What do you think?
Rate this book
Στα χρόνια του Εμφυλίου #1
Οι κόρες της λησμονιάς
Κοριτσάκι τόσο δα ήταν όταν την άρπαξαν από την αγκαλιά μου. Ένα μπουμπούκι το κορμάκι της που δεν αξιώθηκα να το δω ν’ ανθίζει. Δεν το χάρηκα. Δεν το χόρτασα. Μόνο τ’ αγκάθια˙ τ’ αγκάθια μόνο χόρτασα. Τα βράδια, όταν οι σκιές της αβάσταχτης απουσίας απλώνονταν και μ’ έπνιγαν, στα γόνατα έπεφτα, προσευχόμουν μόνο κι έλπιζα: «Κι αν σου ζητάω πολλά, Παναγιά μου, μάνα είσαι κι Εσύ και με νιώθεις. Σαν την αγάπη της μάνας, το ξέρεις –Θεέ μου!– όμοια δεν υπάρχει σ’ αυτό τον κόσμο που ’φτιαξες…».
Γυναίκες του εμφυλίου... Στάχυα που τα άλεθαν αλύπητα οι μυλόπετρες της Ιστορίας. Πατρίδα, κόμμα, προδοσίες, επαναστάσεις, αντάρτικα, σφαγές και, τέλος, το παιδομάζωμα. Η πιο απάνθρωπη, η πιο σκοτεινή σελίδα του αδελφοκτόνου σπαραγμού.
Γυναίκες του εμφυλίου... Κεριά αναμμένα. Σαν την Αγγέλα, τη Μέλπω και την Αριάδνη. Ρωτούσαν, έτρεχαν, πόρτες χτυπούσαν μέρα και νύχτα, με μια μονάχα ελπίδα. Πως ίσως ξανανταμώσουν μια μέρα τα βλαστάρια τους. Κάποιες τα κατάφεραν. Κάποιες άλλες όχι.
Γυναίκες του εμφυλίου...
Μάνες της άδειας αγκαλιάς.
Αυτή είναι η ιστορία τους...
Γυναίκες του εμφυλίου... Στάχυα που τα άλεθαν αλύπητα οι μυλόπετρες της Ιστορίας. Πατρίδα, κόμμα, προδοσίες, επαναστάσεις, αντάρτικα, σφαγές και, τέλος, το παιδομάζωμα. Η πιο απάνθρωπη, η πιο σκοτεινή σελίδα του αδελφοκτόνου σπαραγμού.
Γυναίκες του εμφυλίου... Κεριά αναμμένα. Σαν την Αγγέλα, τη Μέλπω και την Αριάδνη. Ρωτούσαν, έτρεχαν, πόρτες χτυπούσαν μέρα και νύχτα, με μια μονάχα ελπίδα. Πως ίσως ξανανταμώσουν μια μέρα τα βλαστάρια τους. Κάποιες τα κατάφεραν. Κάποιες άλλες όχι.
Γυναίκες του εμφυλίου...
Μάνες της άδειας αγκαλιάς.
Αυτή είναι η ιστορία τους...
- GenresHistory
640 pages, Paperback
First published October 19, 2009
5 people are currently reading
165 people want to read
About the author
Θοδωρής Παπαθεοδώρου
27 books76 followersΟ Θοδωρής Παπαθεοδώρου γεννήθηκε στα Δίκαια του Έβρου και κατοικεί στην Αθήνα. Έχει δημοσιεύσει δεκαέξι μυθιστορήματα ενηλίκων, τέσσερα μυθιστορήματα για παιδιά και δύο βιβλία για παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας, ενώ έχει συμμετάσχει σε τρεις συλλογές διηγημάτων.
Ασχολείται επίσης με τη συγγραφή σεναρίων και θεατρικών έργων. Το μυθιστόρημά του Το αστρολούλουδο του Βοσπόρου τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Έργου Μνήμης 2003-2004 στο πλαίσιο του 20ού Πανελλήνιου Συμποσίου Ποίησης και Πεζογραφίας. Επίσης, το μυθιστόρημα Οι κόρες της λησμονιάς ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών – ΕΚΕΒΙ 2010, ενώ το Οι καιροί της μνήμης υποψήφιο για το ίδιο βραβείο το 2012, όπου και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στις ψήφους των αναγνωστών και των Λεσχών Ανάγνωσης.
Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου έχει γράψει και τα πολιτικά θρίλερ Sφαγείο Sαλονίκης και Μαύρη αυγή με το ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης.
Ασχολείται επίσης με τη συγγραφή σεναρίων και θεατρικών έργων. Το μυθιστόρημά του Το αστρολούλουδο του Βοσπόρου τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Έργου Μνήμης 2003-2004 στο πλαίσιο του 20ού Πανελλήνιου Συμποσίου Ποίησης και Πεζογραφίας. Επίσης, το μυθιστόρημα Οι κόρες της λησμονιάς ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών – ΕΚΕΒΙ 2010, ενώ το Οι καιροί της μνήμης υποψήφιο για το ίδιο βραβείο το 2012, όπου και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στις ψήφους των αναγνωστών και των Λεσχών Ανάγνωσης.
Ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου έχει γράψει και τα πολιτικά θρίλερ Sφαγείο Sαλονίκης και Μαύρη αυγή με το ψευδώνυμο Θάνος Δραγούμης.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 29 of 29 reviews
June 19, 2017
Ο συγγραφέας ασχολείται με μία ταραγμένη και άγρια περίοδο της ιστορίας μας, αυτή του εμφυλίου πολέμου, που διαίρεσε την χώρα και το λαό. Είναι ένα θέμα δύσκολο και ο συγγραφέας προσπαθεί να παραμείνει αντικειμενικός αν και κατά την άποψή μου δεν το καταφέρνει εντελώς. Συνδυάζει όμως όμορφα την μυθοπλασία με την ιστορία και παρ’ ότι μερικές φορές η πληθώρα των συμπτώσεων βαραίνουν την ιστόρηση δεν την κάνουν να χάνει το ενδιαφέρον για την εξέλιξή της.
September 2, 2016
Αριάδνη Κωνσταντάκη, Μέλπω Ελευθεριάδη, Αγγέλα Στάκα. Τρεις γυναίκες, τρεις μάνες, τρεις ιστορίες που ξεκινούν από τρία διαφορετικά γεωγραφικά σημεία της μεταπολεμικής Ελλάδας για να ξετυλίξουν το νήμα τους μέσα στο αιματοκύλισμα του εμφύλιου σπαραγμού. Τις ενώνει η αγάπη για τα παιδιά τους και ο κοινός τους αγώνας για επανένωση των οικογενειών τους, τις οποίες ο αδερφοκτόνος πόλεμος σκόρπισε σ’ όλες τις γωνιές της χώρας.
Κάποιοι αναγνώστες έχουν εκφράσει αμφιβολίες σχετικά με την αυθεντικότητα των ιστορικών γεγονότων που περιγράφει ο Παπαθεοδώρου. Παρ’ όλο που δεν είμαι ιστορικός, πιστεύω πως τα γεγονότα αυτά είναι ως επί το πλείστον ιστορικώς ακριβή, όμως δεν θα χαρακτήριζα την οπτική γωνία του συγγραφέα ως αμερόληπτη. Άλλωστε ο Παπαθεοδώρου δεν κάνει καμία προσπάθεια να κρύψει τα αντικομουνιστικά του αισθήματα, αντιθέτως σε αρκετά σημεία του βιβλίου καθιστά πασιφανές πως θεωρεί ότι τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από τo ΕΑΜ/ΕΛΑΣ ήταν από τα πιο φρικιαστικά και ασυγχώρητα του Εμφυλίου. Χωρίς να αγνοεί ή να ωραιοποιεί τον ρόλο που έπαιξαν οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι (ξένες δυνάμεις, Σώματα Ασφαλείας, ακροδεξιoί, Χίτες, μαυραγορίτες, συνεργάτες των Γερμανών) εν τούτοις δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην βία και την τρομοκρατία που εξάσκησαν οι υποστηρικτές της αριστεράς εις βάρος του ίδιου του λαού που ισχυρίζονταν πως ήθελαν να προστατέψουν. Δικαίως; Αδίκως; Δεν είμαι σε θέση να το κρίνω, και είμαι σίγουρη πως κάθε Έλληνας που έζησε την εποχή εκείνη θα έχει τη δική του άποψη σχετικά με το ποια πλευρά φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη για το αιματοκύλισμα.
Σ' ότι αφορά το γράψιμο του Παπαθεοδώρου και την ανάπτυξη των χαρακτήρων, τα βρήκα απλώς επαρκή. Σε κάποια σημεία η αφήγηση καταντά υπερβολικά μελό και μπανάλ για τα γούστα μου, ειδικά στις σκηνές όπου οι μάνες αποχωρίζονται τα παιδιά τους. Μου δημιουργήθηκε η εντύπωση πως ο συγγραφέας χρησιμοποίησε το σενάριο της πονεμένης μάνας ως δόλωμα για να προσελκύσει γυναικείο αναγνωστικό κοινό σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα που διαφορετικά θα πήγαινε άπατο.
Τρία αστεράκια λόγω της ενδιαφέρουσας θεματολογίας (σύγχρονη ελληνική ιστορία) και της εύκολης ανάγνωσης.
Κάποιοι αναγνώστες έχουν εκφράσει αμφιβολίες σχετικά με την αυθεντικότητα των ιστορικών γεγονότων που περιγράφει ο Παπαθεοδώρου. Παρ’ όλο που δεν είμαι ιστορικός, πιστεύω πως τα γεγονότα αυτά είναι ως επί το πλείστον ιστορικώς ακριβή, όμως δεν θα χαρακτήριζα την οπτική γωνία του συγγραφέα ως αμερόληπτη. Άλλωστε ο Παπαθεοδώρου δεν κάνει καμία προσπάθεια να κρύψει τα αντικομουνιστικά του αισθήματα, αντιθέτως σε αρκετά σημεία του βιβλίου καθιστά πασιφανές πως θεωρεί ότι τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από τo ΕΑΜ/ΕΛΑΣ ήταν από τα πιο φρικιαστικά και ασυγχώρητα του Εμφυλίου. Χωρίς να αγνοεί ή να ωραιοποιεί τον ρόλο που έπαιξαν οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι (ξένες δυνάμεις, Σώματα Ασφαλείας, ακροδεξιoί, Χίτες, μαυραγορίτες, συνεργάτες των Γερμανών) εν τούτοις δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην βία και την τρομοκρατία που εξάσκησαν οι υποστηρικτές της αριστεράς εις βάρος του ίδιου του λαού που ισχυρίζονταν πως ήθελαν να προστατέψουν. Δικαίως; Αδίκως; Δεν είμαι σε θέση να το κρίνω, και είμαι σίγουρη πως κάθε Έλληνας που έζησε την εποχή εκείνη θα έχει τη δική του άποψη σχετικά με το ποια πλευρά φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη για το αιματοκύλισμα.
