Jump to ratings and reviews
Rate this book

زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه

Rate this book

368 pages

First published April 1, 1969

7 people are currently reading
158 people want to read

About the author

دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن دارای دکتری حقوق بین‌الملل از دانشگاه سوربن فرانسه و استاد دانشکده حقوق علوم سیاسی، استاد کرسی ادبیات دانشگاه تهران و مؤسس فرهنگ‌سرای فردوسی است.
محمدعلی اسلامی ندوشن، بی‌شک شخصیتی چندبعدی دارند، ایشان حقوق‌دانی بزرگ، قاضی، شاعر، پژوهشگر، استاد دانشگاه، منتقد ادبی، مترجم و روشنفکر هستند. فردی که به معنای واقعی روشنفکری بزرگ در این سرزمین بوده‌اند
فعالیت‌های عمده این فرهیخته پرتلاش عرصه ادبیات، در زمینه نقد ادبی و ادبیات تطبیقی و نیز اجتماع و فرهنگ است و هدف اصلی‌اش فراهم نمودن زمینه‌ای برای شکل‌گیری و ایجاد یک فرهنگ جهانی است که از سره‌های فرهنگی فرهنگ‌های زبده جهانی اقتباس شده باشد. محمدعلی اسلامی ندوشن را می‌توان یک سفرنامه نویس قهار، قصه‌گویی مسلط، محققی کامل و مترجمی جامع دانست که در هر کدام از وادی‌های نقد و داستان و ترجمه و تحقیق و سفرنامه ید طولایی دارد و در هر کدام از این وادی‌ها بسیط است و صاحب‌نظر
دکتر اسلامی ندوشن در شمار شاعران اندیشمند و نویسندگان برجسته‌ای است که تاکنون ده‌ها جلد کتاب در زمینه‌های مختلف ادبی از او به چاپ رسیده است. درباره کتاب‌های دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن گفته‌اند که کتاب‌های او دریچه‌ای را می‌مانند که خواننده را به جنگلی از موضوعات و عناوین متنوع و مطلوب می‌کشاند و روش ندوشن در نقد و تحلیل این است که سعی می‌کند که آن شاخ و برگ‌هایی که در آثار هست و اجازه نمی‌دهد ما خطوط کلی را ببینیم، به کنار بزند و ما را با خطوط کلی اثر آشنا می‌کند. نگاه وی، نگاهی فرهنگی و تاریخی عام است که از جهان‌بینی خاص خود او تبعیت می‌کند. در واقع کتاب‌های وی سرشار از مفاهیم متعالی و زیبایی‌های زبانی است. در نوشته‌های این نویسنده شهیر، مضامین و موضوعات فراوانی دیده می‌شود؛ از جمله: ایران، شاهنامه، فردوسی، مولوی، حافظ، انسان، عشق، آزادی، فرهنگ، تمدن، سنت، مدرنیته، شرق، غرب و …. وی این موضوعات را با شاخصه‌هایی چون: تیزبینی، بی‌طرفی، تواضع، دقت، صداقت، ایجاز، تطبیق و مقایسه، وسعت اندیشه، سلامت زبان، اطلاعات فراوان، شیوایی بیان و زیورهای ادبی می‌آراید و از تلفیق آن‌ها نثری ماندگار می‌آفریند

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
21 (24%)
4 stars
36 (41%)
3 stars
19 (22%)
2 stars
8 (9%)
1 star
2 (2%)
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
Profile Image for Maziyar Yf.
818 reviews634 followers
August 10, 2025
پس از حمله اسراییل ، نکبت جنگ ، دیدن واکنش های مختلف و البته تنهایی غم انگیز و همیشگی ایران ، نیاز عجیبی به خواندن شاهنامه ، این حکایت جاودان فراز و نشیب ایران و ایرانیان پیدا کردم . جنگ نه تنها آسیب فیزیکی به چهره تکیده ایران وارد کرده بود ، بلکه زخم‌های روانی و هویتی ، شاید بر تک تک ما به جا گذاشت. در چنین شرایطی، شاهنامه به‌عنوان متنی که ریشه در تاریخ، اسطوره و مقاومت دارد، شاید بتواند مانند مرهمی اندکی زخم ها را آرام سازد.
چرا این کتاب را خواندم ؟

