Jezus umarł w Polsce

by Mikołaj Grynberg

Kto ratuje jedno życie - ratuje cały świat.

Tu była cisza spokój, ptaszki śpiewały, aż któregoś dnia zamiast ptaszków usłyszeliśmy dźwięki helikopterów. Potem zaczęło się znajdować buty i ubrania. Potem ludzi.

Nikt z bohaterek i bohaterów tej książki nie wiedział, co ich czeka, kiedy pierwszy raz zdecydowali się pomóc uchodźcom. Nie wiedzieli, że będą musieli ukrywać się, nie tylko przed służbami państwa, ale również przed swoimi sąsiadami. Że pomaganie nada ich życiu największy sens, ale też odbierze spokój, życie rodzinne, czasami pracę, wypali w nich nieusuwalne emocjonalne piętno. Tymczasem państwo polskie wciąż nie umie zapobiec kryzysowi humanitarnemu na granicy białoruskiej, bo wybiera rozwiązania siłowe zamiast sięgać po systemowe. Konsekwencją tego są dziesiątki ofiar, o których już dzisiaj wiemy i setki, o których dowiemy się w przyszłości.

Ludzie, których głosy wybrzmiewają w tej książce, wzięli odpowiedzialność za tę sferę, która została porzucona przez państwo. Dzisiaj są obiektami prześladowań, kiedyś będą kolejnym w historii Polski listkiem figowym. Wyznawcy boga, honoru i ojczyzny ich właśnie będą niedługo nosić na sztandarach. By zapomnieć o hańbie polskich służb, im właśnie będą budować pomniki, ale znowu będzie za późno.

Genres: Nonfiction, Audiobook, Polish Literature, Reportage, Poland, Politics

320 pages, Paperback

First published July 12, 2023

About the author

Mikołaj Grynberg (ur. 1966) – fotograf i pisarz, z wykształcenia psycholog. Jego zdjęcia były prezentowane niemal na całym świecie. Autor albumów Dużo kobiet (2009), Auschwitz – co ja tu robię? (2010) oraz Ocaleni z XX wieku (2012). Wydał zbiór rozmów Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne (2014), tom opowiadań Rejwach (2016) oraz wspomnienia żydowskich emigrantów 1968 Księga wyjścia (2018). Od lat zajmuje się problematyką i historią polskich Żydów w XX wieku. W całej swojej twórczości przyjmuje szczególną perspektywę dialogu, koncentrując się na spotkaniu z innymi, otwarciu na ich osobiste przeżycia i historie.

Reviews

[Elwira Księgarka na regale · Rating 5 out of 5]

Biegnę po tej książce. Sama nie wiem do końca dlaczego. Bo tak bardzo boli? Bo w człowiekowi niemoc się przelewa? Bo wstyd? Wstyd, że człowiek żyje swoim życiem, a powinno się rzucić wszystko i pomagać? Bo to inni zbierają za nas swoje PTSD i przyjmują podziękowania, kiedy mają ochotę przepraszać za Polskę?

Na 62 stronie dosłownie wyrwał mnie z lektury szloch i musiałam przerwać. Obecnie nie ma ważniejszej książki do czytania w Polsce. Po prostu nie ma. Jezus umarł w Polsce. Nie wiem co sądzicie o tym tytule. Czy jest prowokacją, czy jest obrazoburczą przesadą. Po lekturze wiem, że jest najprawdziwszą prawdą. Nie ma innych słów, które oddałoby to, co wciąż dzieje się na granicy polsko-białoruskiej, a mianowicie, że „ludzie, którzy przychodzili tu na jesieni, mieli Jezus na imię, na litość boską, Jezus - i to nie jest metafora!” To nie jest metafora. Jedna z osób, która nie żyją, miała na imię Jezus.

Poziom bezradności, frustracji, a jednocześnie niepowstrzymanej chęci pomocy w rozmówcach, do których przybywa Mikołaj Grynberg, jest tak ogromny, że nie wyobrażam sobie, byśmy mogli przejść obok tego obojętnie. Naszym ludzkim obowiązkiem jest przeczytać tę książkę i poznać te historie, bo uwierzcie, nie mamy pojęcia, nie mamy. Niech ta książka, te rozmowy, nie pójdą na marne, a bohaterowie tej książki niech zostaną wysłuchani.