Σ' ότι αφορά το γράψιμο του Παπαθεοδώρου και την ανάπτυξη των χαρακτήρων, τα βρήκα απλώς επαρκή. Σε κάποια σημεία η αφήγηση καταντά υπερβολικά μελό και μπανάλ για τα γούστα μου, ειδικά στις σκηνές όπου οι μάνες αποχωρίζονται τα παιδιά τους. Μου δημιουργήθηκε η εντύπωση πως ο συγγραφέας χρησιμοποίησε το σενάριο της πονεμένης μάνας ως δόλωμα για να προσελκύσει γυναικείο αναγνωστικό κοινό σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα που διαφορετικά θα πήγαινε άπατο.
Τρία αστεράκια λόγω της ενδιαφέρουσας θεματολογίας (σύγχρονη ελληνική ιστορία) και της εύκολης ανάγνωσης.
April 29, 2013
Το βιβλίο έχει αποσπάσει πολλά καλά σχόλια και θετικές κριτικές.
Η δική μου άποψη είναι εντελώς αντίθετη.
Πολλές φορές δυσκολεύτηκα να πιστέψω αυτά που διάβαζα, άσε που κόντεψα να ξεχάσω μερικά ιστορικά γεγονότα που ήξερα, έτσι όπως τα παρουσίαζε ο συγγραφέας.
Η δική μου άποψη είναι εντελώς αντίθετη.
Πολλές φορές δυσκολεύτηκα να πιστέψω αυτά που διάβαζα, άσε που κόντεψα να ξεχάσω μερικά ιστορικά γεγονότα που ήξερα, έτσι όπως τα παρουσίαζε ο συγγραφέας.
August 14, 2014
Ο εμφύλιος ήταν πάντα σαν τον σκελετό στην ντουλάπα, όλοι ξέρουν γι' αυτόν, αλλα κανείς δεν μιλάει. Πολλά πράγματα για την εποχή δεν είναι γνωστά στον πολύ κόσμο, χώρια που τον συγχέουν είτε με τον πόλεμο του '40, είτε με την Χούντα.
Ο συγγραφέας προσπαθεί να προσεγγίσει το "πώς ξεκίνησε όλο αυτό" και γιατί για κάποιους ανθρώπους η εποχή αυτή ήταν τραγωδία, σε όποια πλευρά κι αν βρισκόταν. Οι εκτελέσεις και τα βασανιστήρια, οι χαφιεδισμοί και οι καταδιώξεις αυτών που "δεν είναι με μάς", δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για την χώρα μας, ήξερα γι' αυτά. Για το ότι παιδιά μεταφέρθηκαν από περιοχές της χώρας σε άλλες περιοχές, πολύ περισσότερο σε άλλη χώρα το γνώριζα ως μέσο προστασίας των ανταρτών για τις οικογένειές τους, άλλο αν τελικά εκ των πραγμάτων παγιδεύτηκαν εκεί για πολλά χρόνια για να ξαναβρεθούν αργότερα. Ότι υπήρχε όμως και ομηρεία παιδιών από άσχετες πλευρές, με στόχο, τι; Την προστασία αυτών που την αποφάσισαν, αυτό δεν ήταν κάτι που το γνώριζα. Και οφείλω να πω ότι ήταν ένα απαίσιο πράγμα, σαν σκέψη και σαν πραγματοποίηση. Τραγωδία που δεν την εύχεσαι ούτε στον χειρότερο εχθρό σου.
Ο συγγραφέας αποδίδει όσο πιο αντικειμενικά μπορεί τα γεγονότα, με κάποια τάση μελό αναπόφευκτα γιατί η τραγωδία αυτή μόνο σε φτηνή μελό ελληνική ταινία θα μπορούσες να τη φανταστείς. Καταφέρνει να μη θέλεις να παρατήσεις το βιβλίο, όσο θλιβερά κι αν είναι αυτά που διαβάζεις. Δεν θα αναφερθώ στο ποιοι είναι οι "καλοί" και ποιοι οι "κακοί". Όλοι είναι οι "κακοί", όλοι απλώς κάνουν κακό ο ένας στον άλλο, μέχρι που στο τέλος δεν μένει κανένας. Μόνο άνθρωποι που έχουν παγιδευτεί μακριά από τους αγαπημένους τους, χωρίς να έχουν φταίξει σε τίποτα. Εννοείται ότι θα συνεχίσω μέχρι το τέλος τη τετραλογία, όσο κι αν δεν συνηθίζω τέτοιου είδους βιβλία.
Ο συγγραφέας προσπαθεί να προσεγγίσει το "πώς ξεκίνησε όλο αυτό" και γιατί για κάποιους ανθρώπους η εποχή αυτή ήταν τραγωδία, σε όποια πλευρά κι αν βρισκόταν. Οι εκτελέσεις και τα βασανιστήρια, οι χαφιεδισμοί και οι καταδιώξεις αυτών που "δεν είναι με μάς", δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο για την χώρα μας, ήξερα γι' αυτά. Για το ότι παιδιά μεταφέρθηκαν από περιοχές της χώρας σε άλλες περιοχές, πολύ περισσότερο σε άλλη χώρα το γνώριζα ως μέσο προστασίας των ανταρτών για τις οικογένειές τους, άλλο αν τελικά εκ των πραγμάτων παγιδεύτηκαν εκεί για πολλά χρόνια για να ξαναβρεθούν αργότερα. Ότι υπήρχε όμως και ομηρεία παιδιών από άσχετες πλευρές, με στόχο, τι; Την προστασία αυτών που την αποφάσισαν, αυτό δεν ήταν κάτι που το γνώριζα. Και οφείλω να πω ότι ήταν ένα απαίσιο πράγμα, σαν σκέψη και σαν πραγματοποίηση. Τραγωδία που δεν την εύχεσαι ούτε στον χειρότερο εχθρό σου.
Ο συγγραφέας αποδίδει όσο πιο αντικειμενικά μπορεί τα γεγονότα, με κάποια τάση μελό αναπόφευκτα γιατί η τραγωδία αυτή μόνο σε φτηνή μελό ελληνική ταινία θα μπορούσες να τη φανταστείς. Καταφέρνει να μη θέλεις να παρατήσεις το βιβλίο, όσο θλιβερά κι αν είναι αυτά που διαβάζεις. Δεν θα αναφερθώ στο ποιοι είναι οι "καλοί" και ποιοι οι "κακοί". Όλοι είναι οι "κακοί", όλοι απλώς κάνουν κακό ο ένας στον άλλο, μέχρι που στο τέλος δεν μένει κανένας. Μόνο άνθρωποι που έχουν παγιδευτεί μακριά από τους αγαπημένους τους, χωρίς να έχουν φταίξει σε τίποτα. Εννοείται ότι θα συνεχίσω μέχρι το τέλος τη τετραλογία, όσο κι αν δεν συνηθίζω τέτοιου είδους βιβλία.
June 21, 2016
Είμαι συγκλονισμένη από αυτό το βιβλίο. Περίπου 600 σελίδες τις διάβασα και δεν κατάλαβα πώς και πότε. Σαν αέρας διαβάζονται, η αφήγηση είναι τόσο ομαλή αλλά ταυτόχρονα και τόσο διεισδυτική. Μπήκα στη θέση καθεμιάς μάνας την ιστορία της οποίας "ζούμε" μέσα από το βιβλίο. Τόσος πόνος, τόσα δάκρυα, τόση στενοχώρια.. και μικρά παιδιά να ταλαιπωρούνται, να πεινάνε, να χωρίζονται από την οικογένειά τους. Και να μην ξέρει η μάνα πού είναι τα παιδιά της, αν είναι ζωντανά και αν είναι καλά και ασφαλή. Και εμέις θεατές του δράματος, να βουρκώνουμε και να προσευχόμαστε ασυναίσθητα για την ασφάλεια των δικών μας παιδιών.
Κάποιες σελίδες είναι τόσο αληθινές που είναι για γερά νεύρα, υπάρχουν επιστολές, υπάρχουν περιγραφές (επιγραμματικές) των όσων υπέφεραν κρατούμενοι.. Και η ιστορία της χώρας μας περνάει μέσα από τις σελίδες σαν αφήγηση από μεγαλύτερο που τα έχει ζήσει και όχι σαν μάθημα ιστορίας.
Κάποιες σελίδες είναι τόσο αληθινές που είναι για γερά νεύρα, υπάρχουν επιστολές, υπάρχουν περιγραφές (επιγραμματικές) των όσων υπέφεραν κρατούμενοι.. Και η ιστορία της χώρας μας περνάει μέσα από τις σελίδες σαν αφήγηση από μεγαλύτερο που τα έχει ζήσει και όχι σαν μάθημα ιστορίας.
July 18, 2014
Τρεις γυναίκες, τρεις μητέρες, τρεις ιστορίες. Άνθρωποι, πόνος, αίμα, Εμφύλιος. Τρεις άγνωστοι άνθρωποι που η Μοίρα τους φέρνει κοντά. Κοινό τους χαρακτηριστικό: η άδεια αγκαλιά. Ένα αριστούργημα λογοτεχνίας, ένας ύμνος στο παράλογο του Εμφυλίου, από έναν άντρα συγγραφέα που δεν παύει όμως να νιώθει τον ίδιο πόνο με μια γυναίκα που της παίρνουν το παιδί, από έναν άντρα συγγραφέα που θέλει να πει μια δύσκολη, σκληρή, ακόμα σιωπηρή για πολλούς ιστορία. Κρατήστε την ανάσα σας και διαβάστε το βιβλίο. Εδώ θα διαβάσετε όλες τις πλευρές του Εμφυλίου: ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, ΕΔΕΣ, ΟΠΛΑ, Χίτες, Ταγματασφαλίτες. Λαοκρατία, Χωνιά, Δεκεμβριανά, εξορίες, ΕΟΧΑ, Γρίβας, 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, μαυραγορίτες, όλα με αφορμή τα διάφορα περιστατικά που εκτυλίσσονται στο βιβλίο. Αίμα, αίμα, αίμα.
Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, χωρίς να γίνεται ποτέ κουραστικός και με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις πειρσσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών. Και μιλάμε για το πρώτο βιβλίο της τετραλογίας! Εδώ ξεκινούν οι ιστορίες των τριών γυναικών, από τις τελευταίες μέρες της Κατοχής ως τη συμφωνία της Βάρκιζας. Το κείμενο είναι βασισμένο σε προσωπικές μαρτυρίες και συνοδεύεται από ενδεικτική βιβλιογραφία.
