پژوهشی در اساطیر ایران: پاره نخست و دویم

by مهرداد بهار

مهرداد بهار، با انتشار کتاب اساطیر ایران در سال ۱۳۵۱ در حقیقت گام نخستین را در امر بررسی اساطیر ایران برداشت و پژوهشی را آغاز کرد که هنوز هم با این میزان ژرفا و وسعت و نظم و دقت‌نظر کسی جز خود وی بدان نپرداخته است. اما حاصل مطالعات و پژوهش‌های بعدی وی که بنا بود به شکل پاره‌ی دوم کتاب پژوهشی در اساطیر ایران (۱۳۶۲) درآید ناتمام ماند. کتاب حاضر مشتمل است بر دو پاره یا دو جلد. پاره‌ی نخست که خود حاوی سه فرگرد «آفرینش، مردم و فرجام» است، دربر گیرنده‌ی برگردان فارسی گزیده‌هایی از متن‌های فارسی میانه‌ی "بندهش"، "روایت پهلوی"، "دینکرد هفتم"، "گزیده‌های زادسپرم"، "زند وندیداد"، متن‌های پهلوی و "ارداویرافنامه" است که از تصویر آفرینش، مردم و پایان کار گیتی در ذهن نیاکان ما سخن می‌گویند. فرگرد آفرینش در دوازده بخش، فردگرد مردم در هفت بخش و فرگرد فرجام در چهار بخش تنظیم شده است. پاره‌ی دویم کتاب دربرگیرنده‌ی دو بخش «اسطوره چیست» و بخش ناتمام «سرزمین و مردم» است.

Genres: Mythology, History

555 pages, Hardcover

First published April 1, 1983

About the author

Mehrdad Bahar

Reviews

[Pejman · Rating 5 out of 5]

درخشان، دقیق، بی نظیر
کتابی برای شناخت ریشه ها
شناخت دیروز و امروز
.
برای کسانی که دوستدار شناخت اسطوره های ایران از آغاز آفرینش هستند، بهترین ست.
...با اساطیر نفس می کشیم تا ابد،در زندگی ما تنیده شده اند
.
ستایش مهرداد بهار را که عمر بر سر این کار گذاشت

[Ali · Rating 3 out of 5]

A deep research on Iranin mythology
چاپ پاره ی نخست این مجموعه در اواخر زندگی دکتر مهرداد بهار دست داد. اما مرگ مهلت نداد تا چاپ پاره ی دوم را هم ببیند. قسمت دوم بعدها توسط شاگردان او ویراستاری و منتشر شد و بالاخره هم دو پاره ای از این مجموعه در یک کتاب تدوین گردید. پژوهش های دکتر مهرداد بهار، برخلاف بسیاری از پژوهشگران ما، بر مبنای اصول آکادمیک مدرن غربی، همه جا با سند و استدلال همراه است. در زمینه ی ادیان و اساطیر و حماسه ی ایرانی به هیچ نام و اثر ایرانی دیگری به اندازه ی مهرداد بهار و آثارش، نمی توان مطمئن بود. مهرداد بهار، آنجا که سند و مدرکی هم در دست نیست، گمان و حدس هایش بر مبنای اصول علمی ارائه می شود.

[مسعود · Rating 4 out of 5]

کتاب خلاصه خوبی برای آنان که بخت خواندن متون اصلی را ندارند به شمار میرود. گردآوری ارزشمندی از متون ارزشمند کهن که با شناخت اولیه ای که از این متون به دست می دهد می تواند راهنمایی رهگشا باشد برای گزینش متون و خوانش و فهم آنها...

[Shamim Valian · Rating 5 out of 5]

از بهترین، دقیق ترین و بی نظیرترین منابع در حیطه‌ی اساطیر ایرانی
باز خوانی این کتاب هر بار دقت نظر و قوت استدلالهای مرحوم بهار رو بیشتر و بیشتر نشونم می‌ده
روانش در آرامش و نور

[Nima ُShoa · Rating 5 out of 5]

مهرداد بهار ابتدا کتاب اساطیر ایران را منتشر کرد و بعد از گذشت یازده سال کتاب پژوهشی در اساطیر ایران منتشر شد.
این کتاب دو بخش مجزا اما مرتبط بهم رو شامل میشه، پاره اول در واقع همون کتاب اساطیر ایران هست که اصلاح شده و یادداشت های فراوانی از بهار بهش اضافه شده؛ و پاره دوم ثمره تحقیق نویسنده در حوزه اساطیر هست که بیماری و مرگ بهار مانع اتمام و پرداخت نهایی کار شده.
پاره نخست شامل سه بخش آفرینش، مردم و فرجام است.

از دید من شاید قصه آفرینش جذاب ترین بخش کتاب بود، که در صفحه ۱۳۸ کتاب به صورت خلاصه جمع بندی شده.



