل الثاني والمعنون بالسلفيون الجدد، تطرق لتحليل النهج المسؤول عن حملات الإستعمار التي قادتها فرنسا وبريطانيا في أفريقيا من خلال مدخل الخير الإعظم، بحكم أن إلهها متفوق على إله الجار، أي فرض الفكر السياسي والديني الخاص بهم ورفض الموجود لدى الغير، وهذا مدخل مناسب انتهجه تودوروف في هذا الفصل لكنه لم يتطرق للمفهوم المتداول في المنطقة لجلمة سلفيون جدد، والتي تختص بالغالب التوجه الإسلامي!
في الفصل الثالث والذي كان عنوانه هشاشة الإمبراطورية ، أوضح مفهومها من خلال تحليل سمتين تعكسان مفهوم الإمبراطورية؛ وجود مصالح خاصة عبر سطح الكوكب، والإستخدام الفوري للقوة للدفاع عنها. وهاتين تتواجدان في امريكا رغم رفض الأخيرة علنياً نهج الإمبريالية التي كانت صفة ملاصقة لبعض الدول الأوروبية، ونجد أنها هي الإمبريالية في القرن الجديد بلا منازع. ليشرع بطرح سؤال مهم لا يمكن لأحد الإجابة عليه! فقد قال أنا وجميع العالم يعلم أن عدد من قتلوا في العراق عام 2003 من القوات الأمريكية والبريطانية 150 فقط؛ لكن ما عدد القتلى العراقيون سواء كانوا من الجيش أو المدنيين؟ وهذا ما يدعم مبدأ الإمبريالية التعنتية.
فينتقل إلى وضعٍ أخر ألا وهو التعذيب الممنهج على المعتقلين، وهتك الحريات للعرب ممن يعيشون في امريكا من حيث الاستجوابات والتنصت والتهديدات.
جاء الفصل الرابع عن مدح التعددية سواء كانت في كيان الدولة الواحدة أو التعددية العالمية متمثلةً بأهم منظمة أممية عالمية ألا وهي الأمم المتحدة، فيصف لنا تعنت الإدارة الأمريكية بهذا المنحنى من حيث إزدواجية المعايير في تعاملاتها فهي كدولة ديمقراطية تدعم التعددية، ولكننا نجد في قرار إعلانها الحرب على العراق منفرداً، بل ووصل لهم الأمر الإطاحة بسلطة المجلس والشذِّ عنهم.
ليستمر فصل القوة والحق لتفنيد أسس وتبعات الحرب على العراق، من عدة محاور، رغم الإنتقادات التي كانت تصدح من حول العالم ضد ذاك الإجتياح، ومع ذلك لم تقم أيٌّ من تلك الدول إلى وقف الحرب، بل بقي العالم ممن لم يشارك في دمار العراق مقام المتفرج، مع إقرارهم بعدم شرعية تلك الحرب التي أُفرطت فيها القوة بشكلٍ مبالغٍ فيه. والعديد من المجازر التي وقعت في مختلف البلدان ليكون عمل مجلس الأمم المتحدة _ والذي هو أساس السلطة العالمية_ مقام المتفرج غير قادر على نزع فتائل تلك الجرائم بوقوعه ما بين سندان السياسات الداخلية للدول والخارجية، ومطرقة بعض الدول ذات القوى العالمية التي تضع مصالحها أمام كل الاتفاقيات.
ليفرد فصل قوى هادئة لمدح السياسة الفرنسية إزاء الحرب الأمريكية على العراق. لتظهر اوروبا منقسمة لقسمين موافق موافقة غير مشروطة للسياسة الأمريكية أو مناوئه .
ليوضح مسألة القوى الأوروبية وقوامها العسكري، بدءاً من التاريخ الحربي فيما بينها إلى التوصل للسلام المعقود حالياً، ومشروعيته. وصولاً للتسامح الديني وابذي هو برأيي أمرٌ مغلوط وغير واقعي.
ويختم كتابه بإيمانه المطلق أن السياسات الحالية لا تخدم العدالة المنشودة، وأن الأفاق السياسية متباينة ما بين معسكرات اليمين ومعسكرات اليسار تبعاً لمفاهيمهم الخاصة. ويرى تودوروف ان توحيد القوى العسكرية أفضل من تهميشها والإتكال على حلف شمال الأطلسي. وتجديد البنية الأوروبية لتكون ذات ثقل أقوى وكلمة عالمية مسموعة.
في الختام أدرك أني قد أطلت بالملخص عن فصول الكتاب ولكنه لم يكن سوى نقطة في بحر هذا الكتاب الرائع، ويستحق العلامة الكاملة. وأن يتم امتلاكه كنسخة ورقية، ستثري أي مكتبة وفكر أي قارئ يبحث عن التحليلات السياسية للمنطقة والعالم أجمع.
إيمان بني صخر

