Eşik: Toplu Şiirler I 1947-1975

Toplu Şiirler #1

by İlhan Berk

Necatigil'e göre o, "şiirin korkunç çocuğu", "şiirimizin uç beyi".

Toplumcu gerçekçi şiirle başladı, imgeci ve kapalı şiiriyle İkinci Yeni'nin öncüsü oldu. Asla aynı yerde durmadı, duramıyor. Aşktan nesnelere, otlardan böceklere, sokaklara sürekli yatak değiştiriyor...

Kendisine sorarsanız, "yazmak bir cehennemdir" diyor. Ve altmış yıldır bu cehennemde sabah akşam, dağ bayır demeden dolaşıyor.

Modern şiirimizin iyileşemez ustası İlhan Berk'in Toplu Şiirlerinin ilk cildi Eşik'te şu kitapları yer alıyor: İstanbul (1947), Günaydın Yeryüzü (1952), Türkiye Şarkısı (1953), Köroğlu (1955), Galile Denizi (1958), Çivi Yazısı (1960), Otağ (1961), Mısırkalyoniğne (1962), Aşıkane (1968), Şenlikname (1972), Taşbaskısı (1975).

Genres: Poetry, Turkish Literature

416 pages, Paperback

First published August 1, 1999

About the author

İlhan Berk was a leading contemporary Turkish poet. He was a dominant figure in the postmodern current in Turkish poetry (termed, "İkinci Yeni"; "The second new generation") and was very influential among Turkish literary circles.
Berk was born in Manisa, Turkey in 1918 and received a teacher's training in Balıkesir. He graduated from the French Language Department of Gazi University in Ankara. Between 1945-1955, Berk served as a teacher. He later began to work for the publishing office of Ziraat Bank as a translator (1956–1969). He became specialized in translation of poetry notably by translating into Turkish works by Arthur Rimbaud and Ezra Pound. In his later years, Berk resided in Bodrum where he died on 28 August 2008.
Berk's poetry evolved from the approach of an epical socialist to the dreamy vision of a lyrical and erotic individual. He made the "object" visible in its glory and aimed to break down the meaning. Berk's poetry takes its roots from the mythology, and a synthesis of Western and Eastern poetry traditions, yet he accomplishes to create a unique and postmodern approach.
History, geography, visual arts, cities such as Istanbul, Paris and Ankara, feed Berk's poetry and, his themes are supported by a sizable vocabulary that includes colloquial words as well as very specific ones, such as musical terms and local names of plants.
A significant body of Berk's work is now available in English, most notably A Leaf About To Fall: Selected Poems (2006), Madrigals (2008) and The Book of Things (2009), all translated by George Messo.

Reviews

[Bahadır Eren · Rating 4 out of 5]

Daha önce kıyıda köşede paylaşılan 3-5 şiirini okumuştum İlhan Berk’in. Ama emin olun, onun şiiri paylaşılan birkaç aşk dizesinden daha öteymiş. Ben hayran kaldım. Toplu şiirlerinin ilk cildi olduğu için birçok farklı denemeler mevcut kitapta. Bazılarını beğenmedim. Ama ilk kitabı İstanbul bir şaheser bence... 1947’de basılmış ve toplumsal gerçekçi şiirin en önemli örneklerinden biri belki de.
İlhan Berk’i tanımak istiyorsanız ya da şiir seviyorsanız mutlaka okuyun... Şair’in toplu eserleri 3 cilt; ben hemen ikinci cildi de temin edeceğim...

[Başar Atıcı · Rating 3 out of 5]

İlhan Berk'in ilk dönemi denebilecek ama 57 yaşına kadar da süren, yani aslında ilkgençlik sayılamayacak bu dönemde toplumcu gerçekçilikten gerçeküstücülüğe ve haiku tarzına yakın türleri deneyip kendi meşrebine en uygunu bulmaya çalışmış gibi görüyorum şairi. İlk kitaplar tabii daha ayakları yere basan, geleneksel, deneyseli çok yoklamadığı Garip'e yakın şiirler. Burada gökyüzü şiire çok fazla dahil ve toplumculuk da sürekli yollara düşüp işe gidip gelen insanların çerçevesinden çok çıkamıyor. O buzu kırdığında ise biraz ders çalışarak tarihe eğildiği ama içinden şiir çıkartamadığı incelemeleri olmuş. İlk cilt itibariyle vaat var ama icraat yok. Umarım şiirinin devamında eğildiği türlerde maya tutmuştur.

[Deniz]

En sevdiklerim:


BİR DAĞIN KEDERİ

Ben fakir bir milletin dağı
Mümkün olduğu kadar insanlara yakın
Mümkün olduğu kadar insanların.
Bir güneş altında ellerim, kollarım, ayaklarım
Bir kara kuru insanlar üstümde
Bir bakarsın alabildiğine uzanan gökyüzü
Susuz, küçük, fukara dağ köyleri
Bir yağmur altında bütün vücudum.

İnsanlar geçiyor akşam akşam
Ellerinin, ayaklarının sıcaklığını duyuyorum.
İnsanları gündeliğe giderken, gündelikten dönerken görüyorum
Basık damlı evler, kahveler, dükkânlar, köy yolları arkaları sıra gelip durmuşlar.
Hasandağ, Alidağ, Topuz, sıraya girmişler, geçiyor.
Başköy, Sarıhıdır, Beyçayırı, Mıstapaşa geçiyor.
Hepsi karanlık sıkıntılı bir yere gidip durmuş
Kimsesizlikler, açlıklar, kederler arkalarına düşmüşler, geliyor
Göller, sarı nehir kenarları çözülmüş geliyor
Kızıltepe, Hisarcık, Aslanbey akşamın elinde
Karasu akşamın elinde.