بخش زیر از کتاب تاریخ اساطیری ایران نوشته ژاله آموزگار جهت مرور منابع و محتوایشان برگرفته شده است.

منابع اساطیر ایران را به صورت زیر دسته بندی میشه:

الف)منابع هندی:

وداها 

(قدیمی ترین اثر هندی به زبان سانسکریت، شامل ۴ کتاب که قدیمی ترقن بخش وداها، ریگ ودا گفته میشه که همردیف گاهان یا گات های اوستا شمرده میشه)


ب) منابع اوستایی:

اوستای ساسانی شامل ۲۱ کتاب بوده است که خود مختصرتر از اوستای دوره باستانی است. اوستای موجود در حدود یک چهارم اوستای دوره ساسانی و شامل پنج کتاب است:

۱. یَسن‌ها

(شامل سرودها و دعاهای دینی ، گاهان که قدیمی‌ترین بخش اوستاست و آن را سروده های خود اوستا می‌دانند، ۱۷ فصل از ۷۲ فصل یسن‌ها را شامل می‌شود)


۲. ویسپَرَد

(مجموعه‌ای از ملحقات یسن‌ها)


۳.یَشت‌ها

(سرودهایی خطاب به خدایان باستانی)


۴.وَندیداد

(در اصل کتابی مربوط به آیین‌های عملی زندگی در کیش زرتشتی


۵. خرده اوستا

(خلاصه‌ای از اوستا دوره ساسانی و مجموعه‌ای از دعاها و نیایش‌ها)


ج)منابع پهلوی

گرچه تدوین و تالیف اغلب این منابع در حدود قرن ۹میلادی به بعد انجام یافته است، سنت آن‌ها متعلق به دوره ساسانی است و حتی این آثار روایت‌های بسیار قدیمی‌تری را نیز بازگو می‌کنند.


۱.دینکرد


۲. بُنْدَهِشن

(به معنی آغاز آفرینش یا آفرینش اصلی است و تاریخ اساطیری و واقعی ایرانیان را از دوره پیشدادیان تا رسیدن تازیان در بر دارد. مطالب جالب توجهی نیز درباره جغرافیای اساطیری به دست می‌دهد.)


۳. گزیده‌های زادِسْپَرَم

(درباره آفرینش، ظهور زردشت و رستاخیر و پایان جهان)


۴. روایات پهلوی

(شرحی از آداب و رسوم و آیین‌های دینی)

[Ali · Rating 3 out of 5]

A deep research on Iranin mythology, first part
چاپ پاره ی نخست این مجموعه در اواخر زندگی دکتر مهرداد بهار دست داد. اما مرگ مهلتش نداد تا چاپ پاره ی دوم را هم ببیند. قسمت دوم بعدها توسط شاگردان او چاپ و منتشر شد و بالاخره هم دو پاره ای از این مجموعه در یک کتاب تدوین گردید.
پژوهش های دکتر مهرداد بهار، برخلاف بسیاری از پژوهشگران ما، بر مبنای اصول آکادمیک مدرن غربی، همه جا با سند و استدلال همراه است. در زمینه ی ادیان و اساطیر و حماسه ی ایرانی به هیچ نام و اثر ایرانی دیگری به اندازه ی مهرداد بهار و آثارش، اعتماد ندارم. مهرداد بهار، آنجا که سند و مدرکی هم در دست نیست، گمان و حدس هایش بر مبنای اصول علمی ارائه می شود.

[Farhad · Rating 5 out of 5]

شادروان مهراد بهار را اگر تنها اسطوره شناس ايراني نخوانيم باري واپسين و يكي از يگانه هاي اين وادي است.اشراف او به فرهنگ و تاريخ ايران و توانايي در استنباط شخصيت ها و هم ذات ها در اسطوره شناسي همه و همه بينظير است.كتاب حاضر اگر چه به طور تخصصي به موضوع اسطوره هاي ايراني مي پردازد ولي كلام استاد آنقدر گسترده و متنوع است كه آنها هم كه دانش كافي درباره فرهنگ ايران ندارند مي توانند از آن بهره مند شوند

[SAEB GHORBANI · Rating 5 out of 5]

افسوس که عمر استاد بهار تمام شد و نتوانست این کتاب را به پایان برساند
به جرات هیچ کس به اندازه بهار در زمینه تاریخ اساطیر و فرهنگ ایرانیان باستان تسلط و مهارت ندارد .
بعد خوندن کتابهای استاد بهار همه نگاه من نسبت به تاریخ و فرهنگ این سرزمبن تغییر کرد

[مهرداد بهار · Rating 5 out of 5]

جستار چند در فرهنگ ایران

Merged review:

پژوهشی در اساطیز ایران
by مهرداد بهار / Mehrdad Bahar

[Parisa.Gh · Rating 5 out of 5]

افسوس که مرگمجال تمام شدن این کتاب را نداد
کتابی فوق‌العاده از ذهن مردی دانشمند