[معتز عناني · Rating 1 out of 5]

الكتاب مبدئيا صغير الحجم ،، يستطيع ان ينهيه القارئ خلال ثلاث ساعات ولكني لا انصحه بذلك وليوفر هذا الوقت في كتاب اخر يستحق !!

ابتدأ الكاتب بالهجوم على غزو العراق لأن العراق لم تكن لتهدد الولايات المتحدة الأمريكية لأنها ليست لديها اسلحة نووية ( بعد تدمير اسرائيل للمنشئات النووية العراقية ) ولا اسلحة بيولجية( لأنها لا تدوم طويلاً وانتاجها يعود الي سنوات عديدة ) ولا كيميائية ( فقد تخلصت العراق منها على اثر حرب الخليج الأولى في 1991 لمحاولة استرضاء الغرب ) ثم اختزل فكرة غزو العراق على يد بوش الابن على صعيد شخصي وغير واع تقريباً ليثبت لوالده بوش الأب أنه استطاع ان يأتي شيئا افضل مما اتاه أبوه

تناول ايضا ان الولايات المتحدة اصبح المتحكمون فيها من اطلق عليها السلفيون الجدد والذين يدعون تحقيق حرفية القانون والحرية مع انهم يخونون روحه ، واستشهد هنا بمعتقل جوانتانامو التي تمنع القوانين الامريكية اقامته على ارضها ولكن لا توجد اشكالية في اقامته على اراضي دول اخرى ، وبهذا دلل على تدهور الديمقراطية في الولايات المتحدة الامريكية
فتسائل هنا بأفضل ما جاء في الكتاب كله
" هل يبرر تدعيم الديمقراطية في العراق اضعافها في الولايات المتحدة ؟؟ "

ثم ينتقل الكاتب ذو الثقافة الفرنسية والأصل البلغاري الى اوروبا ليحثها على الايمان ب"المعايير الجماعية الهادفة الى كبح استخدام القوة " وان تبدأ في تكوين جناح عسكري يستطيع ان يحميها دون الولايات المتحدة الامريكية والناتو حتى تستطيع نصرة الحق
ثم شدد على موقف سويسرا والنمسا المحايد الغير المنكسر امام الارادة الامريكية ودلل بقول جان جاك روسو " فابمكان الانسان في كل الظروف اما الموافقة او المقاومة " مشيراً الى وجوب تحدي السياسة الأمريكية .. ثم اتجه الي بريطانيا ليدعوها الي التحالف الأوروبي العسكري الجديد لتعامل كسيد اوروبا بدلا من خادم امريكا

* اتضح تأثر الكاتب بكتاب " ذات النزعة القومية " لكاغان

نصيحتي الشخصية لو قرأت هذا النقد فهو كاف لما بالكتاب من أفكار ،، واستغل وقتك بشئ اخر

[Bjorn Roose · Rating 2 out of 5]

