Een Nederlander in de wildernis: de ontdekkingsreizen van Robert Jacob Gordon (1743-1795) in Zuid-Afrika

by Luc Panhuysen

Robert Jacob Gordon is vrijwel vergeten in Nederland. Maar in de achttiende eeuw was deze Nederlander met Schotse wortels een bekendheid. Hij maakte lange reizen door het nog ongerepte Zuidelijk Afrika en liet ons een fabuleuze verzameling journaals, kaarten, tekeningen en schilderijen na. Deze 'Atlas Gordon' bevindt zich tegenwoordig in de collectie van het Rijksmuseum. Gordon biedt ons een unieke blik op het tijdperk van de Verlichting, toen kolonialisme samenging met een enorme honger naar kennis. Hij was bevriend met zowel vooraanstaande wetenschappers als inheemse stamhoofden. Hij was militair en diplomaat, botanist, zo öloog, cartograaf en antroploog. Op zijn geheel eigen wijze verbeeldt hij het Verlichtingsideaal. Luc Panhuysen beschrijft in dit boek de persoon Gordon en zijn ontdekkingsreizen, aan de hand van origineel bronmateriaal. Wij maken zijn ontberingen en hoogtepunten mee vanaf de eerste ontdekkingsreis tot aan zijn dramatische levenseinde, dat vrijwel samenviel met het einde van de Nederlandse republiek.

Genres: History, Nonfiction

186 pages, Paperback

First published January 1, 2010

About the author

Panhuysen studeerde geschiedenis. Hij werkte daarna tien jaar als journalist bij het Parool en de Groene Amsterdammer. Zijn eerste historische publicaties betroffen minibiografieën van Rousseau en Lord Byron. Zijn studie over de wederdopers werd herdrukt en gevolgd door een aparte uitgave over Jan van Leiden, één van de radicale leiders van de wederdopers. Vervolgens schreef hij een omvangrijke dubbelbiografie over de gebroeders Johan en Cornelis de Witt. Over het 'Rampjaar' 1672, waarin zij vermoord werden, verscheen in 2009 zijn historische studie Rampjaar 1672. Naar aanleiding van zijn studie over de gebroeders de Witt werd eind 2005/begin 2006 in het Dordrechts Museum een tentoonstelling gehouden met als titel Gebroeders de Witt: macht en onmacht in de gouden eeuw. Panhuysen vervulde de rol van gastconservator bij deze tentoonstelling.

Reviews

[De Wet · Rating 3 out of 5]

Panhuysen is nie die opwindendste geskiedskrywer wat ek al teegekom het nie, maar hierdie boek verskaf nogtans 'n interessante blik op Suid-Afrika in die laat 18de eeu.

Meeste van die inhoud handel oor Gordon se verskeie ontdekkingsreise na die binneland, met waarnemings oor dierelewe, interaksies met inheemse volke (spesifiek die boesmans, Khoi-Khoi en Xhosas) en die grensboere. Die algemene situasie in die Kaap rondom die VOC, oorloë, politiek ens. in dieselfde tydvak word ook aangeraak aangesien dit Gordon direk geraak het.

Die kleurplate in die boek met pragtige sketse van landskappe en diere uit Gordon se ekspedisies is welkom, en daar is ook 'n kaart agterin wat die leser help om sy reise te volg.

[Katja Van Der Hallen · Rating 3 out of 5]

Dit boek liet zich heerlijk vloeiend lezen dankzij een beschrijvende maar tegelijk bondige vertelstijl. Het biedt een gedegen kijk op een, voor mij, redelijk onbekend stuk geschiedenis en laat naar meer smaken. Dat de figuur van Gordon tussen de Hottentotten, Bosjesmannen en Kaffers als een licht autistisch anachronisme overkomt, ligt geheel niet aan hem maar aan de tijdspanne tussen toen en nu.

[Arie Kok · Rating 4 out of 5]

Boeiend boekje over Robert Jacob Gordon (1743-1795), de eerste Europeaan die ooit oog in oog stond met een giraffe. Van Schotse afkomst, geboren in Nederland en voor de VOC gestationeerd in Kaapstad. Van daaruit maakte hij vijf ontdekkingsreizen door de binnenlanden van Zuid-Afrika. Maakte vele tekeningen, wetenschappelijke rapportages en de eerste gedetailleerde kaart van het land. Ondertussen bouwde hij aan positieve relaties met de inheemse volkeren.
Panhuysen vertelt boeiend. Hij plaatst Gordon in zijn tijd en maakt overtuigend duidelijk hoe belangrijk zijn ontdekkingen waren voor zijn tijdgenoten. Voorzien van twee katernen met tekeningen van Gordon. Mooie uitgave.

[Bibi Kortekaas · Rating 3 out of 5]

Inzichtelijk over de hoofdpersoon, gelezen voor een onderzoeksvak. Niet altijd duidelijk op basis waarvan conclusies zijn getrokken zoals over zijn ‘onschuldig’ woordgebruik mbt de inheemse groepen