Όσο πυκνό και δύσκολο φαίνεται από την περίληψη, τόσο εύκολο να το παρακολουθήσεις και να το κάνεις δικό σου είναι. Πουθενά δεν κουράζει, πουθενά δεν κάνει κοιλιά, πουθενά δεν διδάσκει. Ο συγγραφέας δεν αγνοεί τα αίτια και τα ιατιατά του Εμφυλίου αλλά δε στηλιτεύει, προτιμά να μιλήσει μέσα από τις μητέρες, που δεν είναι ούτε αγωνίστριες, ούτε σύντροφοι, ούτε πολίτισσες, ούτε τίποτα, άνθρωποι είναι, μάνες, γυναίκες. Όπως τόσοι και τόσοι που θυσιάστηκαν για κάποια ιδανικά, που εκμεταλλεύτηκαν τις περιστάσεις που δημιούργησε η ήττα. Από τις ελάχιστες περιπτώσεις που θέλω να γνωρίσω από κοντά τον συγγραφέα και να συζητήσω μαζί του για τις σκέψεις του, τη νοοτροπία του, τα συναισθήματά του. Κι όσοι βιάζονται να με χαρακτηρίσουν μελό και το βιβλίο κακέκτυπο των ελληνικών ταινιών των δεκαετιών του 1950 και του 1960 ένα έχω να πω: η λογοτεχνική πένα σε κάνει να παραδεχτείς ότι έχουμε ένα ωραίο και καλογραμμένο κείμενο.
1) Αγγέλα: Μυριόφυλλο Καστοριάς. Απρίλης 1943.
Η Αγγέλα, μητέρα τριών παιδιών, του Ηλία, της Γιάννας και της Ελένης, γιορτάζουν την απελευθέρωση, όπως νομίζουν, από τους Ιταλούς (οι οποίοι στην πραγματικότητα, φοβισμένοι από την παρουσία του ΕΛΑΣ στα βουνά της Πίνδου, αποσύρονται στην έδρα τους, στην Καστοριά). Οι κάτοικοι, πριν προλάβει να στεγνώσει το δάκρυ της χαράς, υποδέχονται τον ΕΛΑΣ (στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ, της αντιστασιακής οργάνωσης με πολιτικό φορέα το ΚΚΕ) ως απελευθερωτή, ο οποίος στρατός, με αρχηγό τον σκληραγωγημένο καπετάν Οδυσσέα, τους γεμίζει τα μυαλά με λαοκρατία, ιδέες περί απελευθέρωσης και ισότητας για όλους. Όλα αυτά όμως έρχονται σε σύγκρουση με την άδικη εκτέλεση και διαπόμπευση σημαντικών ανθρώπων του χωριού με αντίθετα φρονήματα. Η προπαγάνδα και η πλύση εγκεφάλου για τη στρατολόγηση νέων μελών βρίσκει ευήκοον ους στα ανήλικα παιδιά του χωριού, μεταξύ τους ο Λιάκος και η Γιάννα.
Σε εκείνες τις πρώτες μέρες του ΕΛΑΣ επιστρέφει ο πεθερός της Αγγέλας που το είχε σκάσει με τον γιο του στη Θεσσαλία για να βρουν δουλειά και να ζήσουν την οικογένειά τους. Κατάφεραν αν βρουν δουλειά αλλά μετά από ένα εξάμηνο επέστρεφε το τάγμα του Ιωάννη Βελισσαρίδη (δεξί χέρι του Γεωργίου Πούλου, ιδρυτή της Εθνικής Ένωσης Ελλάς, που βοηθούσε το γερμανικό στρατό στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των ανταρτών στα βουνά) που τους στρατολόγησαν βίαια για φάμπρικες της Γερμανίας. Ο μπαρμπα-Ηλίας και ο γιος του, ο Γιώργος, έδωσαν ό,τι λεφτά είχαν μαζέψει κι έτσι ο Γιώργος κρατήθηκε να δουλεύει στα τρένα Αθηνών-Θεσσαλονίκης και να μην τον στείλουν στη Γερμανία. Ο μπαρμπα-Ηλίας επέστρεψε στο Μυριόφυλλο, τη νύφη του και τα εγγόνια του κι έζησε τις άσχημες στιγμές της κυριαρχίας του ΕΛΑΣ στην Πίνδο. Τελικά οι αντάρτες πήραν τα παιδιά μαζί τους με τη θέλησή τους: τα αγόρια στα Γραμμοχώρια και τα κορίτσια στην Αβδέλλα κι από κει στην Καρυά των Αγράφων! Ανάμεσά τους και ο Λιάκος με τη Γιάννα!
2) Μέλπω Ελευθεριάδη: Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβρης του 1943.
Το Φλεβάρη του 1937 ο υπουργός Ασφαλείας του Μεταξά Μανιαδάκης κατάφερε να εξαρθρώσει τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και να στείλει όλους τους αριστερούς σε "διακοπές με έξοδα του κράτους". Ανάμεσα στους εκτοπισμένους και ο Σπύρος Ελευθεριάδης, σύζυγος της Μέλπως και πατέρας της Φανής. Κέρκυρα, Κίμωλος, Γαύδος, Ακροναυπλία, φυλακές και τόποι εξορίας. Ο Σπύρος μεταφέρεται στην Ακροναυπλία, όπου είναι φυλακσιμένα πολλά επίλεκτα στελέχη του ΚΚΕ. Ο Σπύρος απέκτησε κομματικά ερείσματα, ανέβηκε στην ιεραρχία και σφυρηλάτησε το χαρακτήρα του: σοβαρότητα, πειθαρχία, αγώνας. Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, λόγω των συνθηκών τότε, ο Σπύρος απελευθερώθηκε κι επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Η Μέλπω δεν πρόκειται να ξαναδεί τον άντρα της όπως πριν, να περάσει μια ήσυχη βραδιά μαζί, σαν ζευγάρι. Κυνηγημένος και κατατρεγμένος, πιστός στο κόμμα του και μαζί με αυτόν και η γυναίκα του, αν και φορτωμένη με χιλιάδες αντιρρήσεις, σκέψεις και απορίες. ζουν σαν τα ποντίκια, κρυφά και υπό διωγμόν. Μετά από διάφορα περιστατικά και σαμποτάζ, η Μέλπω πέφτει σε παγίδα ελέω προδοσίας από "συναγωνίστρια" και συλλαμβάνεται. Η Φανούλα το σκάει.
3) Αριάδνη Κωνσταντάκη: Αθήνα, Νοέμβριος 1943
Ο Ελευθέριος Κωνσταντάκης και ο Εμμανουήλ Μυρτάκης, σύζυγος και αδερφός αντίστοιχα της Αριάδνης, πολεμούν τους Γερμανούς στα βουνά της Ρούμελης. Η Αριάδνη, νοσοκόμα, μετά τις φοβερές κακουχίες που έζησε στο μέτωπο του '40-'41 επέστρεψε στην Αθήνα για να συνεχίσει την περίθαλψη στον Ευαγγελισμό. Στο νοσοκομείο, όμως, έχουν εισαχθεί κρυφά και παράτυπα στελέχη του ΕΑΜ και αντάρτες του ΕΛΑΣ χωρίς την απαραίτητη αναπηρία, μόνο και μόνο για να ελέγχουν έτσι το νοσοκομείο και να διαβρώνουν το μηχανισμό διοίκησης κι ακόμη χειρότερα τις εθνικές συνειδήσεις των ανθρώπων. Μετά από ένα φριχτό βράδυ, κατά το οποίο ταγματασφαλίτες εισέβαλαν στο νοσοκομείο και συνέλαβαν τους ψεύτικους αναπήρους κι έφυγαν πριν εισβάλουν οι ΕΛΑΣίτες και για αντίποινα της απειλήσουν τη ζωή, η Αριάδνη δεν ξαναπήγε στο νοσοκομείο. Αφοσιώθηκε στα συσσίτια που οργάνωνε η Αρχιεπισκοπή Αθηνών και η Ιωάννα Τσάτσου, προσωπική της φίλη. Κάποια στιγμή ο Αρχιεπίσκοπος αναθέτει στην Αριάδνη και σε άλλες αποφασισμένες γυναίκες να μεταβούν στις φυλακές Αβέρωφ και να συνομιλήσουν με 120 αιχμαλώτους που θα εκτελέσουν οι Γερμανοί για αντίποινα. Ανάμεσά τους είναι και ο Γιώργης Στάκας, που παρακαλεί την Αριάδνη να βρει τη γυναίκα του και να της δώσει το δαχτυλίδι του.
Αυτός είναι ο πρόλογος στις ιστορίες των τριών γυναικών. Στη συνέχεια έχουμε πολλές εξελίξεις, με ιστορικό υπόβαθρο την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, την κυβέρνηση του Παπανδρέου και τη λυσσαλέα μάχη-αγώνα των κομμουνιστών να εγκαθιδρυθούν στα πράγματα της χώρας αφανίζοντας κάθε άλλη αντιστασιακή ομάδα, οπότε ξεσπά λυσσαλέος εμφύλιος (αποκορύφωμα τα Δεκεμβριανά, από τις συγκλονιστικότερες σελίδες του βιβλίου η περιγραφή τυης πορείας και οι ένοπλες συγκρούσεις που ακολούθησαν) κι όταν αρχίζουν να υποχωρούν οι κομμουνιστές από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη επιτέλους παραδέχονται τους λανθασμένους χειρισμούς και υπογράφουν τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
Το βιβλίο το συνιστώ μόνο σε όσους θέλουν να διαβάσουν αντικειμενικά για τον Εμφύλιο, να δεχτούν ότι υπήρξε άδικο και παραπλάνηση και από τις δυο (;) μεριές και να έχετε υπ'όψιν ότι πρόκειται για μυθιστόρημα κι όχι για ιστορικό δοκίμιο.
Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:
"...ένα χαμόγελο πιο μελωμένο κι από καρπούζι αυγουστιάτικο σε ποτιστικό μποστάνι" (σελ. 32).
"Όμως εσύ είσαι μάνα, έχεις χέρια να κρέμονται στη φούστα σου, να έχουν την ανάγκη σου. Τα παιδιά σου..." (σελ. 73).
"Τι να την κάνω την περηφάνια; Μπορώ να την αγκαλιάσω και να κλάψω στον ώμο της; Μπορώ να κουρνιάσω μέσα της όταν φοβάμαι;" (σελ. 124).
"Όταν φύγουν οι Γερμανοί θα γίνει χαλασμός! Εκατόν είκοσι χρόνια χαράμι. Πάλι σε ρώσικα κι εγγλλέζικα κόμματα είμαστε χωρισμένοι. Πέρασαν τα χρόνια, άλλαξε ο αιώνας, έγιναν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, μα το ρωμαίικο τσερβέλο δεν άλλαξε! Το ίδιο άμυαλο, ευκολόπιστο και φανατισμένο απέμεινε!" (σελ. 173).
"Εκτελέσεις. Άδικοι θάνατοι. Στο όνομα του λαού ο ένας, εν ονόματι του έθνους ο άλλος...Εν ονόματι του ανθρώπου δε θα μιλήσει κανείς;" (σελ. 193).
"Είχε μαυρίσει το μάτι μου στη διαδρομή, είχε γδαρθεί η ψυχή μου. Το κόκκινο του αίματος, το μαύρο του θανάτου, αυτή ήταν η ζωή μας" (σελ. 198).