“Tzvetan Todorov werd geboren in Bulgarije, en emigreerde in 1963 naar Frankrijk. Hij schreef verschillende spraakmakende boeken over de geschiedenis van Europa. Eerder verschenen van hem bij Atlas: De onvoltooide tuin, over het humanistisch denken in Frankrijk, en Herinnering aan het kwaad, bekoring van het goede, over het nazisme en het communisme. Todorov ontving verschillende onderscheidingen, waaronder de Nederlandse Spinozalens van 2004”. Althans, dat is wat lees ik op de achterflap van deze (uiteraard) bij Atlas verschenen vertaling (“met steun van het Franse Ministerie van Buitenlandse Zaken, het Instituut Français des Pays-Bas/Maison Descartes en de BNP Paribas”) van het oorspronkelijk in hetzelfde jaar (2004) in het Frans verschenen Le nouveau désordre mondial. Réflexions d’un Européen.

De man, volgens Wiki “schrijver, essayist, wetenschapper en filosoof” (alsof een “essayist” geen schrijver is en een filosoof doorgaans niets op papier zet), is intussen al vijf jaar dood, maar ik moet hoe dan ook toegeven dat ik nog nooit van deze “man van de Renaissance (en van de Verlichting), die op een uitzonderlijk indringende en geconcentreerde manier zijn licht heeft laten schijnen over zoveel onderwerpen – van de linguïstiek tot het totalitarisme, van de geschiedenis van het intellect tot de filosofie en de antropologie”, dixit Stanley Hoffmann in zijn Voorwoord, had gehoord. Anderzijds: ik volg nauwelijks wat er in het Frans aan filosofie bedreven wordt (ook niet wat er in het Nederlands op dat vlak gepresteerd wordt, trouwens) en had ook nog nooit van Stanley Hoffmann gehoord. Nu ik die laatste opgezocht heb, kan ik u meedelen dat hij al in 2015 dit aardse tranendal verliet en verder “the Paul and Catherine Buttenwieser University Professor at Harvard University, specializing in French politics and society, European politics, U.S. foreign policy, and international relations” was. Alsof het allemaal niemendallen zijn, nietwaar?

Er zijn zo van die lieden die nu zouden zeggen “Allemaal dooie mensen, wat voor zin heeft het je daarmee bezig te houden?”. Maar u weet ongetwijfeld ook dat dit “argument” niet veel indruk op me maakt. Van de boeken die ik lees, zijn er ongeveer negen op tien afkomstig van dode schrijvers, en als ik zelf lang genoeg leef, zullen ze op den duur allemáál afkomstig zijn van dode schrijvers. Ik heb zelfs wel eens gedacht dat ik alléén nog boeken van dode schrijvers zou moeten lezen. Of toch boeken die de volwassen leeftijd hebben bereikt, die dus minstens 18 jaar oud zijn. Wat na twee decennia, en liefst meer, nog interessant om lezen is, was wellicht toch het papier waard waarop het gedrukt werd.