„A wystarczy wyjechać do Białegostoku i już nikt nic nie rozumie. A Warszawa, Łódź czy gdzieś dalej? Tak nikt nie wierzy, że u nas takie rzeczy się dzieją. Oni nie rozumieją, o czym my tu rozmawiamy. Czasami słuchają w radiu albo telewizji, że zatrzymano ileś tam osób w trakcie przekraczania granicy. Co za bzdura! Ich nie zatrzymania w trakcie przekraczania granicy, ich zatrzymano na terenie Rzeczypospolitej. Granica to nie jest pas kilkunastu kilometrów, granica to jest kreska na piachu. Ci ludzie są w naszym kraju i mamy w związku z tym obowiązek zachowywać się w stosunku do nich zgodnie z prawem, nie zapominając o ich godności.”

Słyszycie?

Nie wspomnę o tym, ile dowiemy się z tej książki o postępowaniu Straży Granicznej, sąsiadów, współobywateli i katolickiej „niepomocy” polskiego narodu.

Mikołaj Grynberg po raz kolejny wykonuje mistrzowską pracę w wysłuchaniu najgłośniejszych historii, a te próbuje się nie dopuścić do głosu w mediach.

[kam · Rating 4 out of 5]

„Wiesz, Polska jest krajem człowieczeństwa ze sztandarów. Płody ratujemy, ale dwudziestosiedmioosobowej grupy z mnóstwem dzieci już nie. Strasznie trudne to jest.“
W końcu, W KOŃCU ktoś zebrał to w jednym miejscu.

[Introverticheart · Rating 4 out of 5]

Czasem już naprawdę nie chce się żyć w tym kraju, nie wiesz czy śmiać się czy płakać.
Te rozmowy były potrzebne, bardzo. To mocna rzecz, nie zostawia obojętnym, tylko ogarnia Cię taki wkurw, że niczego się jako ludzie nie nauczyliśmy, kurwa niczego

[Senga krew_w_piach · Rating 5 out of 5]

Daję tej książce pięć gwiazdek, ale moim zdaniem nie podlega ona żadnej ocenie. Te wywiady, a właściwie jeden powtarzany w kółko wywiad, to świadectwo człowieczeństwa osób, które nie chciały być bohaterami i się za takowych nie uważają, ale przypadek, geopolityka i państwo polskie sprawiły, że mimowolnie się nimi stali. Odważnych ludzi, którzy dużo płacą za ratowanie niewinnych żyć, które dla mężczyzn w mundurach są nic niewarte. Ze zwykłego szacunku należy im się wysłuchanie ich głosów. Po to wzywali Grynberga i po to ta książka powstała. Czytajcie.

[Martyna Antonina · Rating 4 out of 5]

Rozdzierająca, wdzierająca się do i wydzierająca z wnętrza człowieka wszystko to, co kumulatywnie wrażliwe, dziwiące się, rozsierdzone - taka to książka. Grynberg jest świetnym pisarzem ucha i potrafi przeprowadzać dialog użyczając mu jedynie głosu drogowskazów. Dla każdego, do każdego i o każdym.

[Natalia · Rating 5 out of 5]

Po prostu to przeczytajcie.

[Marcin · Rating 5 out of 5]

smutek, rozgoryczenie i wkurwienie

[Jowix]

Jest to lektura absolutnie niezbędna i łamiąca serce.

[Marika_reads · Rating 5 out of 5]

Przerażające jest to jak wiele z opisanych w niej wydarzeń czy zachowań przywodzi na myśl ukrywanie sie Żydów i traktowanie uchodzcow (w XXI wieku!!!) tak jak Żydzi byli traktowani przez Niemców (i niektórych Polaków) w czasie II WŚ. Jest mi wstyd za Polskę i brzydzę się potworami bez serc, którzy „pilnują” naszej granicy. TFU
Podziwiam za to aktywistów i mieszkańców terenów przygranicznych, ktorzy nie zapomnieli czym jest człowieczeństwo.

[H.Sapiens · Rating 4 out of 5]

Ale to ocieka emocjami.

[Rafał Czyżak]

Chciałbym, aby w naszym świecie człowiek był człowiekowi człowiekiem. Po prostu.

Tymczasem Mikołaj Grynberg napisał książkę o sytuacji na naszej granicy. Właściwie to przeprowadził tylko wywiady: z wolontariuszami, działaczami, mieszkańcami Podlasia i strażnikami granicznymi.

Książka jest przerażająca, bo dzieje się teraz, bo nie widzimy tego co tam się dzieje, bo przecież to "obcy" i nikt im nie kazał, bo nikogo to nie interesuje, bo to "ciapaci".

Na naszej granicy umarło już kilkadziesiąt osób. Co chwilę w lesie znajdowane są nowe ciała, których nikt nie potrafi zidentyfikować.