"Το ΚΚΕ τους είχε βρει μια ιδέα και ακριβώς επειδή ήταν απλώς μια ιδέα κι ακόμη δεν είχε δοκιμαστεί στην πράξη μετατράπηκε σε βαθιά πίστη. Στο όνομα αυτής της επαναστατικής πίστης θα θυσιάζονταν τα επόμενα χρόνια δεκάδες, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Και πρώτοι απ' όλους οι ίδιοι οι πιστοί, όπως συμβαίνει πάντα με όλα τα δόγματα" (σελ. 252).
"Τα ελληνικά ιδεώδη θριάμβευαν. Ήτοι, ρουσφέτια, απαλλοτριώσεις, συναλλαγές, εξυπηρετήσεις, ιδιοποιήσεις και μαύρη αγορά. Ούτε το δράμα της Κατοχής δεν άλλαξε τις απαράγραπτες παραδόσεις που κληροδότησαν στο λαό μας τα χίλια χρόνια του Βυζαντίου και των παρεπόμενων βυζαντινισμών, τα τετρακόσια χρόνια της οθωμανικής σκλαβιάς, οι φαναριώτικες τακτικές των εκκλησιαστικών παραγόντων και η αδηφαγία των ελλήνων μπέηδων που αυτάρεσκα ονομάζονταν προεστοί και δημογέροντες" (σελ. 296).
"Ποιος θεός θα επέτρεπε μια τέτοια σφαγή; Ποιος θεός θα άφηνε να ρέει ποτάμι το αδελφικό αίμα; Ποιος θεός θα επέτρεπε τέτοιο ασύλληπτο όλεθρο σ' αυτό το ρημαγμένο για τόσα χρόνια τόπο; Ποιος;" (σελ. 385).
"-Όταν μου ζητήσει το Κόμμα! - Ανάθεμα το κόμμα και την τελεία, σκέφτηκε. Μα φυσικά δεν το είπε" (σελ. 442).
Και φυσικά μην ξεχνάμε την υπεροπτική στάση του Τσόρτσιλ που ήρθε για να φτιάξει τα πράγματα και καλά: "Αγαπητέ μου, πρέπει να φύγουμε γιατί είμαστε ξένοι. Το σόου είναι των Ελλήνων..." (σελ. 455).
"Αυτό που δεν ήξεραν, που δεν μπορούσαν να κουλαντρίσουν, ήταν το αγιάζι της ψυχής τους. Καταδιωγμένη και φοβισμένη την ένιωθαν, η ψυχούλα τους έτρεμε πιο πολύ απ' το ξεπαγιασμένο τους κορμί. Και πού να βρεθεί φλοκάτη, πού να βρεθεί στρωσίδι να τη ζεστάνει κάπως την έρμη; Πώς να ημερέψει λιγάκι και να πάρει μια ανάσα, όταν κάθε σπιτικό είχε κι από έναν άνθρωπό του χαμένο; Σε βουνά και ράχες εξαφανισμένο, σε πολιτείες άγνωστες, μακρινές, θύμα του αγώνα και της ανάγκης. Αντάρτης ή όμηρος από την Κατοχή ακόμη, στρατολογημένος ή εξαφανισμένος, αδιάφορο το γιατί, ίδια πονούσε η αγωνία για την τύχη του, ίδια έκαιγε ο στοχασμός για τη χαμένη ζωή, όποιο κι αν ήταν το αίτιο" (σελ. 587-588).
SPOILERS
Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.
-η Φανή Ελευθεριάδη έρχεται σε επαφή με τον πατέρα της, που τη σ��έλνει για ασφάλεια στον αδερφό της γυναίκας του, καπετάν Οδυσσέα (οπότε η Φανή γνωρίζει τη Γιάννα και γίνονται φίλες). Η Αγγέλα εντοπίζει τη Γιάννα και της ζητά να γυρίσει σπίτι. Το κορίτσι αρνείται, πιστό στον αγώνα, και η Αγγέλα, φουρκισμένη, ξεκινά για την Αθήνα, μπας και βρει έστω τον γιο της. Στη Θήβα συναντιέται με τάγμα του ΕΛΑΣ, στο οποίο είναι και ο αγνώριστος γιος της, παλικαρόπουλο που μεγάλωσε τόσα πολλά χρόνια σε τόσο λίγες μέρες. Ο Ηλίας μεταφέρεται στην Αθήνα για να ενισχύσει τις οδομαχίες του ΕΛΑΣ και υπόσχεται να γυρίσει, οπότε η Αγγέλα παραμένει στο στρατόπεδο της Θήβας ως νοσοκόμα. Αργότερα εκεί (βλ. παρακάτω) η Αγγέλα θα γνωρίσει την Αριάδνη που μετά από συζήτηση καταλαβαίνει ποια έχει μπροστά της αλλά δε θα προλάβει να της δώσει το δαχτυλίδι του άντρα της: η Αγγέλα κατηγορείται για χαφιές επειδή μιλούσε με την Αριάδνη και μοίραζε κρυφά γάλα στα αιχμάλωτα παιδιά. Επειδή είναι η μάνα του καπετάν Γράμμου δεν εκτελείται αλλά ξαποστέλλεται πίσω στο χωριό της (όπου ο πεθερός της έχει ήδη πεθάνει από καρδιά). Ταυτόχρονα η Γιάννα ερωτεύεται τον καπετάν Οδυσσέα και κάνει το λάθος να το εξομολογηθεί στη Φανή, που παρεξηγείται νομίζοντας ότι η Γιάννα της έκανε τη φίλη για να έχει από κοντά τον καπετάν Οδυσσέα!
- η Αριάδνη μαθαίνει ότι ο ήρωας, ο βενιζελικός της αδερφός φυλακίστηκε στις Σπέτσες για δωσιλογισμό και εσχάτη προδοσία μιας και ήταν Ταγματασφαλίτης (συμπεριφορά των ταγμάτων στον λαό σκληρή και ελεεινή). Όταν η Αριάδνη τον επισκέπτεται, ο Μανώλης της αποκαλύπτει ότι ήταν στο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, που εξοντώθηκε από τους κομμουνιστές και ο δικός του λόχος κατέφυγε στην Πελοπόννησο. Κυνηγημένοι από τον ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να βρουν καταφύγιο στους Ταγματασφαλίτες για να επιζήσουν! Σοκαρισμένη η Αριάδνη μαθαίνει και για την εκτέλεση του συζύγου της, Λευτέρη. Επιστρέφει στην Αθήνα, κλείνεται στο σπίτι για να πενθήσει και μετά από τρεις μέρες, διασχίζοντας μια διχοτομημένη και διχασμένη πλέον Αθήνα επιστρέφει στο σπίτι που άφησε την κόρη της για να γυρίσουν στο δικό τους σπίτι. Δυστυχώς πέφτει σε Ταγματασφαλίτες, που λυσσασμένοι από τη στάση και τη συμπεριφορά του ΕΛΑΣ την περνούν για κομμουνίστρια και τη βασανίζουν. Ευτυχώς η ταυτότητα του συζύγου της τη σώζει. Καταφεύγει με την κόρη της στο σπίτι του Κωνσταντίνου και της Ιωάννας Τσάτσου. Κατά τη διάρκεια της ανακωχής λόγω της σύσκεψης του ίδιου του Τσώρτσιλ με την πολιτική ηγεσία της χώρας, η Αριάδνη καταφέρνει να γυρίσει σπίτι με την κόρη της και να περάσουν μιάμιση μέρα ξεγνοιασιάς. Ξαφνικά εισβάλλουν "συναγωνιστές" και τη συλλαμβάνουν ως ύποπτη για αντιλαϊκή δράση, βάση επώνυμης καταγγελίας. Τελικά ο ΕΛΑΣ αρχίζει να χάνει μία μία και τις τελευταίες εστίες αντίστασης στην Αθήνα κι έτσι οι αιχμάλωτοι πρώην σύντροφοι απομακρύνονται στοιχισμένοι σε δυάδες από την Αθήνα και καταλήγουν...στη Θήβα!Μετά από κακουχίες, ο Μήτσος Ντάκας, κατόπιν εντολής της οργάνωσης, διατάζει τα παιδιά να απομακρυνθούν τα παιδιά από το στρατόπεδο. Μες στην αγωνία η Αριάδνη του χαρίζει όλα της τα κοσμήματα, ακόμη και το δαχτυλίδι του Στάκα, αλλά γελώντας ο Μήτσος Ντάκας την κάνει πέρα και φεύγει με την κόρη της. Με την υπογραφή της Βάρκιζας οι κομμουνιστές αμνηστεύονται κι έτσι οι αιχμάλωτοι απελευθερώνονται. Η Αριάδνη ψάχνει παντού την κόρη της.
-η Μέλπω απελευθερώνεται χάρη σε χρυσές λίρες του θείου της, απόστρατου αξιωματικού, και φεύγει με τον Σπύρο για Αθήνα, ο οποίος Σπύρος συμμετέχει ενεργά στην πορεία διαμαρτυρίας της 3/12/1944 και στα δεκεμβριανά γεγονότα που ακολούθησαν. Αργότερα κι αυτή κι ο Σπύρος είναι μεταξύ των κομμουνιστών που παγιδεύουν τα υπόγεια του ξενοδοχείου της Μεγάλης Βρετανίας με εκρηκτικά. Ο Σπύρος συμπαθεί πολύ τον ριψοκίνδυνο και γενναίο Γράμμο ή αλλιώς Ηλία Στάκα, μέλος των ταγμάτων που απέσπασε το Κόμμα από την Πίνδο για να ενισχύσει τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ που ηττώνταν σιγά σιγά και κάθε τετράγωνο της Αθήνας έπεφτε στα χέρια των Εγγλέζων. Η παρουσία του Τσώρτσιλ ακυρώνει το σχέδιο αλλά μόλις λήγει η συνάντηση με άκαρπα αποτελέσματα οι μάχες ξεκινούν πάλι λυσσώδεις. Ο Σπύρος, ο Ηλίας και η Μέλπω εγκαταλείπουν ένα από τα κτήρια για τα οποία ήταν υπεύθυνοι και αποσύρονται στη Θήβα. Εκεί ο αδερφός της, καπετάν Οδυσσέας, της αναγγέλλει με λύπη του ότι ξέσπασαν επιδρομές αναρχικών και ακροδεξιών συμμοριών, που εκμεταλλεύονται την ήττα του ΕΛΑΣ και λεηλατούν, σκοτώνουν και βιάζουν κομμουνιστές. Θύμα μιας τέτοιας συμμορίας, του Σούρλα συγκεκριμένα, επιτέθηκε στο στρατόπεδο που είχαν τη Φανούλα!Τέλος ο Σπύρος φεύγει σε άλλη βάση και χάνονται τα ίχνη του. Η Μέλπω φεύγει για Θεσσαλονίκη για να ψάξει και για τους δυο τους.
