Filip's sonatine

by Willem Frederik Hermans

Pianist Hondijk is begeleider van de zangeres Aletta Stroll en pianoleraar van haar zoontje Filip. Als Filip op zijn negende jaar een sonatine componeert, weet Hondijk zeker de leermeester van een wonderkind te zijn. Pas dertig jaar later zal deze illusie hem wreed ontnomen worden.

Genres: Dutch Literature, Ebooks, Literature

56 pages, Hardcover

First published January 1, 1980

About the author

Willem Frederik Hermans is one of the greatest post-war Dutch authors. Before devoting his entire life to writing, Hermans had been teaching Physical Geography at the University of Groningen for many years. He had already started writing and publishing in magazines at a young age. His polemic and provocative style led to a court case as early as 1952. His caustic pieces were compiled in Mandarijnen op zwavelzuur (Mandarines in Sulphuric Acid, 1963), which was reprinted with additions a number of times. It is Hermans’s belief that in order to survive people have to create their own reality. It is inevitable that all these experiences of reality will collide. Language is essential to create order out of chaos and plays an important role in this process. In his essays on Wittgenstein, Hermans studied this problem in depth. In his novels and stories Hermans places his characters in a world of certainty for themselves but equivocal for the reader. It is in this field of tension that the intrigue in De tranen der acacia’s (Acacia’s Tears, 1949) and in De donkere kamer van Damocles (The Darkroom of Damocles, 1958) develops. Although stories such as Moedwil en misverstand (Malice and Misunderstanding) and Paranoia have a surrealistic tendency, Hermans’ novels The Darkroom Of Damocles, Nooit meer slapen (Beyond Sleep), Uit talloos veel miljoenen (From Countless Millions) are more realistic or satirical and everything in his rich oeuvre is subordinate to the author’s pessimistic philosophy.

Reviews

[Arne-Jan · Rating 4 out of 5]

Dochterlief E vond mijn challenge dit jaar niet uitdagend genoeg en paste hem aan. Ineens moet ik 34 boeken lezen, terwijl ik net 24 had willen aanklikken. 2 per maand lijkt me meer dan mooi eerlijk gezegd, maar het mocht niet zo zijn. Dat maakt dus dat ik ook flink wat dunnetjes zal lezen in 2024. Gelukkig heb je boekenweekgeschenken, novelles en W.F. Hermans. Die blijkt aardig wat korte verhalen te hebben geschreven. Filips Sonatine sprak me daarvan qua titel direct het meest aan. Dat zit als volgt.

Toen ik nog een kleine jongen was, ik denk tien jaar oud, toen zat ik op pianoles. Daarvoor had ik op blokfluitles gezeten, in een groepje met andere kinderen. Erg gezellig, maar het instrument dat haatte ik. Ik heb de fluit nooit meer aangeraakt en zelfs weggegooid toen op een gegeven moment de onverzorgde pianostemmer kwam en even wat ging voorspelen. Op de piano was dat tot daaraantoe en zelfs best mooi, maar waarom hij ook mijn fluit pakte op een gegeven moment? Nou je, een betere reden om een instrument weg te gooien vind je niet gauw weer. Hoewel ik erg van muziek houd, kon ook de piano mij niet bekoren. Andere snaarinstrumenten vond ik toch interessanter, maar ja dat ding stond in de huiskamer. Bovendien werd vooral in moeders lijn door generaties muzikanten een aardig nootje gespeeld. Hoewel ik volgens moeders een ongekend talent bezat en mijn schriftje menig dikke rode acht en hier en daar zelfs een verdwaalde blauwe negen bevatte, wilde ik vooral weten wat de snelste weg was om te mogen stoppen. Met mijn ouders heb ik toen de afspraak gemaakt dat als ik mijn lesboek met sonatines beheerste, ik mocht stoppen. Toen ik dat boek op een dag uit had, heb ik het boek en de piano voor altijd gesloten. Ik heb er geen dag spijt van gehad. Ondertussen klinken in huis nu soms vrolijke popdeuntjes. Vrouwlief speelt haar favoriete seizoensdeuntje van Tori Amos. Dochter E van 8 heeft aangegeven om op les te willen. Toch wel jammer dat ik haar straks niet meer kan helpen met haar oefeningen... Maar ja, ik zou echt geen idee meer hebben hoe ik zou moeten beginnen. Ook noten lezen zit er echt niet meer in.