در مواجهه با جنگ، غالبا مردم به دنبال روایت‌هایی از ایستادگی ، بردباری و پیروزی می‌گردند. شاهنامه، با داستان‌هایی حماسی، بستری فراهم می‌کند برای بازخوانی این مفاهیم . این که چگونه هزاران سال ، در برابر انبوه دشمنان تنها ایستاده ایم .
فارغ از آن که کدام طرف را برنده جنگ بدانیم ، در فضای پساجنگ، نیاز به بازتعریف ایران و ایرانی سخت احساس می شود. شاهنامه با زبان فاخر و روایت‌های پهلوانی، حس غرور ملی و همبستگی فرهنگی را تقویت می‌کند. خواندن آن، نوعی بازگشت به ریشه‌هاست ، به آنچه پیش از سیاست و ایدئولوژی، ایران را ایران و ایرانی را ایرانی کرده است.
سرانجام ، جنگ همراه خود پوچی و بی معنایی و حس تردید شاید حتی نسبت به ریشه ها می آورد . شاهنامه، با روایت‌هایی که در آن خرد، اخلاق و سرنوشت نقش دارند، می‌تواند به مخاطب کمک کند تا در دل آشوب، معنایی عمیق تر از درد و رنج بیابد.
زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه :

محمد علی اسلامی ندوشن ،نویسنده و پژوهش گر سرشناس کتاب خود را به دو بخش تقسیم کرده ، بخش اول با نام شناخت فردوسی ، که تقریبا نیمی از کتاب را در برگرفته ، خود به قسمتهای چرا فردوسی به فکر سرودن شاهنامه افتاد ؟ مدح و ذم محمود ، چرا محمود قدر فردوسی را نشناخت ؟ فردوسی چگونه کسی است ؟ حقیقت افسانه ها ، چرا فردوسی شاعر بزرگی است ؟ بی اعتباری جهان و اغتنام وقت در شاهنامه و مردان و زنان شاهنامه تقسیم شده و بخش دوم که عنوان کتاب هم از آن گرفته شده ، ندوشن هفت فرد را انتخاب کرده و خلاصه ای از زندگی آنان را در بستر شاهنامه و تاریخ ایران با بیانی شیرین ، ساده و گیرا شرح داده و حتی آنان را با اسطوره های یونانی هم مقایسه کرده .
از میان این هفت نفر ، به جز ضحاک که ضد قهرمان و پیران سپهدار یا پیران ویسه ، که تورانی است ، مابقی آنان یعنی فریدون ، سیاوش ، فرود ، رستم و بهرام چوبینه همگی ایرانی و از پهلوانان و در مورد فریدون از شاهان هستند . ندوشن تنها به شرح خوبی های این پهلوانان نپرداخته و همانند شاهنامه صفات یا رفتار منفی آنان مانند ترس ، حیله گری و مکر را هم شرح داده و این گونه آنان را بیشتر ملموس ساخته .
کتاب ندوشن تنها بر قصه ها تمرکز ندارد بلکه سعی می‌کند رمزها، باورها و ارزش‌های نهفته در دل روایت‌های فردوسی را به زبان ساده و تأثیرگذار بیان کند. او شاهنامه را صرفاً متن حماسی ندیده، بلکه آن را آیینه‌ای از روح ایرانی می‌داند؛ آیینه‌ای که در آن می‌توان مفهوم عدالت، فداکاری، غرور و نیز ضعف‌های انسانی را دید.
در نگاه ندوشن، شاهنامه تجلی حکمت و هویت یک ملت است، نه فقط مجموعه‌ای از نبردها و پیروزی‌ها. او نشان می‌دهد که در دل قصه‌های کهن، شاید بتوان نشانه‌هایی از دغدغه‌های امروز را دید؛ از بی‌عدالتی تا امید، از خیانت تا وفاداری، و از خودخواهی تا ایثار.
ندوشن کوشیده ما را با گذشته مان روبرو کند ، گذشته ای که گویی هنوز زنده است و شاید بتواند چراغی برای فردای ایران باشد .
Profile Image for Peiman.
652 reviews200 followers
June 5, 2025
این کتاب اگر نگم بهترین، بی‌شک یکی از بهترین کتاب‌های شرح و تفسیر شاهنامه‌ست. تقریبا یک سوم از ابتدای کتاب به زندگی فردوسی و زمانه‌ای که در اون می‌زیسته، پرداخته و بسیار جالب و دقیق با ارائه‌ی تاریخ و اوضاع اجتماعی و سیاسی اون دوران از اهمیت و منزلت کار فردوسی پرده برداشته و بعد با توضیح مختصری از کلیت مردان و زنان شاهنامه قسمت اول کتاب به پایان رسیده. اما قسمت دوم به بررسی هفت شخصیت از شاهنامه پرداخته. در ابتدای کتاب اومده