Da’s ook het geval met dit De nieuwe wereldwanorde – Overdenkingen van een Europeaan, al is de kapstok waaraan het opgehangen is, “het conflict tussen de Verenigde Staten en Irak in de eerste helft van 2003”, intussen toch sterk outdated en kan ik me in tegenstelling tot de schrijver niét herinneren dat “een groot deel van de Europese bevolking (…) verscheurd [leek] tussen twee duidelijk onderscheiden houdingen: de oorlog veroordelen of de dictatuur van Saddam Hoessein veroordelen”. Nah ja, ik breng mijn dagelijks leven dan ook door tussen “gewone” mensen, bedienden en arbeiders, werklozen en loonslaven, niet in kringen van “intellectuelen”, niet tussen het journaille, niet in de media, en die “gewone” mensen worden doorgaans niet meegeteld als het om “een groot deel van de Europese bevolking” gaat. Die “gewone” mensen kon het, voor zover ik destijds heb kunnen waarnemen, ook geen moer schelen dat Saddam baas was in Irak, dat ie niet goed kon opschieten met zijn buren (die met hun baarden waren per slot van rekening óók klootzakken), of dat ie af en toe eens met gas of andere onwelriekende toestanden een bevolkingsgroep te lijf ging. Mij ook niet, eerlijk gezegd. Irak lag en ligt niet naast de deur: als je geen vakantieplannen had die die richting uitgingen, deed het er gewoon niet toe wat daar gebeurde. Net zoals de meeste “gewone” mensen ook vandaag nog denken over wat er gebeurt in het buitenland. Zelfs als dat buitenland wél aan de achterdeur ligt: zolang Netflix er geen serie over maakt, ligt Frankrijk op de maan en kan Luxemburg in een krater verdwijnen. Persoonlijk was ik van oordeel – ja, een béétje heb ik er destijds wel over nagedacht – dat het niet aan de Verenigde Staten van Amerika was om bij een ander grote kuis te gaan houden, dat het wel leuk zou zijn als ze toch wat kloppen terug hadden gekregen, maar dat het bij voorbaat een uitgemaakte zaak was dat de Amerikanen (en hun lilliput-bondgenoten) de knokpartij zouden winnen … en vervolgens niks zouden terechtbrengen van datgene waarom het ze toch officieel in eerste instantie te doen was: exit dictator, intrede democratie. Niet omdat ik voorspellende gaven heb, maar omdat de track record van onze Amerikaanse “vrienden” niet veel goeds te zien geeft wat dat betreft. En dat is dan weer een mening die, nog steeds en voor zover ik weet vrij algemeen, majoritair is onder “gewone” mensen. De keuze tussen de oorlog veroordelen of de dictatuur van Saddam veroordelen, behoorde niet tot hun interessesfeer, de kennis van wat ná die oorlog zou komen hadden ze wél. In tegendeel tot nogal wat van die mensen die kennelijk tot dat “groot deel van de Europese bevolking” behoren, klaarblijkelijk.

Enfin, intellectuelen zijn nu eenmaal niet van de rapste, dus kan je het ze ook niet kwalijk nemen dat ze een jaar ná die oorlog nog serieus antwoord proberen te geven op de vraag wat De redenen van de oorlog tegen Irak waren. Had Saddam werkelijk zo’n gevaarlijk wapentuig? Nee dus, “het is zonneklaar dat Irak van alle landen van de wereld bepaald niet het land is dat de dodelijkste wapens heeft ontworpen. Bush doet zich te bescheiden voor: die eer komt de westerse landen toe, met de Verenigde Staten zelf voorop.” “(…) verleende Irak steun aan het internationale terrorisme en met name aan het netwerk van al-Qaida?” Nee, “ook daarvoor is tot op heden geen enkel overtuigend bewijs geleverd.” Sterker nog, “De verbinding tussen Saddam Hoessein en Osama bin Laden had alleen maar in heel extreme omstandigheden tot stand kunnen komen: bijvoorbeeld bij een oorlog tegen Irak… Het valt te betwijfelen dat de Amerikaanse interventie het terrorisme ernstig heeft verzwakt.” Ter herinnering: IS(IS) moest toen nog uitgevonden worden, maar bewees naderhand nogmaals overduidelijk dat die Amerikaanse interventies het terrorisme ernstig … versterken. Olie dan? Ook daaraan twijfelt Todorov: “De oorlog zelf is erg duur, de bezetting waartoe hij heeft geleid kost kapitalen, en alle winst op de olieprijs zou bij voorbaat teniet worden gedaan door de militaire uitgaven. Natuurlijk, de Verenigde Staten zijn grootverbruikers van olie en ze hebben er belang bij een deel van de wereldreserves te controleren, maar daar slagen ze in zonder oorlog te voeren”. Lijkt op het eerste zicht een valabel argument, maar Todorov vergeet één ding: dat kapitalisten er absoluut niet mee zitten de baten voor zichzelf te houden en de schade af te wentelen op het gemeen. Het zijn niet de burgers van de Verenigde Staten die de oliebronnen in handen hebben gekregen, maar het zijn wel de burgers van de Verenigde Staten die met hun geld en leven betalen om die oliebronnen in de handen van privé-firma’s te krijgen. Wie weet hoezeer de Amerikaanse overheid verweven is met privé-firma’s, een fenomeen dat vooral onder George Bush jr. ongekende afmetingen begon aan te nemen (en daarna nooit meer stilgevallen is), kan er toch niet echt van opkijken dat zo’n oorlog zou gestart worden voor private belangen. En dat je een oorlog niet kan “verkocht” krijgen aan de bevolking met als reden die private belangen, is nogal duidelijk. Dus kom je aanlullen met het verspreiden van “vrijheid”, het afzetten van dictators, de “veiligheid” van de burgers, en desnoods “dat wat een ‘preventieve oorlog’ wordt genoemd”.