Ο συγγραφέας κεντά έναν καμβά περιστατικών, γεγονότων, ιστοριών, χωρίς να γίνεται ποτέ κουραστικός και με ένα απαράμιλλο στιλ γραφής που συνδυάζει τη λυρικότητα και την αφήγηση, μας κρατά σε αγωνία για τη συνέχεια. Συγκλονιστικές σελίδες, ανθρώπινες ιστορίες, λάθη, αδικίες, φρικαλεότητες, οι λέξεις πειρσσεύουν μπροστά στον πλούτο των πληροφοριών, των γεγονότων και των περιστατικών. Και μιλάμε για το πρώτο βιβλίο της τετραλογίας! Εδώ ξεκινούν οι ιστορίες των τριών γυναικών, από τις τελευταίες μέρες της Κατοχής ως τη συμφωνία της Βάρκιζας. Το κείμενο είναι βασισμένο σε προσωπικές μαρτυρίες και συνοδεύεται από ενδεικτική βιβλιογραφία.
Όσο πυκνό και δύσκολο φαίνεται από την περίληψη, τόσο εύκολο να το παρακολουθήσεις και να το κάνεις δικό σου είναι. Πουθενά δεν κουράζει, πουθενά δεν κάνει κοιλιά, πουθενά δεν διδάσκει. Ο συγγραφέας δεν αγνοεί τα αίτια και τα ιατιατά του Εμφυλίου αλλά δε στηλιτεύει, προτιμά να μιλήσει μέσα από τις μητέρες, που δεν είναι ούτε αγωνίστριες, ούτε σύντροφοι, ούτε πολίτισσες, ούτε τίποτα, άνθρωποι είναι, μάνες, γυναίκες. Όπως τόσοι και τόσοι που θυσιάστηκαν για κάποια ιδανικά, που εκμεταλλεύτηκαν τις περιστάσεις που δημιούργησε η ήττα. Από τις ελάχιστες περιπτώσεις που θέλω να γνωρίσω από κοντά τον συγγραφέα και να συζητήσω μαζί του για τις σκέψεις του, τη νοοτροπία του, τα συναισθήματά του. Κι όσοι βιάζονται να με χαρακτηρίσουν μελό και το βιβλίο κακέκτυπο των ελληνικών ταινιών των δεκαετιών του 1950 και του 1960 ένα έχω να πω: η λογοτεχνική πένα σε κάνει να παραδεχτείς ότι έχουμε ένα ωραίο και καλογραμμένο κείμενο.
1) Αγγέλα: Μυριόφυλλο Καστοριάς. Απρίλης 1943.
Η Αγγέλα, μητέρα τριών παιδιών, του Ηλία, της Γιάννας και της Ελένης, γιορτάζουν την απελευθέρωση, όπως νομίζουν, από τους Ιταλούς (οι οποίοι στην πραγματικότητα, φοβισμένοι από την παρουσία του ΕΛΑΣ στα βουνά της Πίνδου, αποσύρονται στην έδρα τους, στην Καστοριά). Οι κάτοικοι, πριν προλάβει να στεγνώσει το δάκρυ της χαράς, υποδέχονται τον ΕΛΑΣ (στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ, της αντιστασιακής οργάνωσης με πολιτικό φορέα το ΚΚΕ) ως απελευθερωτή, ο οποίος στρατός, με αρχηγό τον σκληραγωγημένο καπετάν Οδυσσέα, τους γεμίζει τα μυαλά με λαοκρατία, ιδέες περί απελευθέρωσης και ισότητας για όλους. Όλα αυτά όμως έρχονται σε σύγκρουση με την άδικη εκτέλεση και διαπόμπευση σημαντικών ανθρώπων του χωριού με αντίθετα φρονήματα. Η προπαγάνδα και η πλύση εγκεφάλου για τη στρατολόγηση νέων μελών βρίσκει ευήκοον ους στα ανήλικα παιδιά του χωριού, μεταξύ τους ο Λιάκος και η Γιάννα.
Σε εκείνες τις πρώτες μέρες του ΕΛΑΣ επιστρέφει ο πεθερός της Αγγέλας που το είχε σκάσει με τον γιο του στη Θεσσαλία για να βρουν δουλειά και να ζήσουν την οικογένειά τους. Κατάφεραν αν βρουν δουλειά αλλά μετά από ένα εξάμηνο επέστρεφε το τάγμα του Ιωάννη Βελισσαρίδη (δεξί χέρι του Γεωργίου Πούλου, ιδρυτή της Εθνικής Ένωσης Ελλάς, που βοηθούσε το γερμανικό στρατό στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των ανταρτών στα βουνά) που τους στρατολόγησαν βίαια για φάμπρικες της Γερμανίας. Ο μπαρμπα-Ηλίας και ο γιος του, ο Γιώργος, έδωσαν ό,τι λεφτά είχαν μαζέψει κι έτσι ο Γιώργος κρατήθηκε να δουλεύει στα τρένα Αθηνών-Θεσσαλονίκης και να μην τον στείλουν στη Γερμανία. Ο μπαρμπα-Ηλίας επέστρεψε στο Μυριόφυλλο, τη νύφη του και τα εγγόνια του κι έζησε τις άσχημες στιγμές της κυριαρχίας του ΕΛΑΣ στην Πίνδο. Τελικά οι αντάρτες πήραν τα παιδιά μαζί τους με τη θέλησή τους: τα αγόρια στα Γραμμοχώρια και τα κορίτσια στην Αβδέλλα κι από κει στην Καρυά των Αγράφων! Ανάμεσά τους και ο Λιάκος με τη Γιάννα!
2) Μέλπω Ελευθεριάδη: Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβρης του 1943.
Το Φλεβάρη του 1937 ο υπουργός Ασφαλείας του Μεταξά Μανιαδάκης κατάφερε να εξαρθρώσει τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και να στείλει όλους τους αριστερούς σε "διακοπές με έξοδα του κράτους". Ανάμεσα στους εκτοπισμένους και ο Σπύρος Ελευθεριάδης, σύζυγος της Μέλπως και πατέρας της Φανής. Κέρκυρα, Κίμωλος, Γαύδος, Ακροναυπλία, φυλακές και τόποι εξορίας. Ο Σπύρος μεταφέρεται στην Ακροναυπλία, όπου είναι φυλακσιμένα πολλά επίλεκτα στελέχη του ΚΚΕ. Ο Σπύρος απέκτησε κομματικά ερείσματα, ανέβηκε στην ιεραρχία και σφυρηλάτησε το χαρακτήρα του: σοβαρότητα, πειθαρχία, αγώνας. Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, λόγω των συνθηκών τότε, ο Σπύρος απελευθερώθηκε κι επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη. Η Μέλπω δεν πρόκειται να ξαναδεί τον άντρα της όπως πριν, να περάσει μια ήσυχη βραδιά μαζί, σαν ζευγάρι. Κυνηγημένος και κατατρεγμένος, πιστός στο κόμμα του και μαζί με αυτόν και η γυναίκα του, αν και φορτωμένη με χιλιάδες αντιρρήσεις, σκέψεις και απορίες. ζουν σαν τα ποντίκια, κρυφά και υπό διωγμόν. Μετά από διάφορα περιστατικά και σαμποτάζ, η Μέλπω πέφτει σε παγίδα ελέω προδοσίας από "συναγωνίστρια" και συλλαμβάνεται. Η Φανούλα το σκάει.
3) Αριάδνη Κωνσταντάκη: Αθήνα, Νοέμβριος 1943
Ο Ελευθέριος Κωνσταντάκης και ο Εμμανουήλ Μυρτάκης, σύζυγος και αδερφός αντίστοιχα της Αριάδνης, πολεμούν τους Γερμανούς στα βουνά της Ρούμελης. Η Αριάδνη, νοσοκόμα, μετά τις φοβερές κακουχίες που έζησε στο μέτωπο του '40-'41 επέστρεψε στην Αθήνα για να συνεχίσει την περίθαλψη στον Ευαγγελισμό. Στο νοσοκομείο, όμως, έχουν εισαχθεί κρυφά και παράτυπα στελέχη του ΕΑΜ και αντάρτες του ΕΛΑΣ χωρίς την απαραίτητη αναπηρία, μόνο και μόνο για να ελέγχουν έτσι το νοσοκομείο και να διαβρώνουν το μηχανισμό διοίκησης κι ακόμη χειρότερα τις εθνικές συνειδήσεις των ανθρώπων. Μετά από ένα φριχτό βράδυ, κατά το οποίο ταγματασφαλίτες εισέβαλαν στο νοσοκομείο και συνέλαβαν τους ψεύτικους αναπήρους κι έφυγαν πριν εισβάλουν οι ΕΛΑΣίτες και για αντίποινα της απειλήσουν τη ζωή, η Αριάδνη δεν ξαναπήγε στο νοσοκομείο. Αφοσιώθηκε στα συσσίτια που οργάνωνε η Αρχιεπισκοπή Αθηνών και η Ιωάννα Τσάτσου, προσωπική της φίλη. Κάποια στιγμή ο Αρχιεπίσκοπος αναθέτει στην Αριάδνη και σε άλλες αποφασισμένες γυναίκες να μεταβούν στις φυλακές Αβέρωφ και να συνομιλήσουν με 120 αιχμαλώτους που θα εκτελέσουν οι Γερμανοί για αντίποινα. Ανάμεσά τους είναι και ο Γιώργης Στάκας, που παρακαλεί την Αριάδνη να βρει τη γυναίκα του και να της δώσει το δαχτυλίδι του.
Αυτός είναι ο πρόλογος στις ιστορίες των τριών γυναικών. Στη συνέχεια έχουμε πολλές εξελίξεις, με ιστορικό υπόβαθρο την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, την κυβέρνηση του Παπανδρέου και τη λυσσαλέα μάχη-αγώνα των κομμουνιστών να εγκαθιδρυθούν στα πράγματα της χώρας αφανίζοντας κάθε άλλη αντιστασιακή ομάδα, οπότε ξεσπά λυσσαλέος εμφύλιος (αποκορύφωμα τα Δεκεμβριανά, από τις συγκλονιστικότερες σελίδες του βιβλίου η περιγραφή τυης πορείας και οι ένοπλες συγκρούσεις που ακολούθησαν) κι όταν αρχίζουν να υποχωρούν οι κομμουνιστές από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη επιτέλους παραδέχονται τους λανθασμένους χειρισμούς και υπογράφουν τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
Το βιβλίο το συνιστώ μόνο σε όσους θέλουν να διαβάσουν αντικειμενικά για τον Εμφύλιο, να δεχτούν ότι υπήρξε άδικο και παραπλάνηση και από τις δυο (;) μεριές και να έχετε υπ'όψιν ότι πρόκειται για μυθιστόρημα κι όχι για ιστορικό δοκίμιο.
Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:
"...ένα χαμόγελο πιο μελωμένο κι από καρπούζι αυγουστιάτικο σε ποτιστικό μποστάνι" (σελ. 32).
"Όμως εσύ είσαι μάνα, έχεις χέρια να κρέμονται στη φούστα σου, να έχουν την ανάγκη σου. Τα παιδιά σου..." (σελ. 73).