کتاب حاضر آزمایشی است که باب بحث درباره شاهنامه را از نظر تحلیلی و تا حدی در دایره‌ی ادبیات تطبیقی می‌گشاید؛ برای این کار، هفت پهلوان که دارای شخصیت‌های متفاوت هستند، برگزیده شده‌اند. یک پادشاه بد (ضحاک)، یک پادشاه خوب (فریدون)، یک شاهزاده نیکوکار (سیاوش)، یک شاهزاده ناکام (فرود)، یک سردار بزرگ تورانی (پیران)، یک پهلوان ایرانی که برتر از همه است (رستم) و یک پهلوان ایرانی که در دوره‌ی تاریخی از همه برتر است (بهرام چوبینه).

بر خلاف دیگر کتاب‌ها که به بررسی و تحلیل یک داستان از شاهنامه می‌پرداختند، این کتاب به شخصیت‌ها پرداخته و این جالب‌ترین و برجسته‌ترین نکته‌ی کتابه. مثلاً ما از نویسنده‌های بزرگ دیگه شرح ماجرای رستم و سهراب یا رستم و اسفندیار رو داریم اما اینجا در قسمت مربوط به رستم، از ابتدای تولد تا مرگ رستم بررسی شده که شامل جنگ‌ها و شخصیت و طرز فکر و همه‌ی این موارد میشه. و این در مورد هر هفت شخصیت مورد بررسی صدق می‌کنه. ضمناً در جای جای کتاب مقایسه و تطبیق با دیگر اسطوره‌های جهان انجام شده.جمع‌آوری این موضوعات به یادآوری و درک بهتر مطالب بسیار کمک کرده.
Profile Image for HAMiD.
521 reviews
February 10, 2017
به طور طبيعي بسيار اندك هستند كساني كه تمام شاهنامه را خوانده اند و از قضا درست هم خوانده باشند و در مرحله ي عالي تر بيش از يك بار آن را خوانده باشند( كه طبيعي ست). از سوي ديگر خوانندگان مشتاق بسيارند كه آهنگ ِ خواندن چنين اثري را در دل دارند اما به هر شكل دشواري هايي در كار است و چه بسا براي بسياري خوانندگان علاقمند مفيدتر باشد كه در آغار برش‌ها و برهه هايي از شاهنامه را در چارچوب كتاب هايي از اين دست براي آگاهي و شناخت بهتر و بيشتر و آمادگي براي ورود به دنياي شاهنامه بخوانند.
نكته ديگر اين كه خواندن آثار ادبي كهن با راهنمايي و گاهي حتا تفسيري كامل بسيار درست و لذت بخش تر خواهد بود و نيازي ست براي انگيزه ي ادامه دادن. پيچيدگي ها و گاهي ناآشنايي خواننده ي امروزي با ادبيات كهن بديهي ست و در تمام زبان ها نيز چنين چيزي هست از اين ديدگاه هم خواندن آثاري مانند اين كتاب بسيار مفيد است و هم اشتياقي در خواننده ايجاد خواهد كرد تا با جراتي بيشتر شروع به كار كند.
به اين ترتيب به گمان ِ اين كمترين خوانش چنين آثاري مانند تمرين پيش از اجراست. آمادگي ذهني براي وارد شدن در دنيايي كه سير كردن در آن و حتا لذت بردن ضروري ست. و اما: كتاب لحني ساده دارد و گيرا. نويسنده چندان به عمق نرفته و كندوكاوي عميق در شخصيت‌هايي كه درباره ‌شان نوشته است انجام نداده اما بسيار راهگشا و مفيد به معرفي و شرح آغاز و پايان هر يك از پهلوانان پرداخته است و مي تواند انگيزه ي كندوكاوي گسترده در درياي بي پايان شاهنامه را ايجاد كند.

