مرزبان‌نامه

by مرزبان بن رستم, سعدالدین وراوینی (Editor & Translator), خلیل خطیب رهبر (Editor)

مرزبان‌نامه کتابی است در اصل به زبان مازندرانی، نوشتهٔ اسپهبد مرزبان بن رستم در سده چهار هجری قمری. بعدها سعدالدین وراوینی آن را از زبان طبری به فارسی دری نقل کرد. این اثر یکی از آثار ارزنده زبان فارسی است که در نیمه اول سده هفتم هجری قمری از زبان طبری باستان به زبان پارسی دری برگردانده شد. محمد بن غازی مَلَطیَوی که دبیر سلیمان شاه بن قلج ارسلان (۵۸۸–۶۰۰) پادشاه سلجوقی روم بود، در سال ۵۹۸ و حدود ۱۰ سال پیش از وراوینی این کتاب را اصلاح و انشا نمود و آن را روضةالعقول نامیده‌است. چنان‌که از مقایسه آن با روضة العقول برمی‌آید، بعضی از حکایات و ابواب اصلی کتاب در این ترجمه حذف شده که وراوینی خود نیز به این معنی اشاره کرده است. تاریخ ترجمه مرزبان‌نامه و تهذیب آن به دست وراوینی کاملاً معلوم نیست، ولی مسلماً بین سال‌های ۶۰۷–۶۲۲ اتفاق افتاده است. اصل طبری این کتاب از دست رفته و ترجمه‌های فارسی، ترکی و انگلیسی آن موجود است

Genres: Literature

796 pages, Hardcover

First published January 1, 900

About the author

Maruzban Son of Rostam II Son of Shariar II Son of Shervin II Son of Rustam I Son of Surkhab Son of Karen

Marzuban (Persian: مرزبان‎), was the thirteenth ruler of the Bavand dynasty from 979 to 986. He was the son and successor of Rustam II

مرزبان بن رستم بن شهریار بن شروین بن رستم بن سرخاب بن کارن نویسنده کتاب مرزبان‌نامه است که در قرن چهارم هجری زندگی می‌کرده است. او اهل منطقه پریم یا فریم از توابع دودانگه از شهرستان ساری بوده است. عمده شهرت او به خاطر نوشتن کتاب مرزبان‌نامه است که به تقلید از کتاب کلیله و دمنه نوشته شده. او از ملوک تبرستان و از شاهزادکان باوندیان بود. علاوه بر مرزبان‌نامه، دیوان شعری از او به جا مانده است که «نیکی‌نامه» نام دارد

Reviews

[Peiman E iran · Rating 5 out of 5]

‎دوستانِ گرانقدر، <مرزبان نامه> کتابی ارزشمند است که ما را تا حدودی با تاریخ و داستان هایِ کهن سرزمینمان و همچنین زندگیِ پادشاهان بزرگمردِ ایرانِ عزیزمان و نوع کردار و رفتار و برخوردشان با دیگران، آشنا میکند... بدونِ تردید این کتاب یک کلاسِ اخلاق است و میتوان گفت که نشان دهندۀ ادب و اخلاقِ مثال زدنی و برترِ ایرانیانِ اصیل و با ریشه است
‎این کتاب از لحاظ تاریخی به دورانِ <مرزبان پور شَروین> برمیگردد، که <شَروین> از فرزندزادگانِ کَیوس، برادرِ انوشیروانِ بزرگ و دادگر ( انوشه روان) که بر سرزمین تبرستان پادشاهی میکرد، میباشد
‎عزیزانم، <شروین> پنج پسر داشت که همۀ آنها به مردانگی- خردمندی- بردباری در تصمیم و رأی- شایستگی در کشورداری و توانشِ شهریاری- آراسته و مشهور بودند... که یادشان همیشه گرامی باد
‎پس از درگذشتِ <شروین>، فرماندهیِ سرزمین را به پسر بزرگتر دادند و برادرانش تمامی فرمان بُردار او بودند... در میان این برادران «مرزبان» از سایرین خردمندتر بود و به برتری دانش یگانه بود
‎سفارشی که به شما ایرانیانِ خردگرا دارم این است که در کنارِ وقتی که برای خواندنِ رمان و داستان و کتاب شعر میگذارید، کتاب هایی را که در مورد تاریخ سرزمینتان نگاشته شده است را نیز بخوانید.. عزیزان و نورِ چشمانم، شما با خواندنِ این نوع کتابهاست که حسِ ایرانی بودن در وجودتان روشن میشود، وگرنه تا زمانی که از ایران و بزرگانِ این سرزمین و آداب و رسومِ و اخلاقِ ایرانی، اطلاعی نداشته باشید، با یک غیر ایرانی تفاوتی نداشته و هیچگونه احساسی به آب و خاکِ این سرزمینِ پاک و کهن نخواهید داشت... و اگر کسی مثلِ من از ایران و ایرانی بنویسد نیز برایتان عجیب و غیر معمول آمده و حتی ممکن است به اینکار بخندید و برایتان بی اهمیت باشد

‎امیدوارم از خواندنِ این اثر بسیار بسیار ارزشمند، بهره برده و لذت ببرید
‎<پیروز باشید و ایرانی>

[Peiman E iran · Rating 5 out of 5]

