درسال ۱۳۳۰ دولت ایران صنعت نفت را در سراسر کشور ملی اعلام نمود. این عمل چون با الغای امتیاز شرکت نفت انگلیس و ایران شروع شد مخالفت شدید شرکت مزبور و دولت انگلستان و به طور کلی کارتل بین المللی نفت را برانگیخت و بحرانی ایجاد نمود که سه سال و نیم به طول انجامید و بالاخره با عقد قرارداد کنسرسیوم پایان یافت. «امروز ما اختیار ثروت خود را به دست گرفتیم.» این جمله امیرعباس هویدا با تیتر درشت در بیشتر روزنامههای ۲۸ تیر ۱۳۵۲ چاپ شد؛ جملهای که او در لحظه تحویل لایحه سه فوریتی قرارداد به اصطلاح خودش تاریخی نفت به مجلس شورای ملی گفت. قراردادی که به اعتراف آن روز نخستوزیر از روز ۹ مرداد ۱۳۵۲ بعد از ۲۲ سال از تصویب ماده واحده ملی شدن صنعت نفت، آن را اجرایی میکرد. گرچه نفت ایران با همت دکتر محمد مصدق و یارانش ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ ملی اعلام شد اما این ماده واحده جز همان دو سالی که او نخستوزیر ایران بود بیشتر اجرا نشد و در آبان ۱۳۳۳ با امضای قرارداد با کنسرسیومی از مهمترین شرکتهای نفت آن روزگار، اداره استخراج و فروش نفت ایران را به آنها سپرد. مهمترین نقاط نفتی که در آن روز به دست کنسرسیوم اداره میشد پالایشگاههای آبادان و ماهشهر بود؛ دو نقطه کلیدی که مهار آتش نفت ایران را به دست داشت. چاپ ۱۳۵۳
Fuad Rouhani was an Iranian administrator and translator. He served as the first Secretary-General of OPEC between 21 January 1961 and 30 April 1964. He is the only Iranian to hold this office from OPEC's establishment to date.
فؤاد روحانی (۱۲۸۶ در تهران - بهمن ۱۳۸۲ در لندن) مترجم ایرانی، کارشناس ارشد مسایل نفت و از شخصیتهای مؤثر در تأسیس سازمان اوپک بود و طی سالهای ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۴ دبیر کلی اوپک را نیز از سوی ایران بر عهده داشت. روحانی تنها دبیر کل ایرانی اوپک از تاریخ تشکیل آن است و پس از آن ایران دیگر این سمت را کسب نکرده است.
روحانی فارغالتحصیل دانشگاه آکسفورد، دانشگاه لندن و دانشگاه پاریس بود و به پنج زبان زنده ی دنیا چیرگی داشت. روحانی در مجموع ۵۰ سال در بخشهای مختلف در دستگاه اداری ایران کار کرد و علاوه بر چند سمت اجرایی هم چون دبیرکلی سازمان همکاری عمران منطقهای و قائم مقام رئیس هیأت مدیره شرکت نفت ایران، مشاور تعدادی از دولتهای ایران پیش از انقلاب اسلامی هم بود. او به عنوان کارشناس حقوق بینالملل و مشاور نهادهای بینالمللی، ماموریتهایی را برای این نهادها، از جمله سازمان ملل متحد در نقاط مختلف جهان به انجام رساند.
Iranian Oil was fully under British companies control until 1950. In early 1950’s the Parliament support Mossadegh, to nationalize oil industry in Iran. Brithish government tried to stop Mosadegh. They brought the issue to UN, International court in Den Hagg and where ever they could, but they last all cases. In August 1953 there was a coup against Mosadegh, fully supported by American and British government, and the process of democracy in Iran in one of it’s attempts, stopped again. Mosadegh was taken to court, was under house arrested for som 12-13 years until he died. The book is the history of nationalising of oil industry in Iran, by Foad Roohani در مورد تاریخ ملی شدن صنعت نفت کتاب های متعددی منتشر شده. از آن میان آنچه مصطفی فاتح و فواد روحانی نوشته اند، بنظر می رسد که نزدیک ترین روایت به واقعیت است، با دو دیدگاه متفاوت. این هر دو از پیش از کودتای 1332 در صنعت نفت پست های مهمی داشته اند. مطصفی فاتح تا سالیان دراز عضو هیات مدیره ی شرکت ملی نفت ایران بود و فواد روحانی از مدیران بالای شرکت نفت. کتاب مصطفا فاتح اکنون در دسترس من نیست. در مورد صنعت نفت از مصطفا فاتح و هم چنین تاریخ ملی شدن از فواد روحانی، سال ها پیش مطلبی در مجله ی تماشا نوشته ام که بسیار دوست داشتم دم دستم بود و می دانستم نظر آن روزهایم (شاید 1354) چه بوده است.