Osmanlıda Avrupa Finans Kapitali

by Haydar Kazgan

Bu çalışmamızda Avrupa finans kapitalinin doğuşu ve sanayi devrimi ülkelerindeki gelişimi ve etkileri ile özellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun iktisadi ve siyasi hayatına etkisini incelemek için kullanacağımız yöntem, bugün belki de modası geçmiş sayılabilecek bir yöntem olarak nitelendirilebilir. Marksizm'in gücünü yitirmesi, Rusya deneyiminin başarısız kalması, tarihi maddecilik denilen, tarihi, iktisadi olayların süzgecinden geçirerek yazma ve değerlendirme yöntemi bize göre Osmanlı finans kapitali ilişkilerini değerlendirmede yine de vazgeçilmez bir yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır. Kitabımızda, bir bakıma bu yöntemi bütün ayrıntılarıyla kullanma olanağı bulmamıza rağmen, yine de bu yöntemin gerektirdiği bazı noktaları açıklamada örnek sayılabilecek iktisadi olayların birkaçını önsöze almayı faydalı bulduk. Bu yüzden, önsöz yerine bu iki olayı açıklamak suretiyle bu yöntemi kullanmada ne kadar haklı olduğumuzu okuyucularımıza peşinen göstermek istiyoruz. Olayların birincisi, Cezayir'in 1831 yılında Fransızlar tarafından ele geçirilmesi ile ilgilidir. Bu konuya şimdiye kadar -Avrupalı tarihçilerin büyük bir kısmı da dahil- bizim tarihçilerimizin yaptıkları yorumun eleştirisiyle başlayacağız. Ortaokul, lise ve üniversitelerde ders kitabı olarak okutulan tarih kitapları ve son yıllarda moda olan 19. yüzyıl Osmanlı tarihini şurasından burasından ele alan tarihçilerimizin yazdıkları kitap ve makalelerin tümünde, Cezayir'in Fransızlar tarafından işgalini oradaki Osmanlı valisinin Fransız konsolosunu elindeki sinek kovalayıcı, püsküllü sopasıyla dövdüğü ve bunu hakaret sayan Fransa'nın savaş ilan ederek Cezayir'e yüz parçadan ibaret gemi yollayarak bir haftalık savaş sonunda bu ülkeyi istila ettiği yazılmaktadır. Oysa o günlerde artık şövalyelik devri yerini para ve çıkar hesaplarına bırakmıştı. Kapitalizm, Tevrat ve İncil'de yazılanların tam tersine tamamen çıkar ve maddiyata dayalı bir sosyal hayatı acımasız bir şekilde sahneye koymuştu.

225 pages, Paperback

First published January 1, 1995

About the author

1921'de İstanbul'da doğdu. 1941'de İtalyan Lisesi'ni, 1943'te Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümü'nü, 1950'de de İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'ni bitirdi. 1952'de İstanbul Teknik Üniversitesi İktisat Kürsüsü'ne asistan oldu. 1955'te doktorasını tamamlayarak Chicago Üniversitesi'ne doçentlik eğitimine gitti. 1961'de doçent, 1966'da profesör olan Haydar Kazgan emekli olduğu 1988 yılına kadar İ.T.Ü İşletme Fakültesi'nde öğretim üyeliği yaptı. Daha sonra aynı fakülte ile İ.Ü İktisat Fakültesi'nde master ve doktora dersleri verdi. Halen İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde "Osmanlı Finansı" konusunda doktora ve master çalışmaları yaptırmaktadır. Otofinansman, Maden İşletme Ekonomisi,Turizm İşletme Ekonomisi, Sanayi Tarihi gibi kitaplarının yanında İşletme Ekonomisi ve Mühendislik Ekonomisi ile ilgili ders notları da yayımlanmıştır. Son yıllarda daha çok Osmanlı finansı ve ekonomi tarihi ile ilgili çalışmalar yapmaktadır. Galata Bankerleri, Osmanlı'dan Günümüze Şirketleşme, Avrupa Finans Kapitalinin Osmanlı İmparatorluğu'na Girişi, Osmanlı Sanayi tarihi, Osmanlı Dönemi Bankalar Tarihi ve Tarihte İstanbul Borsası adlı kitapları bu konudaki çalışmalarından bazı örneklerdir. Ayrıca İktisat Fakültesi dergisi, Maliye Enstitüsü dergisi gibi dergiler ile çeşitli gazetelerde yayımlanmış iki yüzden fazla araştırma yazısı, eşi Prof. Dr. Gülten Kazgan ile birlikte İtalyanca ve Fransızca olarak hazırladıkları yirmiden fazla etüdü vardır.