Tej książki nie da się ocenić. To książka o współczesnych bohaterach i bohaterkach. Kiedy będziemy stawiać pomniki tym, którzy jako jedyni nie pozwalali, by ktoś umierł w Polsce?

[Ishbel · Rating 5 out of 5]

Must read.
Wstrząsająca rzecz.

[Agnieszka Hofmann · Rating 5 out of 5]

Nawet nie wiem, co napisać. Czytajcie, musowo.

[Anna Wilczyńska · Rating 4 out of 5]

To widać, kiedy poważnym tematem zajmuje się poważny pisarz. Z tej książki zostaną mi w pamięci nie tylko portrety pomagających, ale także profesjonalizm i doświadczenie osoby, która umie poprowadzić rozmowę ze stanowczością i wrażliwością, która potrafi się raz autentycznie zdziwić i palcem pokazać absurd, a raz podsunąć odpowiednie historyczne skojarzenia tam, gdzie są zasadne i lepiej ukazują brutalność służb oraz społeczną bierność.

[Paweł Dembowski · Rating 5 out of 5]

Przeczytałem w jedną noc. Ważna książka, napełniająca smutkiem i wkurwem.

[stercz · Rating 5 out of 5]

Być może najważniejsza z książek o współczesnej Polsce; seria migawek z podlaskiego jądra ciemności i z rubieży Twierdzy Europa. Prowadzi do poważnych pytań o naszą zbiorową - polską i europejską - moralność.

[Marta Mardyła · Rating 5 out of 5]

Najważniejsza książka tego roku.

[Mirella Panek-Owsiańska · Rating 5 out of 5]

Rozbiła mnie ta książka kompletnie…

[Zuzia Starosta · Rating 5 out of 5]

Siedzę i nie chcę wierzyć w to, co właśnie przeczytałam. To niezwykle cenne, że powstał ten reportaż.

[Kasia Krzywicka-Zdunek · Rating 5 out of 5]

Wstrząsająca książka, którą należy przeczytać

[Aleksandra Chrzęst · Rating 4 out of 5]

Ważna książka ukazująca prawdę o tym, że jednych traktujemy jak bliźnich, a innych jak intruzów. Czy to ze względu na to, że Ukrainie wypada pomagać, a osoby z granicy białoruskiej to „byczki”, „ciapaci”? Nie wiem. Smutno czyta się to w tym kontekście. Ze stron książki wybrzmiewa potencjał na kolejny konflikt między pomagającymi z jednej i drugiej grupy, a przecież nie o to chodzi w pomaganiu.
No i służby … Łatwo byłoby wrzucić ich do jednego wora i dużo w książce spojrzenia na tę sytuację z tej perspektywy. Jednocześnie kilku bohaterów reportażu przedstawia niejednoznaczny obraz działań służb, gdzie nie każdy jest diabłem wcielonym. Myślę, że prawda leży bliżej tej tezy.

„Jezus umarł w Polsce” otwiera na nowo temat, który w moim mniemaniu trochę przycichł. Polecam.

[Ola LL · Rating 5 out of 5]

4.5
Czy jest to, zgodnie ze słowami Mariusza Szczygła, najlepsza książka reporterska roku - nie wiem. Z pewnością przełomowa, bo zawiera zbiór portretów ludzi, zaangażowanych w kryzys uchodźczy.
Nie rozumiem zarzutów niektórych, że Grynberg pisze jednostronnie i broni konkretnej tezy. Jak dla mnie, ukazuje również brzydką część pomagania, tę nutkę snobizmu, wypalenia, PTSD, które bywają częścią wolontariackiej pracy. Tego typu tematy nie są dla mnie nowością i może dlatego w pewnym momencie drażniła mnie powtarzalność. Ale za rozmowę z ,,biurowym" strażnikiem i wywiad o puszczy daję wielki plus.
Niewygodny to portret Polski, a z takimi zawsze warto się zmierzyć.

[Apolon · Rating 5 out of 5]

Kupiłom z polecenia osoby, która jeździła na granicę polsko-białoruską jako aktywista, przeczytałom w dwa dni, bo nie da się odłożyć tej książki na dłużej. Wstrząsający reportaż, który pozostawia z uczuciem pustki i wkurwienia. Myślę, że pozycja szczególnie ważna dla osób, które od wschodniej granicy mieszkają daleko, bo naprawdę ciężko nam sobie wyobrazić skalę okrucieństwa, do jakiej dochodziło i wciąż dochodzi w Puszczy.

[Marko · Rating 5 out of 5]

Bardzo dobry reportaż o sytuacji na granicy Białoruskiej. O Ludziach chętnie pomagających i o takich którzy swoją postawą szkodzą drugiemu człowiekowi. O polityce, postawie służb, kryzysie humanitarnym i ekologicznym. To książka przede wszystkim o krzywdzie jaka dokonuje się na ludziach.