En nee, je kan die zogenaamde Irakoorlog ook nog steeds niet bespreken zonder het even te hebben over het feit dat Bush jr het in dat verband had over een “crusade”, een kruistocht. Maar dat verbinden met het christendom heeft eerlijk gezegd nooit ergens op geslagen en je daar nog vragen over stellen dus ook niet. Bush jr was niet eens de eerste Amerikaanse president om dat woord te gebruiken voor exploten op andere continenten: bij mijn weten was dat Dwight D. Eisenhower, al deed die het dan als Supreme Commander of the Allied Expeditionary Force in Europa, een aantal jaren vóór hij president werd. Het in 1948 gepubliceerde boek dat hij schreef over de “bevrijding” van Europa heette … Crusade in Europe en had echt níks te maken met christendom en de verspreiding daarvan. Net zomin als de “American Crusades” uit de titel van het in 1972 verschenen boek Eisenhower & the American Crusades van Herbert Parmet, trouwens.

Nu goed, de kapstok van de Irakoorlog mag dan nu wat verouderd zijn, bepaalde andere dingen in De nieuwe wereldwanorde – Overdenkingen van een Europeaan zijn dat niet. Wat Todorov schrijft over de zogenaamde neo-conservatieven, de neocons, bijvoorbeeld: “Vaak wordt gezegd dat het program van George W. Bush, of in elk geval dat deel van zijn program, is opgesteld door een groep neoconservatieven. Maar de term ‘conservatief’ past hier helemaal niet, zoals trouwens door een van hen is opgemerkt: ‘De neoconservatieven willen geenszins de bestaande orde verdedigen, die is gebaseerd op hiërarchie, traditie en een pessimistische kijk op de menselijke aard.’ (Francis Fukuyama in de Wall Street Journal van 24 december 2002.) Die denkers geloven in de mogelijkheid de mens en de samenleving radicaal te verbeteren en ze zetten zich actief in voor dat proces. Maar in dit geval verdienen ze niet de term ‘conservatieven’ – noch neo-, noch paleo-. Een juister woord om hen aan te duiden zou ‘neofundamentalisten’ zijn: fundamentalisten omdat zij zich beroepen op een absoluut Goed dat ze aan allen willen opdringen; neo- omdat dat Goede niet meer door God wordt gevormd maar door de waarden van de liberale democratie.” Waaraan hij toevoegt: “Hoewel ze kritisch staan tegenover het bolsjewistische of stalinistische ideaal, hebben ze de denkvorm van de activisten behouden: de wereld moet opnieuw worden gemaakt, haar problemen moeten voor eens en altijd worden opgelost; de vrijheid moet zegevieren. Het is geen toeval dat in hun kringen, of het nu in de Verenigde Staten of in Frankrijk is, tal van voormalige trotskisten en maoïsten worden aangetroffen: dezelfde mentaliteit van interventionisme die weigert in de onvolmaaktheden van deze wereld te berusten komt zowel hier als daar tot uiting, dezelfde hang naar geweld en internationalistisch optreden.”

Of wat hij schrijft over een democratische staat: “De staat garandeert de vrede tussen de burgers, stelt een benedengrens vast die niet mag worden overschreden (daar waar van misdaad of delict sprake is), maar formuleert niet een ideaal dat door allen zou moeten worden aangehangen. In die zin is een democratie niet een ‘deugdzame’ staat.” En vele westerse landen, waarvan de “leiders” zo graag “onderdanen” aanwijzen als “fout”, als niet “deugend”, zijn dan ook geen democratieën.

