Kopzorg: het verhaal van vader en zoon

by Edgar Cairo

Kopzorg handelt vooral over de generatiekloof tussen vader en zoon. Voor de zoon is de vader de demon voor wie hij siddert, maar ook de stille, verkrampte en geslagen man van wie hij houdt.
Maar Kopzorg is eveneens een beschrijving van de harde strijd van een volk tegen de koloniale erfenis, zowel in geestelijk als in materieel opzicht.

Opvallend zijn de humor, de eenvoud van het taalgebruik, de soepele stijl, de hartverwarmende formuleringen in het ‘Surinaams-Nederlands’ en de lyrische natuurbeschrijvingen.

Kopzorg, door Edgar Cairo als gedreven scholier in drie achtereenvolgende avonden geschreven, verscheen in 1969 in het Sranan Tongo onder de titel Temekoe. In 1979 kwam hiervan een Surinaams-Nederlandse vertaling uit onder de titel Temekoe/Kopzorg. Nu heeft Cairo een derde versie toegeschreven naar een groter publiek, zonder daarbij afbreuk te doen aan zijn geheel eigen stijl.

Genres: Fiction

195 pages, Paperback

First published January 1, 1969

About the author

Edgar Eduard Cairo moved to Amsterdam, the Netherlands, in 1968.

Reviews

[Alexis · Rating 4 out of 5]

Uniek boek van een Surinaamse stem, een stilistische vulkaanuitbarsting die het vaderzoekende verhaal vertelt van een jongen die opgroeit in het na-oorlogse Suriname, en zijn zwijgzame vader. Een bizarre mengeling van Surinaamse tori-telling en Nederlandse tachtigerstaal, van Jan Klaassen en Katrijn-scènes en verheven bespiegelingen over het ik, de tijd en het lijden. Alles tegen de achtergrond van het voorbije slavernijverleden dat doorwerkt in het heden. Aan het einde verslapt de spanningsboog helaas een beetje en het eindigt wat abrupt in een soort afschrikwekkende slapstick-scène over een zinledige ruzie die bijna eindigt in moord, maar waardoor de ouders van de hoofdpersoon zich weer verzoenen na een ruzie. Waarom het verhaal van de ouders hier ophoudt, is me niet helemaal duidelijk. Cairo gebruikt het n-woord veel. Ik kan me voorstellen dat de Surinaamse lezers in de jaren '80 of '90 het werk van Cairo meden, zoals Astrid Roemer eens heeft gezegd, omdat ze het zagen als nestbevuiling, maar het is een volstrekt uniek stuk Nederlandse literatuur met een wolkje genialiteit.

[Christiaan Velzeboer · Rating 4 out of 5]

Qua taalgebruik een van de meest baanbrekende dingen die ik heb gelezen.

[Bram · Rating 4 out of 5]

Bijzondere en rauwe roman van Edgar Cairo (1948-2000) met een fascinerende publicatiegeschiedenis.
Ik las de uitgave Kopzorg. Het verhaal van vader en zoon van Uitgeverij Cossee uit 2024 die is voorzien van een lezenswaardig nawoord van Thalia Ostendorf. Uit dat nawoord blijkt dat de tekst in het boek is gebaseerd op de naar het Nederlands vertaalde en uitgebreide roman uit 1988. Kopzorg verscheen namelijk in verschillende gedaantes. Allereerst was er in 1969 de novelle Temekoe, geschreven in het Sranantongo (en slechts 39 pagina’s tellend), die tien jaar later werd gevolgd door een volledige vertaling en herschrijving in het Surinaams-Nederlands onder de titel Temekoe/Kopzorg (1979). Weer jaren later, in 1988, verscheen het resultaat van een laatste ingrijpende herwerking en vertaling: de uitgave waar mijn boek uit 2024 op is gebaseerd.
Dit soort dingen vind ik interessant, jammer dus dat in het nawoord niet erg diep wordt ingegaan op de verschillen tussen de drie versies. Ik ben bijvoorbeeld benieuwd naar de omvang van de uitgebreide versie uit 1979 en had graag meer voorbeelden van dat Surinaams-Nederlands willen zien. Het lijkt mij boeiend om juist dat boek te lezen.
Veel bleef bij lezing van mijn uitgave uit 2024 onduidelijk. Zo heb ik bijvoorbeeld niet kunnen doorgronden tot wie de verteller zich nou eigenlijk richt, een vraag die wel duidelijk wordt opgeroepen door zinnen als: ‘Maar niets is minder waar, mijn vrind.’ en ‘Je weet inmiddels wel: bij ons is alles heftiger en heter […].’ En ik vroeg mij ook af waarom Cairo soms zo uitleggerig is.
Een ander (mogelijk verwant) raadsel is van wie de woordverklaringen en verduidelijkende toevoegingen zijn die tussen vierkante haken in de tekst voorkomen. Waarschijnlijk zijn die van de schrijver zelf (een verantwoording had daar duidelijkheid in kunnen scheppen, maar helaas ontbreekt die), want de bewerking uit de jaren tachtig is duidelijk van de soort: Suriname voor witte Nederlanders verklaard.
Al met al is Kopzorg een intrigerend boek met een complexe geschiedenis. Je begrijpt wel waarom Cairo zo vaak naar deze tekst (zijn debuut) is teruggekeerd. Het is niet alleen een prachtige roman, maar ook een belangrijk boek over Suriname.