"Τι να την κάνω την περηφάνια; Μπορώ να την αγκαλιάσω και να κλάψω στον ώμο της; Μπορώ να κουρνιάσω μέσα της όταν φοβάμαι;" (σελ. 124).
"Όταν φύγουν οι Γερμανοί θα γίνει χαλασμός! Εκατόν είκοσι χρόνια χαράμι. Πάλι σε ρώσικα κι εγγλλέζικα κόμματα είμαστε χωρισμένοι. Πέρασαν τα χρόνια, άλλαξε ο αιώνας, έγιναν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, μα το ρωμαίικο τσερβέλο δεν άλλαξε! Το ίδιο άμυαλο, ευκολόπιστο και φανατισμένο απέμεινε!" (σελ. 173).
"Εκτελέσεις. Άδικοι θάνατοι. Στο όνομα του λαού ο ένας, εν ονόματι του έθνους ο άλλος...Εν ονόματι του ανθρώπου δε θα μιλήσει κανείς;" (σελ. 193).
"Είχε μαυρίσει το μάτι μου στη διαδρομή, είχε γδαρθεί η ψυχή μου. Το κόκκινο του αίματος, το μαύρο του θανάτου, αυτή ήταν η ζωή μας" (σελ. 198).
"Το ΚΚΕ τους είχε βρει μια ιδέα και ακριβώς επειδή ήταν απλώς μια ιδέα κι ακόμη δεν είχε δοκιμαστεί στην πράξη μετατράπηκε σε βαθιά πίστη. Στο όνομα αυτής της επαναστατικής πίστης θα θυσιάζονταν τα επόμενα χρόνια δεκάδες, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι. Και πρώτοι απ' όλους οι ίδιοι οι πιστοί, όπως συμβαίνει πάντα με όλα τα δόγματα" (σελ. 252).
"Τα ελληνικά ιδεώδη θριάμβευαν. Ήτοι, ρουσφέτια, απαλλοτριώσεις, συναλλαγές, εξυπηρετήσεις, ιδιοποιήσεις και μαύρη αγορά. Ούτε το δράμα της Κατοχής δεν άλλαξε τις απαράγραπτες παραδόσεις που κληροδότησαν στο λαό μας τα χίλια χρόνια του Βυζαντίου και των παρεπόμενων βυζαντινισμών, τα τετρακόσια χρόνια της οθωμανικής σκλαβιάς, οι φαναριώτικες τακτικές των εκκλησιαστικών παραγόντων και η αδηφαγία των ελλήνων μπέηδων που αυτάρεσκα ονομάζονταν προεστοί και δημογέροντες" (σελ. 296).
"Ποιος θεός θα επέτρεπε μια τέτοια σφαγή; Ποιος θεός θα άφηνε να ρέει ποτάμι το αδελφικό αίμα; Ποιος θεός θα επέτρεπε τέτοιο ασύλληπτο όλεθρο σ' αυτό το ρημαγμένο για τόσα χρόνια τόπο; Ποιος;" (σελ. 385).
"-Όταν μου ζητήσει το Κόμμα! - Ανάθεμα το κόμμα και την τελεία, σκέφτηκε. Μα φυσικά δεν το είπε" (σελ. 442).
Και φυσικά μην ξεχνάμε την υπεροπτική στάση του Τσόρτσιλ που ήρθε για να φτιάξει τα πράγματα και καλά: "Αγαπητέ μου, πρέπει να φύγουμε γιατί είμαστε ξένοι. Το σόου είναι των Ελλήνων..." (σελ. 455).
"Αυτό που δεν ήξεραν, που δεν μπορούσαν να κουλαντρίσουν, ήταν το αγιάζι της ψυχής τους. Καταδιωγμένη και φοβισμένη την ένιωθαν, η ψυχούλα τους έτρεμε πιο πολύ απ' το ξεπαγιασμένο τους κορμί. Και πού να βρεθεί φλοκάτη, πού να βρεθεί στρωσίδι να τη ζεστάνει κάπως την έρμη; Πώς να ημερέψει λιγάκι και να πάρει μια ανάσα, όταν κάθε σπιτικό είχε κι από έναν άνθρωπό του χαμένο; Σε βουνά και ράχες εξαφανισμένο, σε πολιτείες άγνωστες, μακρινές, θύμα του αγώνα και της ανάγκης. Αντάρτης ή όμηρος από την Κατοχή ακόμη, στρατολογημένος ή εξαφανισμένος, αδιάφορο το γιατί, ίδια πονούσε η αγωνία για την τύχη του, ίδια έκαιγε ο στοχασμός για τη χαμένη ζωή, όποιο κι αν ήταν το αίτιο" (σελ. 587-588).
SPOILERS
Στη συνέχεια καταγράφω τα βασικά σημεία της πλοκής για να βοηθήσουν κι εμένα στη συνέχεια της ανάγνωσης και όσους αναγνώστες επιθυμούν να εντρυφήσουν σε μια διαφορετική εξιστόρηση του Εμφυλίου, αυτήν μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων που την έζησαν.
-η Φανή Ελευθεριάδη έρχεται σε επαφή με τον πατέρα της, που τη σ��έλνει για ασφάλεια στον αδερφό της γυναίκας του, καπετάν Οδυσσέα (οπότε η Φανή γνωρίζει τη Γιάννα και γίνονται φίλες). Η Αγγέλα εντοπίζει τη Γιάννα και της ζητά να γυρίσει σπίτι. Το κορίτσι αρνείται, πιστό στον αγώνα, και η Αγγέλα, φουρκισμένη, ξεκινά για την Αθήνα, μπας και βρει έστω τον γιο της. Στη Θήβα συναντιέται με τάγμα του ΕΛΑΣ, στο οποίο είναι και ο αγνώριστος γιος της, παλικαρόπουλο που μεγάλωσε τόσα πολλά χρόνια σε τόσο λίγες μέρες. Ο Ηλίας μεταφέρεται στην Αθήνα για να ενισχύσει τις οδομαχίες του ΕΛΑΣ και υπόσχεται να γυρίσει, οπότε η Αγγέλα παραμένει στο στρατόπεδο της Θήβας ως νοσοκόμα. Αργότερα εκεί (βλ. παρακάτω) η Αγγέλα θα γνωρίσει την Αριάδνη που μετά από συζήτηση καταλαβαίνει ποια έχει μπροστά της αλλά δε θα προλάβει να της δώσει το δαχτυλίδι του άντρα της: η Αγγέλα κατηγορείται για χαφιές επειδή μιλούσε με την Αριάδνη και μοίραζε κρυφά γάλα στα αιχμάλωτα παιδιά. Επειδή είναι η μάνα του καπετάν Γράμμου δεν εκτελείται αλλά ξαποστέλλεται πίσω στο χωριό της (όπου ο πεθερός της έχει ήδη πεθάνει από καρδιά). Ταυτόχρονα η Γιάννα ερωτεύεται τον καπετάν Οδυσσέα και κάνει το λάθος να το εξομολογηθεί στη Φανή, που παρεξηγείται νομίζοντας ότι η Γιάννα της έκανε τη φίλη για να έχει από κοντά τον καπετάν Οδυσσέα!
- η Αριάδνη μαθαίνει ότι ο ήρωας, ο βενιζελικός της αδερφός φυλακίστηκε στις Σπέτσες για δωσιλογισμό και εσχάτη προδοσία μιας και ήταν Ταγματασφαλίτης (συμπεριφορά των ταγμάτων στον λαό σκληρή και ελεεινή). Όταν η Αριάδνη τον επισκέπτεται, ο Μανώλης της αποκαλύπτει ότι ήταν στο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, που εξοντώθηκε από τους κομμουνιστές και ο δικός του λόχος κατέφυγε στην Πελοπόννησο. Κυνηγημένοι από τον ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να βρουν καταφύγιο στους Ταγματασφαλίτες για να επιζήσουν! Σοκαρισμένη η Αριάδνη μαθαίνει και για την εκτέλεση του συζύγου της, Λευτέρη. Επιστρέφει στην Αθήνα, κλείνεται στο σπίτι για να πενθήσει και μετά από τρεις μέρες, διασχίζοντας μια διχοτομημένη και διχασμένη πλέον Αθήνα επιστρέφει στο σπίτι που άφησε την κόρη της για να γυρίσουν στο δικό τους σπίτι. Δυστυχώς πέφτει σε Ταγματασφαλίτες, που λυσσασμένοι από τη στάση και τη συμπεριφορά του ΕΛΑΣ την περνούν για κομμουνίστρια και τη βασανίζουν. Ευτυχώς η ταυτότητα του συζύγου της τη σώζει. Καταφεύγει με την κόρη της στο σπίτι του Κωνσταντίνου και της Ιωάννας Τσάτσου. Κατά τη διάρκεια της ανακωχής λόγω της σύσκεψης του ίδιου του Τσώρτσιλ με την πολιτική ηγεσία της χώρας, η Αριάδνη καταφέρνει να γυρίσει σπίτι με την κόρη της και να περάσουν μιάμιση μέρα ξεγνοιασιάς. Ξαφνικά εισβάλλουν "συναγωνιστές" και τη συλλαμβάνουν ως ύποπτη για αντιλαϊκή δράση, βάση επώνυμης καταγγελίας. Τελικά ο ΕΛΑΣ αρχίζει να χάνει μία μία και τις τελευταίες εστίες αντίστασης στην Αθήνα κι έτσι οι αιχμάλωτοι πρώην σύντροφοι απομακρύνονται στοιχισμένοι σε δυάδες από την Αθήνα και καταλήγουν...στη Θήβα!Μετά από κακουχίες, ο Μήτσος Ντάκας, κατόπιν εντολής της οργάνωσης, διατάζει τα παιδιά να απομακρυνθούν τα παιδιά από το στρατόπεδο. Μες στην αγωνία η Αριάδνη του χαρίζει όλα της τα κοσμήματα, ακόμη και το δαχτυλίδι του Στάκα, αλλά γελώντας ο Μήτσος Ντάκας την κάνει πέρα και φεύγει με την κόρη της. Με την υπογραφή της Βάρκιζας οι κομμουνιστές αμνηστεύονται κι έτσι οι αιχμάλωτοι απελευθερώνονται. Η Αριάδνη ψάχνει παντού την κόρη της.