در پايان: خواندن شاهنامه جداي از همه ي گفته ها و تاكيدها انگار يك برگ برنده است. اينكه آغاز و انجام جهان را و سرگذشت آدميان را در تك تك بيت ها مي خواني و در ياد مي سپاري. حكيم بودن ِ فردوسي را تا زماني كه شاهنامه را نخوانده باشي نمي شود درك كرد و آن هنگام است كه مي شود فهميد كه چرا فردوسي سرآمد تمام ِ شاعران ِ ايران است. فردوسي روح زمانه است و چه بالاست كه دست نيافتي ست. خواندن شاهنامه زمان مي برد. حوصله مي خواهد و عشق. اما به همه چيز مي ارزد.
Profile Image for Shima.
1,140 reviews363 followers
August 7, 2015
در مورد خواندن این کتاب و کتاب هایی مانند این یک مساله بسیار مهم است
اگر با یک مثال بگویم این است که شما می توانید هزاران کتاب در مورد برف و سرما بخوانید اما باز هم سرما را نمی شناسید تا وقتی که آن را تجربه نکرده اید
با خواندن در مورد شاهنامه هم شما شاهنامه را نخواهید شناخت. اگر می خواهید شاهنامه را بشناسید -و باید به عنوان یک ایرانی و به عنوان یک انسان این را بخواهید :)- تنها راه خواندن خود شاهنامه است. هیچ خلاصه ای و به نثر در آوردن و تحلیلی نمی تواند جای خود شعر های فردوسی را بگیرد دانستن داستان رستم وسهراب نیست که افتخار است خواندن داستان است که باید کسی را مختخر کند

اما این ها به کنار این کتاب کتاب بسیار خوبیست. من هیج وقت کاری که خودم نکرده ام را به دیگران نصیحت نمی کنم و قبل از خواندن این کتاب من شعر های تمام این پهلوانان را از روی شاهنامه خوانده بودم این کتاب را برای یادآوری داستان هایی خواندم که با آن ها بزرگ شده ام ولی اگر می توانستم و وقت اجازه می داد همه ی آنها را دوباره می خواندم -حیف که امتحان شاهنامه فرداست و مرا می خواند- چرا که شعر های شاهنامه را می توان و باید هزاران بار خواند

این کتاب از دو بخش تشکیل شده. بخش اول به خود فردوسی و سرودن شاهنامه از جنبه های مختلف می پردازد که برای پیدا کردن دید کلی نسبت به تاریخ اثر بسیار خوب و جامع است. بخش دوم به گفتن خلاصه ای در مورد زندگی هفت شخصیت مهم دز شاهنامه می پردازد
ضحاک، فریدون، سیاوش، فرود، پیران، رستم و بهرام چوبینه
شناخت کلی خوبی از هر کدام از این شخصیت ها ارائه می دهد البته به خاطر حجم محدود خیلی از زیباترین نکته ها و جزئیات ناگفته می مانند اما باز هم کار قابل تحسینی انجام می دهد که می تواند چه کسی را که خیلی با شاهنامه دوست نیست -چرا؟!- و چه کسی را به آن عشق می ورزد -مثل خودم- کمک کند
Profile Image for Zeynab Babaxani.
215 reviews103 followers
December 13, 2016
بخشهایی از قصه های شاهنامه رو که توسط آقایان بهنام بزرگمهر و فرید حسینی ، به زیبایی اجرا شده بود رو گوش دادم
و لذت بردم
و توصیه میکنم

