محمود زند مقدم را پیشتر به واسطهی مطالعات او در حوزهی بلوچشناسی میشناختم. او در دورهای که در بلوچستان مشغول بود، برخی از تابستانها به تهران میآمد و در همین ایام، پروژهی کتاب «قلعه» را آغاز کرد. «قلعه» یک پژوهش میدانی کوتاه و بیواسطه دربارهی «شهر نو» یا همان «قلعه زاهدی» است.
زند مقدم با دقتی شگفتانگیز به توصیف جزئیات پرداخته؛ به گونهای که هنگام مطالعه، احساس میکنی در حال تماشای یک فیلم مستندی. گفتوگوهای مردم خطبهخط و به شکلی زنده و واقعی نوشته شدهاند. اگر نویسنده توانسته باشد گفتوگوها را دقیقاً همانطور که شنیده ثبت کند (و نهتنها آنچه به خاطر سپرده)، این اثر را به منبعی ارزشمند و منحصربهفرد تبدیل میکند. ای کاش زند مقدم دربارهی شیوهی پیشبرد این پژوهش و روشهای مورد استفادهاش نیز توضیحات بیشتری ارائه میکرد؛ چرا که این اطلاعات میتوانست برای علاقهمندان به پژوهشهای میدانی بسیار مفید و الهامبخش باشد.
به طور کلی، این اثر از جنبههای مختلف برای من بسیار آموزنده و ارزشمند بود. از یکسو، به این علت که بهطور اعم به موضوع کمترمطرحشدهی کارگری جنسی در ایران و بهطور اخص به «شهر نو» پرداخته. و سوی دیگر، به این علت که پژوهشی سراسر میدانیست.
متأسفانه پژوهشی بسیار کوتاهست و اگر کمی مفصلتر بود، قطعاً اطلاعات بیشتر و آموختنیهای مفیدتری هم داشت.
در این کتاب ردپای همهی این موارد وجود دارد: وضعیت زنانی که پا به سن گذاشتهاند و دیگر قادر به کارگری جنسی نیستند، وضعیت خانمرئیسها و نحوهی ادارهی کارگران جنسی، وضعیت اتاقها و خانههایی که سرویسدهی میکردند، وضعیت کودکانی که در شهر نو زندگی میکردند و مادرشان کارگر جنسی بود، معماری خیابانها و خانهها و مغازهها، برنامههای تفریحیای که در شهر نو برگزار میشد، وضعیت بهداشت و بیماریها، اسامی مستعاری که کارگران جنسی انتخاب میکردند و بسیاری از موارد مهم و جزئی دیگر.
پ.ن: این کتاب رو خانم دکتر دژمخوی عزیز سر کلاس «زن در فیلمفارسی» بهم معرفی کردن. ازشون خیلی ممنونم. :*
پ.ن: من نسخهی پیدیاف این کتاب رو خوندم. متأسفانه انقدر کیفیت اسکنش بده که بخشهای قابلتوجهی ناخواناست. پیشنهاد میکنم علاوهبر زوم ۳۰۰٪ یه ذرهبین هم دست بگیرید. :))