[BookLovingLady (deceased Jan. 25, 2023...) · Rating 4 out of 5]

The further I read in Kopzorg : het verhaal van vader en zoon, the more I started to like and appreciate this book. It allowed me a glance into a world I knew hardly anything about and the humour with which the story is written makes it a lovely read.

The story is one written by a mature man, who is looking back upon his youth in Paramaribo and upon the life of his father, Nelis. To a much lesser extent, the life of his mother, Selina, is also described.

For a review in Dutch, see message 8 of the Winter Challenge 2014-2015 of the Netherlands & Flanders group.

[Laurent De Maertelaer · Rating 3 out of 5]

'Laat je hoofd even een breken hebben, hoofdbreken, heel even, kopzorg, van hoe 't prettig is, om te verkeren onder de mensen. Hoe zou je voelen, wanneer mensen je, helemaal met je lichaam en je geest alleen, zouden wegstoppen. Jij alleen, daarzo, met een heleboel lekkere dinges, ma' met geen mensen! Je zou willen zo, om in je eentje te liggen bij een stroomversnelling in een bosrivier (...). Aaj dan! Bij stroomversnelling liggen, met mooi gele en bruine stenen rond je. Boswater dat je verkoeling brengt... Water geneest je van kwellend hoofdbrekens, kopzorgen...'
Memoires van Cairo en de jeugd van diens vader, verhaald in een prachtig origineel Surinaams-Nederlands. Vindingrijke, krachtige vertelling: grappig, naïef, ontroerend en muzikaal.

[Peter Boot · Rating 5 out of 5]

Heel interessant en prachtig geschreven. Over de teloorgang van het contact met de vader, en over nog veel meer. Over de Creoolse cultuur, over de Creoolse man, over de doorwerking van de slavernij, over de armoede. Als ik meer dan een telefoontje bij de hand heb, schrijf ik een uitgebreidere review.

[Lili Bammens · Rating 3 out of 5]

Aanvankelijk vond ik het niet gemakkelijk om te lezen omwille van de taal maar al snel was dat over, ik genoot van de vreemd samengestelde woorden die vaak zo raak waren: aangelaat, duisterzaam, onschuldzame, ogendom, artsgeliefde.
Het verhaal dat de zoon over de vader vertelde las ik dan ook erg graag. Maar in het tweede deel, waar hij het over zichzelf heeft en over de samenleving in Paramaribo in zijn jeugd en in zijn milieu toen, verviel hij voor mij te veel in anekdotes en ook wel tegenstrijdigheden. Was zijn vader een stipte en harde werker of een luierik die op kosten van zijn vrouw leefde? Of was hij afwisselend beide?
Ik vond dit boek dus boeiend omwille van het eerste deel, de taal, het beeld van Paramaribo dat werd opgeroepen. Die beschrijvingen vond ik goed maar de personen werden voor mij geen echte mensen. De zoon die de spiegel van de vader is en omgekeerd, las ik er niet in en dat vond ik jammer. Toch ben ik blij dat ik dit boek las want over Suriname weet ik (buiten iets over Bouterse) als Belg niet veel.
Ik las de uitgave van Uitgeverij Cossee uit 2024.

[Anne Veenstra · Rating 4 out of 5]

Een rommelig levensverhaal in een rommelige omgeving, waar stinkende modder vanaf spat, de tropische overdaad contrasteert met bittere armoede, waar alle grillige emoties door dunne wandjes gehoord worden, dit alles in sappige taal die het experiment niet schuwt. Een bijzonder boek.

[Femke Hogenstijn · Rating 2 out of 5]

Verhaal over vader en zoon in Suriname.
Voor mij las het niet gemakkelijk door, het was iets te uitgebreid omschreven allemaal.

[Marie Meeusen]

Dit boek verdient een plek in de canon en in literatuurstudies.