Of wat hij meegeeft over “het project dat inhoudt alle tirannen en alle onrechtvaardigheden de oorlog te verklaren”, wat neerkomt op die “deugdzaamheid” in het groot: daarbij “moeten vragen worden gesteld, niet alleen omdat het onmogelijk te realiseren is – het is een bovenmenselijke opgave – maar ook omdat het tot een permanente oorlogstoestand zou leiden en mede daardoor alle legers en alle politiemachten ter wereld zou versterken – een merkwaardig gevolg van de strijd voor de vrijheid”. Zoiets als een covid safe ticket of een covid pass, zeg maar: die moeten de gehoorzamen nu aan jan en alleman, want ook de burger heeft zich tot politiemacht laten bombarderen, tonen en daarmee zijn ze, aldus de staat, vrij.

En natuurlijk is wat Tzvetan Todorov over de Kwetsbaarheid van het imperium schrijft nog steeds relevant – maakt echt niet uit dat we na Bush jr al een paar Amerikaanse presidenten versleten hebben. De VSA houden er nog steeds “een imperialistische politiek” op na, ze voeren nog steeds “preventieve oorlogen”, en zelfs als die tot gevolg hebben dat de democratie (wat die dan ook moge voorstellen) wordt ingevoerd: “de kans bestaat dat de automatische invoering van de democratie eerder nadelen dan voordelen met zich meebrengt”. Welke prijs is daarvoor trouwens het betalen waard? “(…) we mogen nooit vergeten dat achter de abstracte termen – oorlog, overwinning, bevrijding – uiteengerukte lichamen en vernielde huizen schuilgaan. Ieder individu is uniek en onvervangbaar, het leven van ieder menselijk wezen is van onschatbare waarde; het is een obsceniteit het aantal slachtoffers dat men maakt te beschouwen als element in de strategische berekeningen. Die individuen leven niet los van de anderen, ze zijn het voorwerp van de liefde van hun naasten, wier leven voor altijd volkomen anders zal zijn geworden: mannen en vrouwen, vaders en moeders, zonen en dochters, die tot hun eigen dood gedoemd zijn steeds weer terug te denken aan iemand die hun meer dan wat ook ter wereld lief was en die niet terug zal keren. Welke meedogenloze god beslist dat de verandering van regime het offer van duizend, tienduizend of honderdduizend levens en het lijden van tienmaal zoveel mensen die hun dierbaar waren rechtvaardigt? Hoe kan men zich in die mate afzonderen van de mensengemeenschap (of juist de bevolking van de ‘vijand’ ervan uitzonderen) om, zoals in de tijd van Hiroshima, te besluiten dat een kwart miljoen mensenlevens een redelijke prijs is om sneller de overwinning te behalen?” Hoe kan men, zo zou ik er aan toevoegen, besluiten dat zoveel en zoveel tienduizenden mensen schade mogen oplopen door een “vaccin”, er in een aantal gevallen aan sterven, om akkoorden met Big Pharma na te komen door hen op een of andere manier te dwingen zo’n “vaccin” te nemen?

