Η κυρά των αμπελιών

by Yiannis Ritsos, Γιάννης Ρίτσος

Ποίηση

Genres: Poetry

41 pages, Unbound

First published January 1, 1954

About the author

Yiannis Ritsos (Greek: Γιάννης Ρίτσος) is considered to be one of the five great Greek poets of the twentieth century, together with Konstantinos Kavafis, Kostas Kariotakis, Giorgos Seferis, and Odysseus Elytis. The French poet Louis Aragon once said that Ritsos was "the greatest poet of our age."

Yannis Ritsos was born in Monemvassia (Greece), on May 1st, 1909 as cadet of a noble family of landowners. Born to a well-to-do landowning family in Monemvasia, Ritsos suffered great losses as a child. The early deaths of his mother and his eldest brother from tuberculosis, the commitment of his father who suffered with mental disease and the economic ruin of losing his family marked Ritsos and affected his poetry. Ritsos, himself, was confined in a sanatorium for tuberculosis from 1927–1931.

These tragic events mark him and obsess his œuvre. In 1931, Ritsos joined the Communist Party of Greece (KKE). During the Axis occupation of Greece (1941–1945) he became a member of the EAM (National Liberation Front), and authored several poems for the Greek Resistance. These include a booklet of poems dedicated to the resistance leader Ares Velouchiotis, written immediately upon the latter's death on 16 June 1945. Ritsos also supported the left in the subsequent Civil War (1946-1949); in 1948 he was arrested and spent four years in prison camps.

Reviews

[Γιώργος Ζωγράφος · Rating 4 out of 5]

Γραμμένη στην Αθήνα στο διάστημα 1945-1947, η «Κυρά των Αμπελιών» είναι ο απόλυτος ύμνος στην Ελλάδα, με την προσωποποίηση της ίδιας της Ρωμιοσύνης στη μορφή της Κυράς, μιας δύναμης ζωογόνου, που διατρέχει όλο το ελληνικό τοπίο και του δίνει ξεχωριστή ομορφιά.

Κυρά, Κυρά, θαλασσινή καί στεριανή μέ τά λουλουδιασμένα μάγουλα
σφίγγοντας μές στό μποῦστο σου τήν κάψα τοῦ Ἁλωνάρη
πότε κρατώντας στήν ποδιά σου ἕνα καράβι-μικροκάραβο
πότε σάν Παναγιά Αἰγιοπελαγίτισσα ντυμένη μ’ ἕνα δίχτυ
νά κουβαλᾶς τό σούρπωμα στήν κεφαλή σου τό πανέρι μέ τά ψάρια
πότε ντυμένη μ’ ἀμπελόφυλλα, κυνηγημένη ἀπ’ τοῦ ἥλιου
τίς χρυσόμυγες πάνω στ’ ἁλώνια
ἀνάβοντας τό φίλημα στά λουλουδάκια τῆς μηλιᾶς
μπατσίζοντας τίς λυγαριές μέ τόν ἀγέρα τῆς τρεχάλας σου.

Μηλί – βάϊ-βάϊ – μηλί-μηλίτσα τῆς ἀνηφοριᾶς
πῶς σοῦ τριανταφυλλίσανε τά μῆλα τῆς ἀγάπης;

[...]

Κυρά τῶν Ἀμπελιῶν, οἱ σπόροι ἀνακλαδίζονται κάτου ἀπ’ τά πόδια σου,
σοῦ κρέμονται στίς πλάτες τά μαλλιά σάν πλατανόριζες –
ἄντε, κυρά ροδακινιά, βγάλε σεργιάνι τά πουλιά καί στή βοσκή τά σύγνεφα
δέσε δυό πηχές ἴσκιο ὁλόγυρα στοῦ κάμπου τὸν καψαλιασμένο σβέρκο –κοίτα
κοντανασαίνει ὁ ζευγολάτης βγάζοντας τῆς λυγαριᾶς τήν πουκαμίσα,
δυό πελεκάνοι κουβαλᾶνε ἀπ’ τό καμπαναριό τήν ἀχυρένια
τους φωλιά νάν τή φορέσεις ψάθα.

[Irini Gergianaki · Rating 5 out of 5]

Κυρά των αμπελιών
που σ’ είδαμε πίσω απ’ το δίχτυ του πευκόδασου
να συγυρίζεις με το χάραμα
τα σπίτια των αϊτών και των τσοπάνων.
Πάνω στη φούστα σου ο Αυγερινός.
Δύο αγουροξυπνημένες μέλισσες
κρεμούσανε στ’ αυτιά σου σκουλαρίκια
και τα πορτοκαλάνθη σου έφεγγαν
τη μαύρη την καμένη στράτα.