-η Μέλπω απελευθερώνεται χάρη σε χρυσές λίρες του θείου της, απόστρατου αξιωματικού, και φεύγει με τον Σπύρο για Αθήνα, ο οποίος Σπύρος συμμετέχει ενεργά στην πορεία διαμαρτυρίας της 3/12/1944 και στα δεκεμβριανά γεγονότα που ακολούθησαν. Αργότερα κι αυτή κι ο Σπύρος είναι μεταξύ των κομμουνιστών που παγιδεύουν τα υπόγεια του ξενοδοχείου της Μεγάλης Βρετανίας με εκρηκτικά. Ο Σπύρος συμπαθεί πολύ τον ριψοκίνδυνο και γενναίο Γράμμο ή αλλιώς Ηλία Στάκα, μέλος των ταγμάτων που απέσπασε το Κόμμα από την Πίνδο για να ενισχύσει τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ που ηττώνταν σιγά σιγά και κάθε τετράγωνο της Αθήνας έπεφτε στα χέρια των Εγγλέζων. Η παρουσία του Τσώρτσιλ ακυρώνει το σχέδιο αλλά μόλις λήγει η συνάντηση με άκαρπα αποτελέσματα οι μάχες ξεκινούν πάλι λυσσώδεις. Ο Σπύρος, ο Ηλίας και η Μέλπω εγκαταλείπουν ένα από τα κτήρια για τα οποία ήταν υπεύθυνοι και αποσύρονται στη Θήβα. Εκεί ο αδερφός της, καπετάν Οδυσσέας, της αναγγέλλει με λύπη του ότι ξέσπασαν επιδρομές αναρχικών και ακροδεξιών συμμοριών, που εκμεταλλεύονται την ήττα του ΕΛΑΣ και λεηλατούν, σκοτώνουν και βιάζουν κομμουνιστές. Θύμα μιας τέτοιας συμμορίας, του Σούρλα συγκεκριμένα, επιτέθηκε στο στρατόπεδο που είχαν τη Φανούλα!Τέλος ο Σπύρος φεύγει σε άλλη βάση και χάνονται τα ίχνη του. Η Μέλπω φεύγει για Θεσσαλονίκη για να ψάξει και για τους δυο τους.
October 26, 2016
Εξαιρετικο ιστορικο μυθιστορημα.Καλογραμμενο,με την εξελιξη της πλοκης να σε κρατα σε αγωνια.Δεν βαζω πεντε αστερακια γιατι με ενοχλησε η προοικονομια που παρουσιαζε αρκετα και ο ενοχλητικος χαρακτηρισμος για ενα ποιηματου Ριτσου στο τελος του βιβλιου.Δεν με ενδιεφερε η αποψη του Συγγραφεα για εναν ποιητη που ταυτιστηκε με το ΚΚΕ για την ιδεολογια του.
April 22, 2017
Υπέροχο!!!! "Βουτάς" μέσα στην ιστορία, γίνεσαι ένας με τους ήρωες, ζεις κι εσύ μέσα στα ταραγμένα χρόνια του εμφυλίου και στο τέλος αναρωτιέσαι: Από πού προερχόμαστε και πού πηγαίνουμε; Από φωτιά έχει περάσει αυτός ο λαός.
May 21, 2014
Πολυ κουραστικη η γραφη του. Δεν αντεχω να το τελειωσω!!
February 23, 2022
Πολύ ωραία αρχή σε μια τετραλογία για τον εμφύλιο που είναι από μόνο του δύσκολο και περίπλοκο ζήτημα! Ο συγγραφέας βλέπει την ιστορία απτή πλευρά του ανθρώπου και όχι απτήν πλευρά της εξουσίας ή κάποιας κομματικής γραμμής, και έτσι επιχειρεί να είναι αντικειμενικός και με τις δύο πλευρές! Τα γεγονότα παρουσιάζονται αναλυτικά όσο προχωράνε οι ιστορίες των ηρώων, οπότε είναι μια ωραία αναδρομή και για κάποιον που δεν έχει διαβάσει πολύ για την περίοδο αυτή!
July 27, 2016
Το απέφευγα όπως ο διάολος το λιβάνι....
Όχι τόσο γιατί το θέμα υποτίθεται πως ήταν η μάνα που χάνει το σπλάχνο και αδειάζει από ζωή και ανάσα.
Αυτό θα μπορούσα να το αντέξω ως μυθοπλασία-τι διάολο, ένα μυθιστόρημα είναι-....
Ο Εμφύλιος είναι αυτό που ήξερα πως δεν θα μπορούσα ν'αντέξω.Αυτός ο εμφύλιος που στέρησε τόσες ζωές ένθεν κι ένθεν, που πότισε με τόσο αίμα αυτή την τυρρανισμένη γη, τόσο μίσος τις καρδιές των ανθρώπων, τόση απελπισία,τόση πείνα, τόση προδοσία.
Θυμώνω με όλους τους ιθύνοντες και γράψτε με στα μαύρα κατάστιχα αν θέλετε.Όταν το παραδεχτούμε όλοι μας αυτό, μπορεί να πάμε τη ζωή μας παραπέρα και να ζήσουμε καλύτερες μέρες.Όταν δούμε πως στο όνομα της λαοκρατίας(?) ο ένας και της δημοκρατίας (?) ο άλλος, έδωσαν στους αδερφούς τους τόση φρίκη που δε μπορεί να θαφτεί σε κανένα υπόγειο του μυαλού,της ψυχής και του σώματος.
Η μοίρα έφερε στη ζωή μου πρόσωπα πολύ προσφιλή και αγαπημένα που προφανώς έζησαν μεγάλες δόσεις από όλη αυτή τη φρίκη, όμως την κράτησαν μυστικό δικό τους καλά φυλαγμένο και μακρυά από τα παιδιά τους.Για να μην τα μολύνουν?Για να μην αναζωπυρώσουν τη φωτιά που -ας το παραδεχτούμε-σιγοκαίει κάπου βαθιά σε ψυχές μισερές?Ή μήπως γιατί δεν μπόρεσαν ποτέ να χωνέψουν το αίσθημα της προδοσίας?
Γιατί αυτή είναι η μαγιά που έφτιαξε μέσα μου ο Παπαθεοδώρου ως πικρό φινάλε αυτού του πρώτου βιβλίου.Ο φτωχός λαός που τα έδωσε όλα, ψυχή και καρδιά κι ανθρώπους που πήγαν σαν τα σφαχτάρια στο βωμό της όποιας ιδέας,δεν ήταν ποτέ ο αποδέκτης της ιδέας αυτής.Ήταν η παράπλευρη απώλεια και το εξιλαστήριο θύμα.
ΥΓ. Ο μπαρμπα-Κώστας έκλεισε τα μάτια του χωρίς να μας πει ποτέ πώς βρέθηκε από τη Ρούμελη μικρό παιδί μόνο του στην Αθήνα, γιατί άλλαξε το επίθετό του και γιατί ήταν κουτσός.Ξέρουμε μόνο πως ψήφιζε αντιδραστικά και μάλλον αστείαΕλπίζω εκεί που είναι, να έχει γαληνέψει πια η ψυχούλα του.....
Όχι τόσο γιατί το θέμα υποτίθεται πως ήταν η μάνα που χάνει το σπλάχνο και αδειάζει από ζωή και ανάσα.
Αυτό θα μπορούσα να το αντέξω ως μυθοπλασία-τι διάολο, ένα μυθιστόρημα είναι-....
Ο Εμφύλιος είναι αυτό που ήξερα πως δεν θα μπορούσα ν'αντέξω.Αυτός ο εμφύλιος που στέρησε τόσες ζωές ένθεν κι ένθεν, που πότισε με τόσο αίμα αυτή την τυρρανισμένη γη, τόσο μίσος τις καρδιές των ανθρώπων, τόση απελπισία,τόση πείνα, τόση προδοσία.
Θυμώνω με όλους τους ιθύνοντες και γράψτε με στα μαύρα κατάστιχα αν θέλετε.Όταν το παραδεχτούμε όλοι μας αυτό, μπορεί να πάμε τη ζωή μας παραπέρα και να ζήσουμε καλύτερες μέρες.Όταν δούμε πως στο όνομα της λαοκρατίας(?) ο ένας και της δημοκρατίας (?) ο άλλος, έδωσαν στους αδερφούς τους τόση φρίκη που δε μπορεί να θαφτεί σε κανένα υπόγειο του μυαλού,της ψυχής και του σώματος.
Η μοίρα έφερε στη ζωή μου πρόσωπα πολύ προσφιλή και αγαπημένα που προφανώς έζησαν μεγάλες δόσεις από όλη αυτή τη φρίκη, όμως την κράτησαν μυστικό δικό τους καλά φυλαγμένο και μακρυά από τα παιδιά τους.Για να μην τα μολύνουν?Για να μην αναζωπυρώσουν τη φωτιά που -ας το παραδεχτούμε-σιγοκαίει κάπου βαθιά σε ψυχές μισερές?Ή μήπως γιατί δεν μπόρεσαν ποτέ να χωνέψουν το αίσθημα της προδοσίας?
Γιατί αυτή είναι η μαγιά που έφτιαξε μέσα μου ο Παπαθεοδώρου ως πικρό φινάλε αυτού του πρώτου βιβλίου.Ο φτωχός λαός που τα έδωσε όλα, ψυχή και καρδιά κι ανθρώπους που πήγαν σαν τα σφαχτάρια στο βωμό της όποιας ιδέας,δεν ήταν ποτέ ο αποδέκτης της ιδέας αυτής.Ήταν η παράπλευρη απώλεια και το εξιλαστήριο θύμα.
ΥΓ. Ο μπαρμπα-Κώστας έκλεισε τα μάτια του χωρίς να μας πει ποτέ πώς βρέθηκε από τη Ρούμελη μικρό παιδί μόνο του στην Αθήνα, γιατί άλλαξε το επίθετό του και γιατί ήταν κουτσός.Ξέρουμε μόνο πως ψήφιζε αντιδραστικά και μάλλον αστείαΕλπίζω εκεί που είναι, να έχει γαληνέψει πια η ψυχούλα του.....
July 20, 2014
Το βιβλίο είναι λίγο μελό αλλά καλογραμμένο. Καθυστέρησα να το πιάσω στα χέρια μου ένεκα του συνεδρίου, και μετά περίμενα και το μπαμπά να το διαβάσει, όταν όμως το έπιασα στα χέρια μου το τελείωσα σε δύο μέρες. Εύκολο στο διάβασμα με ωραίους κεντρικούς χαρακτήρες αλλά καταπιάνεται με μια ιστορική περίοδο που είναι ακόμα υπό διερεύνηση του τι,πως, ποιός και γιατί. Ο συγγραφέας προσπαθεί να είναι αντικειμενικός έχει κάνει μια πολύ καλή έρευνα αλλά δυστυχώς σε κάποια σημεία του ξεφεύγει και γέρνει προς τη μια μεριά, αυτό ήταν και το αδύνατο σημείο του βιβλίου, ενώ μας δείχνει πολύ καλά πως λειτούργησαν οι κομμουνιστές, τα εγκλήματα των γερμανοτσολιάδων, των ταγμάτων ασφαλείας , των Χίττων (ο Ζέρβας δείχνεται σχεδόν ήρωας!!!) απλώς περιγράφονται σχεδόν επιδερμικά. Ίσως να φταίει γιατί εκείνη τη περίοδο το ΕΑΜ ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος στην επαρχία, αλλά θα ήθελα να διαβάσω και το δεύτερο βιβλίο να δω θα είναι τόσο αυστηρός και με τους νικητές; το παρακράτος; τις πολιτικές και φυσικές διώξεις; τις εξορίες και τα βασανιστήρια σε ανθρώπους που πολέμησαν και έδωσαν το αίμα τους για την ελευθερία; αν ναι τότε θα αναιρέσω και εγώ τις επιφυλάξεις μου περί της αντικειμενικότητας του συγγραφέα.