En wat heeft het martelen van mensen in extraterritoriale gevangenissen (Abu Ghraib, Guantánamo) nu eigenlijk opgebracht aan “vrijheid”? Wat met de Patriot Act (niet de “Patriot’s Act”, zoals de auteur hem noemt)? Wat met de roeptoeterende media? Wat met het verschuiven van grenzen, waardoor “onaanvaardbare praktijken” alsmaar makkelijker aanvaardbaar worden? Ministers of “experten” die van de ene week op de andere een totaal andere “waarheid” verkondigen, maar degenen die daarop wijzen aan de kant zetten als leugenaars of potentiële moordenaars, bijvoorbeeld. Aan de andere kant: “Het gebruik van brute kracht, zonder enige bekommernis om de veroordelingen die daardoor worden uitgelokt, is in werkelijkheid gevaarlijk: de schijnbaar machteloze ideeën en gevoelens kunnen wereldrijken omverwerpen.” Zelfs al lijkt het de jongste jaren, in tegenstelling tot wat Todorov schrijft, als maar minder zo dat “binnenlands (…) het gebruik van geweld onderworpen [is] aan het recht, het leger is ondergeschikt aan de regering, politie en justitie zorgen voor het handhaven van het recht”. Theoretisch wél, natuurlijk, zoals wat het buitenland betreft, maar ook binnenlands worden intussen “de verhoudingen (…) bepaald door kracht, die slechts wordt getemperd door de overeenkomsten die ze ook elk ogenblik kunnen verbreken.” Je kan de staat wel veroordeeld krijgen voor de rechtbank, maar als die staat zich daar geen lor van aantrekt, desnoods van het geld van de belastingbetaler de dwangsommen betaalt, wat doe je dan als burger? Juist, niks.

Maar goed, ik wijk af, dat Overdenkingen van een Europeaan staat niet voor niks in de titel van dit boekje (amper 112 bladzijden dik): tegenover het unilateralisme van de Verenigde Staten en een, door sommigen, “gedroomde eenheid dankzij een wereldregering”, stelt Todorov een derde mogelijkheid, die “van het pluralisme (…), die bijdraagt tot het handhaven van de vrede door het evenwicht tussen verscheidene mogendheden. In dat kader zou het Europa van morgen zijn plaats kunnen vinden.” De auteur stelt terecht dat er zich met betrekking tot de NAVO “twee coherente houdingen aan[dienen]: ofwel erkennen dat Europa militair afhankelijk is en dus afzien van elke kritiek op een beleid waarop men geen greep heeft (dat is de keuze van de regering van Spanje, Italië en Groot-Brittannië, die in die kwestie de openbare mening moesten trotseren), ofwel luid en duidelijk protesteren, maar dan afzien van de door de Verenigde Staten geboden militaire bescherming. De voordelen van beide opvattingen willen behouden is inconsistent.” En ter gelijker tijd is er ook niet écht keuze: “Het Amerikaanse militaire schild is geloofwaardig (…) Omdat Polen in zijn eentje onmogelijk de grote mogendheden het hoofd kan bieden, is het liever de satelliet van de Verenigde Staten dan van Rusland: die beschermer is liberaler en tegelijkertijd verder weg.”

Todorovs keuze is er een voor een Europese militaire macht, zonder de “een imperialistische mogendheid kenmerkende pretenties”. Maar toch niet gericht op zuivere defensie, want “met een snelle strijdmacht in de rest van de wereld ingrijpen op verzoek van bevriende regeringen” of “als een bijzondere partner van de Unie, bijvoorbeeld de Verenigde Staten, wordt aangevallen, deze in naam van de solidariteit te hulp komen”, moet kunnen. Ik twijfel er niet aan dat Todorov het meent, maar dat soort mogelijkheden scheppen toch evenveel mogelijkheden om preciés te doen wat de Verenigde Staten ook doen? “(…) op verzoek van bevriende regeringen”? “(…) in naam van de solidariteit”? Dat gelooft toch alléén die kat die zo’n leger heeft en daar af en toe ook mee wil spelen? Zoals dat van die Europese waarden in het gelijknamige hoofdstuk: rationaliteit, rechtvaardigheid, democratie, individuele vrijheid, laïcité, verdraagzaamheid… Ik krijg een vies gevoel in mijn mond alleen al van het uitspreken van al die met de lippen beleden “waarden”. En iedere dictator ter wereld kan met een béétje studie zó aanwijzen waar de landen van de Europese Unie daar zoal tegen zondigen (en nee, ‘t is doorgaans niet alleen in die landen waar “leiders” van andere landen van diezelfde Europese Unie naar wijzen als ze met die “waarden” komen aandraven). “Zolang Europa slechts iets is dat ons gemak dient, kan het geen hartstocht opwekken”, schrijft Todorov, “daarvoor moet het ook een idee zijn.”