http://audiolib.ir/narrator/%D8%A8%D9...
Profile Image for Forough.
95 reviews2 followers
October 25, 2016
بیشتر می توان گفت یک مقاله جامع از سراینده ،ساختار و علل خلق و صد البته سبک و سیاق شاهنامه است ،بسیار باارزش و خواندنی.
پیشنهاد می کنم خواندنش را حتما از دست ندهید.
Profile Image for Omid Mojdehgoo.
52 reviews2 followers
August 16, 2021
درسته که کتاب خیلی کاملی درباره شاهنامه نیست ولی حتما پیشنهاد میشه برای شناخت کلی درباره شاهنانه و فردوسی خونده بشه.
نویسنده بسیار روان قابل فهم موضوع های مهمی که باید هرکس درباره شاهنامه بدونه رو گفته

این کتاب دو بخش هست
یک بخش زندگی فردوسی و یک بخش زندگی پهلوانان
در کل فقط داستان 7 شخصیت توی این کتاب هست که مهم ترین شخصیت های شاهنامه هستند.

این کتاب رو سال دهم مدرسه به اجبار سرسخت آموزگار فارسی خریداری کردیم و قیمتش هم دقیقا یادمه 22 هزار و 500 تومان بود.
ولی من سر لج گرفتم و اصلا نخوندمش، تا همین چند روز پیش بعد از سه سال که کنج اتاق دیدمش و شروع کردم به خوندنش و الان می فهمم که آموزگار فارسی چه لطف بزرگی در حق ما کرده بودند و ما بی خبر بودیم.


از خوبی های این کتاب اینه که بعضی جا ها یه بیت هایی آورده مرتبط با اون بخش داستان که شما به نبوغ فردوسی در سرایش شاهنامه نیز پی ببرید.
تحلیل های زیبایی درباره داستان هر پهلوان شده.
درواقع این کتاب هم خلاصه ای از زندگی هر پهلوان هست و هم خلاصه ای از مفهوم و درکی که از هر داستان باید بشه.

تاریخ اتمام خوانش 25 / 05 / 1400
امید مژده‌گو
Profile Image for Lily .
55 reviews1 follower
October 23, 2023
نثری استوار و دلچسب، مناسب برای افراد ناآشنا با شاهنامه به‌منزله‌ی دریچه‌ای برای ورود به این اثر.
Profile Image for Nazanin Gif.
4 reviews9 followers
May 25, 2025
کتابی بسیار خواندنی که با نثری شیوا از مرگ‌ و زندگی بزرگترین پهلوانان شاهنامه میگوید. ندوشن به با تردستی تلاش دارد هیبت و خصائص این پهلوانان را با گرایشی اومانیستی به تصویر بکشد طوری که خواننده گاهی با آنها همدردی می کند گاهی مانند نیمه خدایی ستایششان میکند و گاهی برای ضعف های انسانی آنها افسوس می خورد. ندوشن با دانشی که از ادبیات کلاسیک غرب دارد داد و ستدهای فردوسی را با هومر و شکسپیر یادآور میشود.
Profile Image for Sajjad.
11 reviews1 follower
December 13, 2022
گرچه هنوز شاهنامه عظیم و عزیز را نخوانده‌ام، ولی این کتاب نقطه‌ی ورود بسیار لذت‌بخشی بود به دنیایی که ریشه‌های ما ایرانی‌ها از آن آب می‌نوشد. دست‌مریزاد به استاد اسلامی ندوشن که این اثر را آفریده است.
Displaying 1 - 10 of 10 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.