April 21, 2021
Όλα καλά κ όλα ωραία... Ενδιαφέρον βιβλίο... Αλλά, συγνώμη, θεωρώ μεγάλη απατεωνιά να μην αναφέρεται πουθενά οτι το βιβλίο δεν είναι αυτοτελές.. Φτάνεις στο τέλος και καταλαβαίνεις ότι τόσο καιρό διάβαζες απλά για να βρεις τη συνέχεια σε κάποιο άλλο βιβλίο.. Το οποίο μέχρι να το προμηθευτείς έχεις ξεχάσει ποιος είναι τι.. Ο συγγραφέας όφειλε να διευκρινίζει ότι το εν λόγω αποτελεί "α τόμο" ή κομμάτι "τριλογίας, δευτερολογίας" κλπ.. Ο πιο χαμένος χρόνος μου σε βιβλίο.. Απλά διαβάζεις πως χάθηκαν τα παιδιά και λέει συνέχεια αργότερα θα καταλάβουν κ αργότερα θα μάθουν κ εσύ δε μαθαίνεις ποτέ
February 3, 2016
Υπέροχο βιβλίο με υπέροχη γλώσσα που σε μεταφέρει στην εποχή της κατοχής και του εμφυλίου στην Ελλάδα. Διαβάζοντάς το καταλαβαίνεις πως όλοι έχουν ταυτόχρονα δίκιο και άδικο, όπως είναι τα πράγματα σε όλες τις διαμάχες στην Ιστορία.
February 15, 2026
Οι κόρες της λησμονιάς είναι ένα καλοδουλεμένο ιστορικό μυθιστόρημα που καταπιάνεται με ένα ιδιαίτερα μελανό σημείο της ελληνικής ιστορίας. Ο συγγραφέας σκιαγραφεί τα γεγονότα του εμφυλίου μέσα από τα δεινά των τριών πρωταγωνιστριών, όλες μητέρες που βιώνουν την απώλεια - εξαφάνιση των παιδιών τους. Όλες τους εύκολα συμπαθείς. Νιώθεις τον πόνο τους. Η εκτενής έρευνα που έχει γίνει από τον Παπαθεοδώρου είναι εμφανής και μόνο μπράβο μπορώ να πω ως προς αυτό. Επίσης, το συγγραφικό ύφος είναι προσεγμένο, αν εξαιρεθούν οι πολλές προοικονομίες και μερικά μελό σημεία που κουράζουν. Τα αστέρια που αφαίρεσα δεν αφορούν την πλοκή ή τους χαρακτήρες, αλλά επιμέρους στοιχεία που με ενόχλησαν. Αρχικά, έχω επιφυλάξεις για την ιστορική αντικειμενικότητα του συγγραφέα. Φαίνεται από τα γραφόμενα του ότι είναι αντικομμουνιστής. Δεν θα είμαι αυστηρή, τόσο γιατί δεν είμαι και η μεγαλύτερη γνώστρια ιστορίας, όσο και γιατί υπάρχουν άλλα τρία βιβλία. Και εδώ έρχεται το επόμενο πρόβλημα μου. Δεν αναφέρεται πουθενά, παρά μόνο στην τελευταία σελίδα, ότι το βιβλίο είναι μέρος τετραλογίας. Είναι καθαρή παραπλάνηση να μην υπάρχει αυτή η πληροφορία στο εξώφυλλο, στο οπισθόφυλλο ή έστω σε κάποια εισαγωγή. Ναι, την πάτησα. Και ναι, ξενέρωσα που πρέπει να διαβάσω άλλα τρία βιβλία για να μάθω τι απέγιναν οι χαρακτήρες. Θα κρατήσω το ότι κάτι έμαθα και το ότι με έκανε να θέλω να μάθω περισσότερα. Γι' αυτό θα πάρει 3,5 αστέρια.
December 2, 2022
Δεν έχω λόγια γι’αυτο το βιβλίο. Προσωπικά το διάβαζα σχεδόν ασταμάτητα. Ο συγγραφέας καλύπτει μια νεότερη πλευρά της ιστορίας η οποία δυστυχώς δεν διδάσκεται επαρκώς στα σχολεία (τουλάχιστον όχι όταν πήγαινα εγώ 15 χρόνια πριν). Πολλές φορές ένιωσα να μπαίνω στη θέση των πρωταγωνιστών, των μανάδων και να αναρωτιέμαι ‘ΓΙΑΤΙ;’. Γιατί έγιναν όλα αυτά σε μια εποχή που η χώρα ήταν ήδη χτυπημένη από τον πόλεμο και τη δικτατορία. Γιατί να έχουν συμβεί όλα αυτά μεταξύ Ελλήνων και ειδικά τόσο πρόσφατα στην ιστορία.
Του δίνω 5 αστέρια και ανυπομονώ να διαβάσω τα επόμενα.
Του δίνω 5 αστέρια και ανυπομονώ να διαβάσω τα επόμενα.
August 5, 2024
Εντάξει...πλανταξα. Αν είσαι μάνα και δη κόρης, έχε κοντά χαρτομάντιλα. Πολυ κλάμα.
Το βιβλίο εξαιρετικό κι ας με πόνεσε. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και η Ιστορία για την οποία οφείλουμε να εχουμε καλύτερη γνώση γενικως, αλλά δεν νομιζω ότι την διδαχθηκαμε και πότε όπως της αξιζε. Ο συγγραφέας παίρνει θέση βέβαια...δεν τον λες και ...αποστασίομενο.
Ανεξαρτήτα όλων ομως η ίδια η αφήγηση και η γλωσσα του συγγραφέα είναι υπέροχη. Αδημονω για το επόμενο βιβλίο. (Κι ας πλανταξω παλι) Υγ. Δεν είναι αυτοτελής η ιστορία!!!
Το βιβλίο εξαιρετικό κι ας με πόνεσε. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και η Ιστορία για την οποία οφείλουμε να εχουμε καλύτερη γνώση γενικως, αλλά δεν νομιζω ότι την διδαχθηκαμε και πότε όπως της αξιζε. Ο συγγραφέας παίρνει θέση βέβαια...δεν τον λες και ...αποστασίομενο.
Ανεξαρτήτα όλων ομως η ίδια η αφήγηση και η γλωσσα του συγγραφέα είναι υπέροχη. Αδημονω για το επόμενο βιβλίο. (Κι ας πλανταξω παλι) Υγ. Δεν είναι αυτοτελής η ιστορία!!!
December 27, 2019
Από τα ελάχιστα βιβλία που δεν είχα διάθεση να τελειώσω. Αντιλαμβάνομαι πως ο εμφύλιος είναι αφενός μία πικρή ιστορία, αφετέρου ένα ταμπού για το σύγχρονο ελληνικό κράτος, ωστόσο η συνεχής αρνητική εξέλιξη των ιστοριών που εκτυλίσσονται στο βιβλίο δε μου αρέσει. Όχι γιατί θέλω ένα happy end αλλά γιατί κάθε 10 σελίδες μαυρίζει η καρδιά του αναγνώστη από ένα αρνητικό γεγονός. Στα θετικά η ιστορική ακρίβεια και η διάθεση του συγγραφέα να διατηρήσει ίσες αποστάσεις από τα δύο στρατόπεδα.
August 8, 2019
Μια αντικειμενική μάτια για τον παραλογισμό και τη φρίκη εκείνης της μαύρης εποχής. Μια χώρα που τρώει τις σάρκες της, με ποινές και αντίποινα χωρίς σταματημό και όλα αυτά στο "όνομα του λαού".
Διαβάζοντας βιβλία σαν και αυτά, νιώθεις την ευγνωμοσύνη που ζεις ειρηνικά απολαμβάνοντας τον ήλιο και τη θάλασσα αυτής της πανέμορφης χώρας.
Διαβάζοντας βιβλία σαν και αυτά, νιώθεις την ευγνωμοσύνη που ζεις ειρηνικά απολαμβάνοντας τον ήλιο και τη θάλασσα αυτής της πανέμορφης χώρας.
June 6, 2023
Μυθιστόρημα γύρω από τα γεγονότα του τέλους της γερμανικής Κατοχής και των απαρχών του Εμφυλίου. Ωραίοι χαρακτήρες, ανυπομονώ να διαβάσω και τα υπόλοιπα της τετραλογίας.
February 12, 2024
Αυτό το βιβλίο με δίχασε σε σημείο που δεν ξέρω αν τελικά η ιστορία μου αρέσει ή όχι.
January 26, 2017
Δεκεμβριανά - Αντίσταση, μάνες της άδειας αγκαλίας
March 11, 2022
Ένα άκρως συγκινητικό μυθιστόρημα, που δεν μπορείς να αφήσεις από τα χέρια σου... Μια αντικειμενική ματιά στα ταραγμένα χρόνια του Εμφυλίου, που χάραξε την ιστορία της χώρας...
This entire review has been hidden because of spoilers.
January 14, 2026
Ιστορικό μυθιστόρημα γύρω από τα γεγονότα του τέλους της γερμανικής κ��τοχής και της αρχής του Εμφυλίου, μέσα από τις ζωές των μελών τριών οικογενειών.
June 5, 2013
Πολύ καλή ως ιστορία και αρκετά καλογραμμένο. Όσον αφορά τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα κρατώ τις επιφυλάξεις μου...
November 19, 2015
Από τα καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει.Η ιστορία της χώρας μας και από τις δύο πλευρές.Εξαιρετικό μυθιστόρημα και αντικειμενικό εκ μέρους του συγγραφέα.Πολλά συγχαρητήρια στον κύριο Παπαθεοδώρου.
Read
May 25, 2016Αριστούργημα... Εξαιρετική γραφή, άρτια ιστορικά δεδομένα. Ανυπομονώ να διαβάσω το 2ο βιβλίο. Συγκίνηση για την πολυπαθη Ελλάδα μας. Η χειρότερη περίοδος της πατρίδας μας. ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΌ
September 1, 2016
Καταπληκτική όλη η τετραλογία, από τα βιβλία που δεν ξεχνας εύκολα, παρά το γεγονός ότι αναφέρονται σε σκοτεινές εποχές της Ιστορίας μας
March 29, 2017
Πως τον εφτιαξες ετσι αυτο το κοσμο Θεε μου ......Πως εστειλες πεντε να διαφεντευουν και χιλιους πεντε να υποφερουν και να μη ξερουν που θα σταθουν και που να πατησουν?.....σε καθε μαχη καθε ανασα καθε πετρα κρυβοταν η τραγωδια το αιμα ο πονος......μια γροθια στο στομαχι ενα πραγματικα ιστορικο αριστουργημα......
Displaying 1 - 29 of 29 reviews