تاریخ‌ و فرهنگ‌ ایران‌ در دوران‌ انتقال‌ از عصر ساسانی به‌ عصر اسلامی _ دوره شش جلدی

by محمد محمدی‌ملایری

Unknown Binding

Reviews

[Latif Joneydi · Rating 3 out of 5]

درونمایه این کتاب چنان که از اسمش بر میاد پیوستگی ای رو روایت میکنه از ایرانِ ساسانی به دولتِ خلفا و پرسپکتیوِ ملایری با توجه به تسلطش بر فرهنگ و زبان عربی این امکان رو ایجاد میکنه که از دل متونِ کهنِ عربی و ترجمه عربیِ آثار پهلوی و ساسانی دورنمایی به خواننده بده که در کتاب دیگه ای به این اندازه پیدا نمیکنه. دانش و مطالعه گسترده ای که دکتر محمدی در متون کلاسیکِ عربی و پهلوی‌ داشته و شیوه پر جزئیاتِ روایتش برایِ کسانی که میخوان دورنمایِ کلی ای از نحوه فتحِ ایران و چگونگی برپاشدنِ دستگاه خلافت با استفاده از ساختارِ حکومتیِ ساسانیان داشته باشن بسیار مفیده، گرچه تحلیل ها گاهی به دلیل کمبود اسناد یا عدم اطلاع از کارهایِ مدرنی که در اون دوره میشده قوی به نظر نمیرسه از نمونه هاش میشه تاکید زیاد روی منبعی مانند ایران در زمان ساسانیان کريستينسن یاد کرد که حتی در زمان نوشتن کتاب هم منبع کهنه ای به نظر می‌رسیده، الان که با ترجمه هایی که خانم بابایی از آثاری با محوریت جهانِ کهن عرب شناخت ما از وضعیت اعراب در اون دوران خیلی بهتر شده. حالا چیزی که این کتاب رو مفید میکنه در عینِ گستردگی، نظمِ موضوعی ای هست که بر روایت حاکمه و در پایانِ کتاب با وارسی منابع متوجه میشید چنانکه که در بعضی آثار گفته شده که فتحِ اعراب سراسر نابودی بوده آنچنان درست نیست و آنچه دستگاهِ خلافت رو ساخته، چهارچوب و ساختمانی بوده که از دولت ساسانی حفظ کردن مانند زمین هایِ آباد سورستان که خليفه دوم از اعرابِ فاتح پس میگیره و به کشاورزان ایرانی بازمیگردونه که مانند دولت ساسانی ازشون مالیات کشاورزی بگیره. در کل برای فهم کلی و آغاز خوانش درمورد جهانِ ساسانیان اگر حوصله داشته باشید این اثر میتونه انتخاب خوبی باشه.
کتاب شش جلده و کتابِ آغازین به درآمدی درباره آشفتگی های دستگاه سیاسی ساسانی وچگونگی فتحِ ایران و وضعیتِ مرز های ایرانِ آن زمان میپردازه و از تکّه های جالبش میشه به صفحه صد و چهار اشاره کرد که درباره تفاوت فتوای علمایِ ماورالنهر و غزالی میپردازه درباره رَوا بودنِ کاربردِ زبانِ فارسی در سرزمین هایِ فارسی-زبان برایِ بیانِ اصول و مبانی اسلامی و حتی ترجمه قرآن.
جلد دو به نظام دیوان سالاریِ ساسانی که در عراق یا همان سورستانِ آن زمان میپردازه و گفتارِ هفتم که در صفحه صد و هفت آغاز میشه روایتِ جالبی از نظامِ آبیاریِ ساسانی در محدوده رود دجله و فرات رو توضیح میده که طرح های بزرگی مانند بستن سد و بند و کندن راه آب هایِ بزرگ و تعمیر اون ها رو شامل میشده که باعثِ آبادانی اون جغرافیا شده بوده.
اشاراتی هم به اصلاحات مالی انوشیروان‌ میکنه که البته در آثارِ دیگران هست و بعد تمام استان هایِ عراق با ویژگی هاشونو یک به یک برای خواننده امروزی بازسازی میکنه.
جلد سوم ادامه بازنماییِ استان هایِ سورستانِ ساسانی و از بخش های جالبش گفتار شانزدهمه که چگونگیِ اقتباس دستگاه‌ِ سیاسیِ خلفا از نظام دیوانیِ ساسانیان رو توضیح میده.
جلد چهارم درباره زبان فارسی و اهمیت آشنایی با منابع عربی برای شناخت ادبیات ساسانیه و صفحه سیصد و پنجاه و پنجش ترجمه ای از جاودان خرد از متون پهلوی که دچار تعریب شده هم خواندنی و تامل برانگیزه. خودِ مساله تعریب هم از مفاهیم جالبه که ملایری روش تمرکز داره که به این معناست که بسیاری از تواریخِ اسلامی در حالی که از منابع پهلوی روایت و کپی کردن ولی منبعِ ارجاعات خودشون رو یادآوری نکردن و باعثِ ناآگاهی ما از اون متون پیشینی شدن.
جلد پنجم پس از مرگِ دکتر ملایری توسط پسرش شاهرخ منتشر شد و مسائلی مانند دیوانِ خراج و دیوان رسائل ساسانی که در دوران خلفا ادامه پیدا میکنه رو طرح میکنه و از تکّه هایِ جالبش ریشه شناسیِ واژه هایِ فارسی در دیوانِ عربی هست که در گفتار سوم بهش پرداخته میشه.
جلد ششم هم مقالاتِ جداگانه ملایری هست که بعضی هاش در خودِ کتاب ها گنجونده شده و بعضی مانند آئین های نوروز در پیچ و خم تاریخ تازه است.