Filips sonatine loste mijn verwachting volledig in. Een prachtig verhaal dat alles heeft, de tragische slotwending is weer magistraal. Hermans staat toch wel op eenzame hoogte hoor. En dat is ook al numoro dos in 2024. Op naar de volgende. Maar eerst eens kijken of ik nog wat zinnig geluid uit mijn oude gitaar weet te persen (die ik overigens ook slechts tot een bedenkelijk niveau heb leren bespelen, maar dat wel vol overgave deed). Update: ja hoor, de eerste tonen van Nothing Else Matters en Stairway To Heaven beheers ik nog altijd. Maar voor wie iets meer van gitaarspelen weet: dat is niet bepaald een kunst haha. Toch voelt het lekker. Dus. En ik ga er een mondharmonica bij kopen. En een professionele microfoonset. Dus. En dan begin ik een band. En dan mag E op keyboard erbij. Dus. En die andere twee op bijvoorbeeld drums en bas. T wordt onze manager. En dan gaan we doorbreken, eerst veroveren we de wereld en dan komen we terug naar NL, want iedereen wil zien wie de wereld al heeft veroverd, maar in NL nog nauwelijks bekend zijn. Ons eerste lied noem ik dan Filips Sonatine. Dus inderdaad.

[Veerle · Rating 4 out of 5]

Stuk leuker dan ik had verwacht! Ik houd van de licht onthechte manier van schrijven.

[Jip · Rating 3 out of 5]

je moet wat om dat reading goal te halen hè…

prima verhaal, maar minder goed dan anderen van hermans

[José Van Rosmalen · Rating 4 out of 5]

Filip Klim is de zoon van Wouter Klim en de zangeres Aletta Stroll. Ze heeft een platonische verhouding met de pianist Gerrit Hondijk, die als muziekpedagoog een belangrijke rol speelt in de muzikale opvoeding van Filip, in wie hij een wonderkind ziet, die op jonge leeftijd al een stuk componeert. Hij wil dat hij zich hier verder in bekwaamt, maar zijn biologische vader Wouter zet hem op een ander spoor, tot grote teleurstelling van Gerrit. Filip gaat in Amerika de autobranche in en trouwt met Doris, een jonge maar oppervlakkige schoonheid. Bij een bezoek van het stel aan Europa herkent Gerrit toch nog iets van de vroegere Filip in de inmiddels geamerikaniseerde dikke man van in de veertig. Dat talent van vroeger berustte eigenlijk alleen maar op inbeelding en onjuiste veronderstellingen. Filip had alleen maar een compositie in zijn kinderlijke handschrift overgeschreven. Het is hiermee een karakteristiek Hermans- verhaal, een illusie armer maar toch een leeservaring rijker.

[Gijs Zandbergen · Rating 3 out of 5]

Wonderkind blijkt dertig jaar later dat niet te zijn geweest, maar zit daar zelf niet mee.

[Saad Abdulmahmoud · Rating 3 out of 5]

Filip's Sonatine van Willem Frederik Hermans is een novelle die het verhaal vertelt van Filip en de complexe relaties binnen zijn gezin. Hermans' werk is kort maar krachtig.

Hoofdpersonen
- Filip: Zoon van Aletta Strol en Wouter Klim, die opgroeit onder de hoede van pianist Gerrit Hondijk.
- Aletta Strol: Filip's moeder, een zangeres die een verhouding heeft met zowel Wouter Klim als Gerrit Hondijk.
- Wouter Klim: Filip's vader, een violist die vaak op tournee is en Aletta bedriegt.
- Gerrit Hondijk: Een bekende pianist en de vaderfiguur voor Filip, die Filip opvoedt als zijn eigen zoon.