Ben yarıbelime kadar güneş altındayım.
Kale kapılarından serin bir rüzgar başını çıkarmış bakıyor
Kayseri'yi büyük surların ardından seyrediyorum
Bez fabrikası işçileri çıktılar
İlk ezanlar okundu
Şimdi mahpuslar türkü söylüyor.

Kol kola vermiş dağları, susuz köyleri görüyorum
Mazı'da insanlar sıraya girmiş bir kuyunun önündeler
Üç yüz haneli Mıstapaşa bir çeşmenin başında
İhtiyar Karasu'nun sesini duyuyorum
İhtiyar Karasu çok şey bilir
Ama söylemeden akar.

İnsanlar gidiyor, geliyor, el sallıyor, selam alıyor, selam veriyor.
Göğüslerinin inip kalktığını duyuyorum.
Kimi ip gibi
Kimi bir sümüklüböcek gibi yalnız
İnsanları yollar, çeşmeler yaparken görüyorum
İnsanlara bayılıyorum.

İşte gün ışığı Alidağ eteklerinde
En sonra sıra bende
Ben bu çalışkan halkın
Ben bu fakir memleketin Erciyeş Dağı
Ben iyilik, ben yaşamak, ben hürriyet dostu
Ben çalışan insanların, akan suların, toprakların dostu
Ben köylü, işçi, fukara halk
Yürükler, çobanlar
İnsanlar geçiyor yalınayak
İnsanlar kederden, kahırdan çeneleri kilitli geçiyor
Utanıyorum halimden.


GUERNICA

Önce eli gördüm
Benimle beraber tabaktaki uskumru domatesle boyun boyuna biber rakı gördü

100 mumluk lamba bir yandı bir söndü
Öldü dirildi
Guernica
Dünyada mıyız değil miyiz diye
Bir adam kendi kendine sordu
Bir kere eli gördüm ya
Arkasından yeşil bir göz gelip durdu önümde
Yeşil göz herkese denizi hatırlatıyordu
Bana hiçbir şey hatırlatmadı
Yeşil göz
Yeşil bir gökyüzüne bakıyordu
El
Bir ağaç gibi parmaklarını açtı
Göz kırptılar gökyüzüyle

Yeşil bir âlemdi
Picasso bir mavi çekti
Gökyüzü kendine geldi

Daha sabah
Ağaç kararmamıştı
Boğayı gördüm
Boğayla beraber yüzlerce adamı gördüm ilk defa
Guernica ana baba günüydü

Su gerisingeriye akıyor
Kuş gerisingeriye uçuyor
Ağaç gerisingeriye
Bir fırtına bir yangın
Öyle bir şey
Göz gözü görmüyor göz tabaktaki uskumruyu boyun boyuna biberi domatesi görmüyor
Belli savaş
Belli ölüm
Üç adam kim yaptı bunu diyor
Ha diyor herifin biri
Picasso siz diyor
Ha

Daha sabah
Hep sabah picasso

Akşam amerika
Baktım bir siyah
Guernica'dan çıktı
Gökyüzünün bir kıyısına gidip durdu
Bu gökyüzü daracıktı eskiden
Picasso geldi
İş değişti

Yerde bir adam yatıyor, öldü ölecek

Daha sabah
Ananın uykusu var
Elinde bir lamba dolaşıyor habire dolaşıyor
Kırmızılar sarılar siyahlar konuşuyor

Savaş oldukça
İşin iş kırmızı
İşin iş pencere

Amerika işin iş

Bir kadın girdi odaya ana belki kız belki
Rakı şişesi yere yuvarlandı
Döşemedeki suyla buluştular
Su kollarını açtı
Rakı her yanını
Sarmaş dolaş oldular
Bu dünyada ölüm
Belli onlara göre değil
Belli dünya guernica'da iyi değil
Belli picasso üzülüyor

Bir su üşüdü
Guernica'da herkes gördü

Guernica Amerika'da karanlık
Dünyada değil.


KENT

Sizi gördüm denizin evinde. Akşamüstleri gibi güzeldiniz. Bir balık su değiştiriyordu. Yeni yeni bunalım duvarları çıkıyorduk her gün. Sıkıntımıza giriyordu adın. Büyüttükçe: artıyordunuz.

-Gökyüzü duyuluyor, dedim.

Baskının sessiz ülkesine vardım

Seni yürüyorum.

[Fatih · Rating 5 out of 5]

Büyük şair, özellikle içinde istanbul geçen şiirleri insanı bu şehre bir kere daha aşık ettiriyor, senden bir şeyler öğrenebildiysem ne mutlu bana ilhan abi.

[atito · Rating 4 out of 5]

3.5’tan yukarı. Her denemesini sevemedim ama ne kadar denediğini çok sevdim

[raShit · Rating 4 out of 5]

"En çok insan bir yerimiz kopup gitmişti duyuyor musun
Yeniden o sokağa o ulu sıkıntımızın sokağına indik
Hani bir ışıkla başlar ya şiirler artık hep öyle başlıyorum
A'dan Z'ye bir karanlığı büyütüyorum"

[Ayça · Rating 4 out of 5]

İlhan Berk dönemine nazaran oldukça farklı bir üsluba sahip. Gizemli ve çekici şiirler içeren bir kitap olmuş.