Deze boekbespreking werd te lang, dus kan u de rest hier lezen.

[Sina Tahmasbi · Rating 3 out of 5]

"در بحبوحه ی درگیری بین امریکا و عراق در اوایل سال 2003 در بین اروپاییان مجادله ای پرشور درگرفت که در آن دیدگاهای سازش ناپذیر عرضه میشد،هرچند طرفین مجادله به اندیشه های یکسانی توسل میجستند:نظم دموکراتیک و حقوق بشر،به نظر میرسید که بخش بزرگی از جمعیت اروپا در دوسوی این نگرش کاملا متمایز گیر آمدند:محکومیت جنگ عراق_دیکتاتوری صدام حسین،تاثیر جنگ عبارت بود از پایان آن دیکتاتوری‌.آیا بدون این که دچار تناقض شویم میتوانیم هم زمان از هر دو موضع حمایت کنیم؟آیا میبایست از یکی از مواضع چشم پوشی کرد،در این صورت از کدام یک؟"

[shpotakovskaya · Rating 4 out of 5]

4/5

"comme d'habitude, on cherche sa clé sous le lampadaire, non là ou on la perdu"

"la fin nobles ne justifie pas les moyens ignobles"

"la justice sélective, celle qui ne frappe que nos ennemis, est-elle encore de la justice?"

[Christopher Arregui · Rating 5 out of 5]

La política es más fácil si se analiza sin sesgos y con el afán de entender y no de tener la razón. Este libro describe de forma clara la moral con la que el mundo se maneja y como la ley funciona dentro de las naciones pero no entre nación donde prima la fuerza sobre la razón.

[Naeem · Rating 3 out of 5]

Its short; 80 small pages.

Todorov takes a break from heavy theory and history to write about contemporary international relations. In part, he is responding to the "neo-conservative" jibe (he calls them neo-fundamentalists, pp. 15-17) that "old Europe" is now irrelevant. In part, he is critiquing the Iraq war as well as on U.S. Imperialism in general. In part, he lays down a type of International Relations theory -- of the Hedely Bull variety (See Bull's Anarchical Society, and Bull and Watson's The Expansion of International Society) -- but I don't think he has read any Bull.

Todorov's Eurocentrism, which was evident to some extent in his Conquest of America, is on prideful display here. Also present, is the bad scent of an anti-third world sentiment. (Another one of my formative influences -- Anthony Pagden -- has also been seduced by wanting to become "European." They are able to forget europe's genocidal colonialism or to calculate that the positive effects somehow outweigh the negatives. A deeply frightening thought given that it is through their writings that one learns how europe devastated others!)

Still, the writing is clear. Todorov displays his mastery of the history of (European) ideas. And, especially in the first 5 or 6 (out of 8) chapters, it is possible to hone one's own thinking as a result of his sharp tools.

I found it a productive engagement -- if I bracketed out his eurocentric anti-thirdworldism. ("eurocentric anti-thirdworldism? isn't there a simpler word for that?)

[Nuno Martins · Rating 4 out of 5]

Neste pequeno livro escrito em 2003 em plena invasão do Iraque, Todorov questiona a legitimidade dessa mesma invasão e a partir daí fala do papel dos E.U.A. no mundo e depois sobre a Europa.
Apesar de já estar um pouco desfazado no tempo, não deixa de levantar questões muito pertinentes sobre o papel de três grandes intervenientes na (des)ordem mundial, os E.U.A., a O.N.U. e a Europa.

[Florenceg · Rating 4 out of 5]

Analyse très intéressante de la géopolitique au lendemain de la guerre en Irak. Je partage les points de vue de l'auteur, mais hélas, l'Union européenne ne semble toujours pas aller dans le sens espéré, à l'heure actuelle.

[محمد آل مسيري · Rating 2 out of 5]

http://www.goodreads.com/assets/close...

[Alina · Rating 5 out of 5]

Een duidelijk verhaal over Europa. Goed geschreven.
Uitstekende analyse en met mogelijke oplossingen.