Çernişevskiy Nasıl Yapmalı''yı 4 Aralık 1862 ile 4 Nisan 1863 arasını kapsayan dört aylık sürede, Petropavlovsk zindanında yazdı. Ama dört ayda yazılan bu romanın Rus toplum hayatı üzerinde yarattığı sarsıntı öyle büyük oldu ki, Dostoyevskiy ve Tolstoy'dan Kropotkin ve Lenin'e kadar pek çok yazın ve eylem adamı, kimi yerin dibine batırarak, kimi yücelterek Nasıl Yapmalı''yı konuştu, tartıştı. Kropotkin'in belirttiğine göre Nasıl Yapmalı', dönemin Rus gençliği için bir tür siyasal program niteliğine büründü. Nasıl Yapmalı''nın içeriği son derece kapsamlıdır. Yine de, bu roman neyi anlatıyor sorusuna yeni insanları anlatıyor denilse bu hem kısa, hem de doğru bir yanıt olacaktır.
Nikolaj Gavrilovič Černyševskij (Russian: Николай Гаврилович Чернышевский, Николай Чернышевский) was a Russian revolutionary democrat, materialist philosopher, lexicographer, journalist and socialist (seen by some as a utopian socialist). He was the leader of the revolutionary democratic movement of the 1860s, and an influence on Vladimir Lenin, Emma Goldman, and Serbian political writer and socialist Svetozar Marković. The son of a priest, Chernyshevsky was born in Saratov in 1828, and stayed there till 1846. After graduating from Saint Petersburg University in 1850, he taught literature at a gymnasium in Saratov. From 1853 to 1862, he lived in Saint Petersburg, and became the chief editor of Sovremennik ("Contemporary"), in which he published his main literary reviews and his essays on philosophy.
He was the spiritual guidance of the progressive intellectuals. Because of his radical ideas he was arrested in July 1862 in St. Petersburg, he was released after seven years of prison in Siberia and eighteen in exile and confined in the Fortress of St. Peter and Paul, where he wrote his only finished novel Что делать? What Is to Be Done?, written during his imprisonment. The novel was written in a only apparent innocuous style and with a romantic plot in the fashion style of the era foreshadowing its real messages and its deeply critical political and social themes to avoid censorship. The novel was published in the Sovremennik review in 1863 and later, when it was banned, the novel began to circulate in clandestine copies becoming a cult novel for generations of Russian revolutionaries, who sought to emulate the novel's hero, who was wholly dedicated to the revolution, ascetic in his habits and ruthlessly disciplined, to the point of sleeping on a bed of nails and eating only meat in order to build strength for the Revolution. Among those who took inspiration from the character was Lenin, who wrote a work of political theory of the same name, and who was ascetic in his personal life.
In 1862, Chernyshevsky was sentenced to civil execution (mock execution), followed by penal servitude (1864-72), and by exile to Vilyuisk, Siberia (1872-83). He died at the age of 61, only four months after his release and his return to his hometown Saratov.
