Wittgenstein (BBLiterair)

by Willem Frederik Hermans

Sinds zijn studiejaren in de jaren vijftig had Willem Frederik Hermans een fascinatie voor Ludwig Wittgenstein (1889-1951). In de essays in dit boek schetst Hermans de levensloop van de beroemde filosoof en gaat hij uitvoerig in op diens werk en de invloed daarvan op het westerse denken. Daarbij trekt hij fel van leer tegen sommige Nederlanders en denkers en hun opvattingen over Wittgenstein. Deze indrukwekkende bundeling van essays die Hermans in de loop van vijfentwintig jaar schreef, geeft een helder beeld van de belangrijkste filosofen van de twintigste eeuw. Dat het boek daarbij uitermate onderhoudend is, is Hermans' grote verdienste.

Genres: Philosophy, Nonfiction

Paperback

First published January 1, 1990

About the author

Willem Frederik Hermans is one of the greatest post-war Dutch authors. Before devoting his entire life to writing, Hermans had been teaching Physical Geography at the University of Groningen for many years. He had already started writing and publishing in magazines at a young age. His polemic and provocative style led to a court case as early as 1952. His caustic pieces were compiled in Mandarijnen op zwavelzuur (Mandarines in Sulphuric Acid, 1963), which was reprinted with additions a number of times. It is Hermans’s belief that in order to survive people have to create their own reality. It is inevitable that all these experiences of reality will collide. Language is essential to create order out of chaos and plays an important role in this process. In his essays on Wittgenstein, Hermans studied this problem in depth. In his novels and stories Hermans places his characters in a world of certainty for themselves but equivocal for the reader. It is in this field of tension that the intrigue in De tranen der acacia’s (Acacia’s Tears, 1949) and in De donkere kamer van Damocles (The Darkroom of Damocles, 1958) develops. Although stories such as Moedwil en misverstand (Malice and Misunderstanding) and Paranoia have a surrealistic tendency, Hermans’ novels The Darkroom Of Damocles, Nooit meer slapen (Beyond Sleep), Uit talloos veel miljoenen (From Countless Millions) are more realistic or satirical and everything in his rich oeuvre is subordinate to the author’s pessimistic philosophy.

Reviews

[Mees]

Een beetje 'all over the place'. Dit boek bevat verschillende essays en polemieken over Ludwig Wittgenstein, van de pen van niemand anders dan W.F. Hermans. Voor iemand met interesse in Wittgenstein kunnen deze een interessante weerspiegeling zijn van hoe deze bijzondere filosoof in de loop van de vorige eeuw bekender werd in Nederland. Hermans was een 'Wittgenstein-kenner', en hij heeft een van Wittgenstein's belangrijkste werken (de Tractatus Logico-Filosoficus) vertaald naar het Nederlands. In de polemieken die Hermans schreef wordt duidelijk hoe de gevestigde orde van de filosofie in Nederland er niet bepaald tevreden mee was dat hij - een fysisch-geograaf - beter bekend was met Wittgenstein dan 'echte' filosofen.

Echter, naast wat scherpe uithalen en wat interessante uiteenzettingen over het denken en het leven van Wittgenstein, vind men ook andere zaken. Alhoewel Hermans zijn skeptische blik verfrissend kan zijn, moet ook gezegd worden dat ondanks zijn woede richting filosofen die zich gesloten opstelden hij zich zelf ook bijzonder conservatief opstelde. Wittgenstein-kenner was hij zeker, maar een zekere sarcastische afkeer voor optimische denkers spiegelt ook door in de tekst. Maar ja, andere momenten is hij juist wél weer optimistisch en progressief, en neemt hij conservatieven op de hak. Misschien neemt hij iedereen wel op de hak? Wie weet. Al met al: Deze stijl is niet bepaald voor iedereen.

Als je interesse hebt in hoe Wittgenstein werd gezien over de loop van de vorige eeuw is dit boek zeker de moeite. Je kan veel van Hermans zeggen, maar schrijven kon hij zeker, en zijn verbeten opmerkingen richting Nederlandse filosofen van zijn tijd zijn gedateerd maar toch vermakelijk. Als je echter een introductie in het denken en leven van Wittgenstein zoekt, kan je misschien beter een ander boek pakken. Niet omdat Hermans niet vermaakt, maar simpelweg omdat de werkelijke stukken over Wittgenstein en zijn leven vrij kort zijn.

Een boek lezen over Wittgensten raad ik echter zeker aan - bijvoorbeeld Bert Keijzer z'n "Ludwig Wittgenstein: Taal, de dwalende gids". Wittgenstein was een erg interessante man, en alhoewel zijn filosofische werken an sich een beetje pittig leesvoer zijn is een inleidend werk voor iedereen met interesse in exacte wetenschap denk ik wel de moeite. En als dát boek - of een vergelijkbaar introducerend werk - bevalt, kom dan terug bij dit boek met Hermans z'n essays. En mocht je Wittgenstein dan verder interessant vinden is Hermans zijn vertaling van de Tractatus voortreffelijk, met zowel de Duitse als de Nederlandse tekst in 'spiegelbeeld' van elkaar zodat een oplettende lezer bijzonderheden in de vertaling direct kan opmerken.

Tl;dr: Al interesse in Wittgenstein, en interesse in de rol van de filosoof in Nederland? Dan is dit de moeite. Zoek je een introductie aan Wittgenstein? Dan is dit misschien niet de beste keuze.

[Jan · Rating 5 out of 5]

Goede inleiding op het werk van Hermans zelf. Om zijn boeken goed te begrijpen, dien je dit boek te lezen. Veel van zijn idee”en, met name over moreel (goed) gedrag van zijn hoofdfiguren en vooral “De God Denkbaar…” begrijp ik beter dankzij deze bundeling van (wel wat gedateerde) essays.

[Kenney · Rating 3 out of 5]

Veel polemiek wel

[Thijs VA · Rating 4 out of 5]

Een verzameling van zes essays die in meer of mindere mate, vaak het laatste, verband houden met Wittgenstein. Boeiend? Meestal wel. Een goede inleiding tot Wittgenstein? Eigenlijk niet.

[Kris Demey · Rating 4 out of 5]

Classic Hermans.