[Monika · Rating 2 out of 5]

Nie podobało mi się
Każda rozmowa jest o tym samym, wszystko się powtarza, autor zadaje czasem żenujące i nieobiektywne pytania

W książce na taki temat autor MUSI iść do lasu spotkać uchodźcę być częścią tego a nie publikować tylko nudne powtarzalne rozmowy.

[Julka · Rating 5 out of 5]

To powinna być lektura obowiązkowa. Pol gwiazdki ujmę za samą formę, momentami forma wywiadu bardzo rwana i trudna w odbiorze. Treść jednak wstrząsająca i ocucająca.

[kacpi · Rating 4 out of 5]

świetny, potrzebny reportaż ukazujący od kuchni pracę, organizację i zaangażowanie osób wspierających grupy uchodźcze na granicy polsko-białoruskiej. ludzie, z którymi grynberg przeprowadził wywiady, pracują przy różnych etapach pomocy i mają w swojej najbliższej historii różnorodne przeżycia, które jednak w kilku momentach się ze sobą przecinają. można dowiedzieć się czegoś na temat wielu formalnych zrzeszeń, które w chwili obecnej wciąż niosą wsparcie osobom poszkodowanym w wyniku pushbacków i niehumanitarnego traktowania przez polskie i białoruskie służby graniczne. rozmówcy i rozmówczynie w różnorodny sposób analizują sytuację na granicy, niejednokrotnie wysnuwając ważne wnioski odnośnie hipokryzji, rasizmu i bezoporowego poddania się populistycznej narracji. jedyne, czego mi zabrakło, to więcej rozmów z osobami z otoczenia służbowego, wojskowego - dwa ujęte przez autora wywiady z strażnikami granicznymi nie dotknęły głębi paradoksów, w jakie wchodzą ci ludzie, choć trzeba przyznać, że ich postawa także wpływa na jakość takich rozmów. człowiek może się rozpłakać i załamać, gdy czyta takie pełne bólu relacje, a najgorsze jest chyba to, że rozmówcy nie wskazali, że widzą jakieś światło w tunelu, co de facto potwierdziły ostatnie dwa lata. ludzie u władzy zmieniają się, raz po raz obiecują reformy i powrót do normalności, a ta wąska przestrzeń w podlaskiem i lubelskiem tak jakby niezauważalna, ciągle przesiąknięta cierpieniem.

[Szymon · Rating 3 out of 5]

trudne ale chyba właśnie dlatego tak potrzebne. Szkoda jednak że autor słabo rysuje kontekst polityczny, zamyka się na zdanie aktywistów no i praktycznie nie słucha lokalsów czy pracowników SG. Żaden fakt czy opinia nie usprawiedliwia zła, ale może pomóc dotrzeć do jego przyczyn

[Marcia · Rating 5 out of 5]

przeczytajcie. nie mam więcej słów

[Magdalena · Rating 5 out of 5]

Reading this book was difficult. Having facts in black and white on paper, detailing what has been happening on the Polish-Belarusian border, is simply devastating and outrageous. In a nutshell, since 2021, a significant number of refugees have decided to take this route, considered by many as safer than the Mediterranean, to reach Europe in search of a better life. To a great extent, this has been exploited by Lukashenko and his brutal regime to discredit the EU. He wanted to show how hostile European policies are, in fact, as far as admitting refugees is concerned. What has happened to many people trying to cross the border are pushbacks. In the dictionary meaning, they are actions of forcing an object backward. Unfortunately, in this case, we have to replace ‘objects’ with ‘people’—human beings fleeing atrocities in their countries of origin. Mikolaj Grynberg documents the final part of this process by interviewing people involved in this crisis: border control officials (just two), activists, and locals. They testify to the cruel and frequently brutal actions of Polish and Belarusian border control officials, who push back families across the border, sometimes multiple times, following orders or just because they could. Up until this moment, more than fifty people have died because of these actions. It’s difficult to make it in sub-zero temperatures, in a millennial forest, fending for yourself. The title of the book, ‘Jesus Died in Poland,’ is both literal and metaphorical. One Syrian refugee, Issa/the Arabic equivalent of Jesus, died while trying to reach Europe. But also, what’s associated with Jesus—his generosity, Samaritan values—are just waning away in the country that boasts itself as Catholic. Also, the author ponders on the following: how is it possible that Europe welcomed Ukrainian refugees with open hands while coldly closing the doors in the face of others.