Tolstoy 1860 yılında,henüz çıkmış olan Çernişevski'nin'Ne Yapmalı'adlı eserini okuyor,Çernişevski'ye bir cevap ve bir ders olmak üzere 'Aşılanmış Aile'adındaki komediyi ele alıyor.1863-64 kışında alelacele tamamlanan bu komedinin,o yılın tiyatro sezonunda oynanmasını istiyor ve bunun için kalkıp Moskova'ya gidiyor. Ancak vakit dardır;komedi tiyatro çevrelerinde okunacak,oyun ezberlenecek,provalar yapılacak,dekorlar hazırlanacak.Bütün bunlar epey zaman gerektiriyor.Sezon ise bitmek üzeredir. Tolstoy,bu piyesinde Çernişevski'ye fena halde çatıyordu.Tiyatroda piyes okunurken,Tolstoy'un yanında Ostrovski (tiyatroya yazarı ve yöneticisi) de bulunuyordu.Tiyatro müdüründen bu piyesin artık o tiyatro mevsimine yetiştirilemeyeceğini öğrenince öylesine üzülüyor ve kızıyor ki,Ostrovski,Tolstoy' u şakalarla avutmaya çalışıyor:Niye o kadar üzülüyorsun?Gelecek sezona kadar seyircilerin akıllanacağından mı korkuyorsun?Herkes akıllanacak da başarın suya düşecek,öyle mi? Ostrovski'nin bu ünlü şakası Tolstoy'u epey düşündürmüş olacak ki,Tolstoy bu piyesten büsbütün vazgeçmiş,onu yayınlamamış ve bu konuya da bir daha dönememiştir.Çarın en titiz sansürcüsü Pırjeslavski'ye göre-üstün gaye ile yazılmış ve bütünü ile tam bir dokrin sayılabilecek nitelikte-olan Çernişevski'nin 'Ne Yapmalı'adlı romanını Tolstoy kıskanmıştı.Pırjeslavski'ye de çatmaktan kendini alıkoyamayan Tolstoy,bu esere karşı en az bu dokrin kadar bütün olan bir kavrayışı ileri sürüyor ve bunun sonunda 'Savaş ve Barış'meydana geliyor. 1860 yılında çıkan Dostoyevski'nin 'Yeraltından Notlar'adlı eseri de,Çernişevski'nin romanına bir cevaptır.Tolstoy gibi Dostoyevski de en büyük sanat gücünü 1860 yılından sonra ortaya koyabilmiştir.Çernişevski'ye verdiği ilk cevap daha çok polemik karakterini taşır.Yeraltından Notlar adındaki kitap,Çernişevski'nin temel fikirlerine değiniyor ve Dostoyevski bunları reddediyor.Vera Pavlovna'nın rüyasındaki sırça köşklere karşı,Dostoyevski insanlığın yeraltısını ortaya çıkarıyor ve bu yeraltı bütün mantık ve rasyonelliğin dışında bırakılıyor,hatta sağduyu ve mantıkla çelişiyor. Yeraltından Notlar'dan sonra Dostoyevski çok muazzam bir eser planlıyor ve arkadaşlarına yazdığı mektuplarda şunları diyor:Benim için bu planladığım romanı yazmak,bunu başarmak,bütün kurtlarımı,bütün düşündüklerimi bu romana dökmek artık hayati önem taşıyan bir sorun olmuştur.Yazar yazmaz öleyim,zararı yok ama dediğim gibi bütün kurtlarımı dökeyim.Dostoyevski,bütün konuşmalarında,bütün mektuplarında sık sık bu konuya dönüyor,planladığı bu büyük eser yanında bütün önceki eserlerin sıfıra ineceklerini belirtiyor.Bu romana bir de isim veriyor:'Büyük Bir Günahkarın Hayatı'.Planının ilk taslağı gerçekleşememekle beraber,Dostoyevski tek büyük eser yerine üç ayrı roman yazıyor ve planlarını tamamlıyor:Ecinniler,Delikanlı ve Karamazov Kardeşler.
Öncelikle Lenin'in bu kadar sevdiği bir kitabı beğenmemek ne haddime :-)
Kitabı bundan kabaca 20 yıl önce okumuştum. Kimi kitapları gerektiğinden çok erken okuduğum fikrine sık sık kapılıyorum. Bu yüzden bazı kitapları tekrar okuma programıma aldım. Aradan 20 yıl geçince insan yeni bir kitap okumuş gibi oluyor. Yılların getirdiği bakış açısı ile daha önce görmediğim pek çok hoş ayrıntı gördüm. Ağır baskı koşulları yüzünden pek çok fikir imalar yolu ile anlatılmış olsa bile 1800'lerin sonu için inanılmaz ileri bir bakış açısı.
Evrensel yayınları benim gözümde iyi bir yayınevi ama özellikle ikinci ciltte 10 civarı çoğu basitte olsa küçük imla hataları vardı. Defalarca baskı yapmış bir kitapta bunlar aşılmış olması gerekli idi.