Het verhaal
Aletta Strol, een zangeres, vormt een duo met pianist Gerrit Hondijk. Ze heeft een verhouding met violist Wouter Klim en krijgt een zoon, Filip, met hem. Ondanks hun kind trouwen Aletta en Wouter niet. Door Wouters voortdurende ontrouw en zijn vele tournees besluit Aletta uiteindelijk bij hem weg te gaan. Ze trekt in bij Gerrit Hondijk, die een sterke band opbouwt met Filip. Filip moet Gerrit "daddy" noemen.

Filip heeft een gelukkige jeugd met Gerrit, die zijn passie voor de piano deelt. Hij reist veel met Aletta en Gerrit voor concerten en krijgt onderweg onderwijs. Filip bewondert Gerrit en wil later ook pianist worden.

Op Gerrits 50e verjaardag speelt Filip een ingestudeerde sonatine, wat een bijzonder moment is voor hen beiden. Kort daarna krijgt Gerrit een gewrichtsziekte waardoor hij niet meer kan pianospelen. Aletta vindt een nieuwe begeleider, maar blijft terugkeren naar Gerrit voor steun. Gerrit denkt dat Filip een wonderkind is.

Aletta besluit uiteindelijk weer bij Wouter terug te keren en met hem te trouwen, wat een groot verlies betekent voor zowel Gerrit als Filip. Wouter, nu concertmeester in Amerika, verbiedt Filip om nog piano te spelen en dwingt hem om viool te leren. Filip's passie voor muziek verdwijnt, en hij haat het zelfs.

Het gezin verhuist naar Amerika, waar Filip zijn interesse in muziek verliest en in de autohandel gaat werken. Aletta komt om het leven bij een auto-ongeluk waarbij Filip ongedeerd blijft. Jaren later ontmoet Gerrit Filip opnieuw, die nu een garage in Detroit heeft en getrouwd is met Doris. Wouter is inmiddels overleden aan kanker.

Bij een bezoek aan Gerrit onthult Filip dat de beroemde sonatine die hij als kind speelde, in feite door iemand anders was geschreven en hij het simpelweg had overgeschreven. Dit nieuws komt als een schok voor Gerrit, die altijd in Filip's talent had geloofd.

Conclusie

Filip's Sonatine verkent thema's van liefde, ambitie en de invloed van ouders op hun kinderen. Het boek benadrukt de complexe en vaak pijnlijke relaties binnen een familie en de manieren waarop deze relaties de loop van iemands leven kunnen beïnvloeden. Het verhaal toont ook hoe verwachtingen en teleurstellingen zich kunnen manifesteren.

[Alexandra · Rating 5 out of 5]

Een compacte Hermans waarin geen woord teveel staat. Een van de weinige uitvoerige beschrijvingen die in deze novelle staan, is meteen een legendarische:

‘Ze zag eruit of ze niet leefde, maar levensgroot nagemaakt was van ivoorkleurige toiletzeep. Dik, maar met kleine borsten, liep zij van haar heupen af naar boven spoelvormig toe. En ook naar benden liep zij spoelvormig toe, want haar benen waren slank en welgevormd. Ze deed denken aan een figuur zoals je op schilderijen van Campigli zag, of aan een boeddha van speksteen. […] Haar eivormige hoofd, met niet veel meer uitdrukking dan een ei, droeg hooggeblondeerd kapsel.’ (46)

[Djeph · Rating 3 out of 5]

Aardig verhaaltje maar wel nogal zouteloos

[Michael Kaptein · Rating 5 out of 5]

Een echte Hermans. Ik moest erg lachen om het einde, hoewel het tegelijk ontzettend treurig is.

[Tijn · Rating 3 out of 5]

Aardigr thematiek. Kenmerkende stijl van WFH.

[Joost · Rating 3 out of 5]

geinig boekie

[Maurits · Rating 3 out of 5]

Aardig verhaal. Eerste keer dat ik W. F. Hermans lees, zijn schrijfstijl in dit boek doet me wat aan Houellebecq denken.

[Akim Aalou]

Wat als Salinger geen humor had? Dan krijg je dit boek. Hard, hopeloos, werkelijk triest. Een verloren droom is geen verlies; het vasthouden aan het verlies wel.

[Joos Bremmer · Rating 4 out of 5]

Treurig. Knap hoe in zo’n klein boek, zo’n verhaal toch zit.

[Yvonne · Rating 4 out of 5]

3,5 stars