Κυρά μελαχρινή
που η αντηλιά σου χρύσωσε τα χέρια
σαν της Παναγιάς το κόνισμα
πίσω από το χνούδι το σγουρό
σπίθιζε το δροσό της νύχτας
σα να μετάνιωσε λίγο προτού να σβήσει ο γαλαξίας
και δέθηκε γιορντάνι στο λαιμό σου
να χυθεί στη ζεστασιά του κόρφου σου.

Κι ήταν η σιγαλιά πηχτή σαν γάλα
και τ’ οργωμένο χώμα ευώδιαζε σαν εκκλησιά
τη μέρα των βαγιώνε.
Κυρά τρανή
κι έβγαινε ο μπιστικός από τον ύπνο του
καθώς που βγαίνει ο κάβουρας από το νερό
στο περιγιάλι
κι αστράφτει το νωπό καβούκι του
γαλάζιο πρωινό με δυο κουκκίδες άστρα.

Κυρά τρανή
τι σιγανή της νεραντζιάς η πρώτη καλημέρα
τι σιγανό το βήμα σου κι ανάσα του ψαριού
πλάι στο φεγγάρι.

Ά! τι χρυσάφι αφήνει η αχτίνα
στη σταγόνα της δροσιάς
όταν η Πούλια σου κρεμάει
στο μέτωπο

Τι σιγανό κουβεντολόι του μέρμηγκα
μπροστά στης μαργαρίτας το ξωκλήσι

Ά! τι χρυσάφι αφήνει η αχτίνα
στη σταγόνα της δροσιάς
όταν η Πούλια σου κρεμάει
στο μέτωπο
το εφτάκλωνο κλαδάκι της γαζίας.

Πόση λουλουδόσκονη στριμώγνεται
στης μέλισσας το σώμα για το μέλι.
Πόση σιωπή μες τη καρδιά σου για τραγούδι.

Δω πέρα σμίγει η νύχτα την αυγή
σ’ άτρεμο ρίγος
και σένα τα δυο σου χέρια δετά
γύρω το γόνα της γαλήνης
φέγγουν σάμπως δυο περιστέρια φως
ασάλευτα πάνω απ’ το δάσος

[Nikolas Koutsodontis · Rating 2 out of 5]

Ο Ρίτσος είναι αγαπημένος ποιητής. Αστήρευρη πηγή έμπνευσης. Η "Κυρά των αμπελιών" του ωστόσο εινσι ένα έργο κατώτερο, μια "Ρωμιοσύνη" πολύ πιο αδύναμη και κάποτε κιτς. Ο Ρίτσος εδώ υμνεί τη φύση και τη λαϊκή θρησκευτικότητα ως σημεία ελληνικότητας και εντοπιότητας, γνησιότητας και τιμιότητας. Δείχνει μια αγροτική, επαρχιακή ζωή που γίνεται όλη σύμβολο της ομορφιάς της λαϊκής πραγματικότητας. Κυρά των αμπελιών φυσικά είναι η ίδια η Ελλάδα.

Η σύνθεση αυτή είναι ακόμα συγγενική με την Αμοργό του Γκάτσου, κείμενο που ενώνεται με την αισθητική της ελληνικότητας και της φυσιολατρείας της γενιάς του 30 όπως μπλέκεται με εθνικούς ήρωες και αγίους σε σκηνές με ζειμπέκικα και τσίπουρα.

Θα πρέπει να πούμε βέβαια ότι υπάρχουν και σημεία που αγγίζουν το camp, με την ατόφια ομοερωτικότητα τους και φέρνουν αρκετό γέλιο. Η βαρβατίλα των τριχωτών Βλάχων που ρίχνονται γυμνοί στα ποτάμια (σελ. 21) και ο τρόπος του Ρίτσου να μιλήσει για ερεθισμό:
"Και το γαρύφαλλο στα σκέλια τους μες στο αυγινό νερό που αυγαταίνει" (σελ.22) μένουν αλησμόνητα.

Δυστυχώς ακόμα πολλά σημεία της σύνθεσης παρουσιάζουν αυτόν τον τυπικό λυρικό στίχο ριτσικης υπερβολής και κακογουστιάς με πετεινούς που έχουν λειρί από ήλιο (σελ 22), θάλασσες που έχουν γαλάζια μαντίλια (σελ.21) ντομάτες σαν φιλημένα μάγουλα.

Με τούτα και με κείνα είναι ένα κείμενο που μάλλον έχει κακογεράσει.