‎دوستانِ گرانقدر، <مرزبان نامه> کتابی ارزشمند است که ما را تا حدودی با تاریخ و داستان هایِ کهن سرزمینمان و همچنین زندگیِ پادشاهان بزرگمردِ ایرانِ عزیزمان و نوع کردار و رفتار و برخوردشان با دیگران، آشنا میکند... بدونِ تردید این کتاب یک کلاسِ اخلاق است و میتوان گفت که نشان دهندۀ ادب و اخلاقِ مثال زدنی و برترِ ایرانیانِ اصیل و با ریشه است
‎این کتاب از لحاظ تاریخی به دورانِ <مرزبان پور شَروین> برمیگردد، که <شَروین> از فرزندزادگانِ کَیوس، برادرِ انوشیروانِ بزرگ و دادگر ( انوشه روان) که بر سرزمین تبرستان پادشاهی میکرد، میباشد
‎عزیزانم، <شروین> پنج پسر داشت که همۀ آنها به مردانگی- خردمندی- بردباری در تصمیم و رأی- شایستگی در کشورداری و توانشِ شهریاری- آراسته و مشهور بودند... که یادشان همیشه گرامی باد
‎پس از درگذشتِ <شروین>، فرماندهیِ سرزمین را به پسر بزرگتر دادند و برادرانش تمامی فرمان بُردار او بودند... در میان این برادران «مرزبان» از سایرین خردمندتر بود و به برتری دانش یگانه بود
‎سفارشی که به شما ایرانیانِ خردگرا دارم این است که در کنارِ وقتی که برای خواندنِ رمان و داستان و کتاب شعر میگذارید، کتاب هایی را که در مورد تاریخ سرزمینتان نگاشته شده است را نیز بخوانید.. عزیزان و نورِ چشمانم، شما با خواندنِ این نوع کتابهاست که حسِ ایرانی بودن در وجودتان روشن میشود، وگرنه تا زمانی که از ایران و بزرگانِ این سرزمین و آداب و رسومِ و اخلاقِ ایرانی، اطلاعی نداشته باشید، با یک غیر ایرانی تفاوتی نداشته و هیچگونه احساسی به آب و خاکِ این سرزمینِ پاک و کهن نخواهید داشت... و اگر کسی مثلِ من از ایران و ایرانی بنویسد نیز برایتان عجیب و غیر معمول آمده و حتی ممکن است به اینکار بخندید و برایتان بی اهمیت باشد

‎امیدوارم از خواندنِ این اثر بسیار بسیار ارزشمند، بهره برده و لذت ببرید
‎<پیروز باشید و ایرانی>

[Zarrin · Rating 4 out of 5]

خواندنش به خاطر کلمات و عبارات عربی بیش از حدی که استفاده شده بود و تقریبا خسته کننده بود خیلی طولانی شد. نمی تونم درک کنم وقتی زبان فارسی به این زیبایی هست چرا اینقد عربی؟ انگار اون موقع رقابتی بوده بین نویسنده ها که هر کس ذوق و هنر و استعدادشو به چالش بکشه و نشون بده که از نصرالله منشی سر تره. دیگه فکر نکردن که همچین کتابی مناسب برای خوانده شدن عموم مردم باشه نه فقط خواص. روح دکتر خطیب رهبر شاد که معانی کلمات رو در پاورقی آورده اند. و خیلی کمک کننده هست.

[Mastaneh Youshi · Rating 4 out of 5]

پیشنهادی که دارم این هست که درکنار تمام کتاب های بین المللی که مطالعه میکنید، کتابهای تاریخ ایران و داستان های کهن خودمون رو هم مطالعه کنید..
کتاب مرزبان نامه رو می تونید با بازنویسی های پارسی سره بخونید چون متن اصلی یا کتابی که من اینجا مشخص کردم زمانبر هست و حوصله میخواد.
من از خوندن کتاب لذت بردم...

[Hussein Dehghani · Rating 5 out of 5]

مرزبان‌نامه کتابی است در اصل به زبان مازندرانی، نوشتهٔ اسپهبد مرزبان بن رستم بن شهریار بن شروین بن رستم بن سرخاب بن قارن. بعدها سعدالدین وراوینی آن را از زبان طبری به فارسی دری نقل کرد. این اثر یکی از آثار ارزنده زبان فارسی است که در نیمه اول قرن هفتم میان سال های ۶۱۷-۶۲۲ هجری قمری از زبان طبری باستان به زبان پارسی دری نوشته شد[نیازمند منبع]. مرزبان نامه از جمله شاهکارهای بلامنازع ادب فارسی و مازندرانی در نثر مصنوع مزین است[نیازمند منبع] و می‌توان آن را سرآمد همه آنها تا اوایل قرن هفتم دانست[نیازمند منبع]. بسیاری از موارد مرزبان نامه از حد نثر مصنوع متداول گذشته و صورت شعری دل انگیز یافته‌است. وراوینی چند سال بعد از اولین ترجمه مرزبان نامه یک بار دیگر دست به ترجمه این کتاب از زبان مازندرانی به فارسی زد بدون آنکه از تألیف روضةالعقول (اولین ترجمه مرزبان نامه توسط محمد بن غازی مَلَطیَوی) آگاه باشد.

[سحر]

اومدم ستاره بدم به این کتاب، احساس کردم ستاره دادن به چیزی که صرفاً متن ادبیه یه کم عجیب و غریبه.

[Shirin Heidari · Rating 4 out of 5]

اگرچه به خاطر لغات دشوار کتاب نتوانستم تمام کتاب را بخوانم، متوجه شدم که نویسنده مفاهیمی همچون طمع، حسادت، دروغ گویی و دشمنی را در قالب داستانی به زبان حیوان و انسان به تحریر درآورده است.
و شاید بسیاری از ضرب المثل های امروزی از این کتاب سرچشمه گرفته است، از جمله آنها:
اگر وضع بدی داری، مراقب باش به بدتر از آن گرفتار نشوی،
دشمن دانا بهتر از دوست نادان است،
سری که درد نمی کند دستمال نمی بندند،
سحر خیز باش تا کامروا شوی،
دیگران کاشتند و ما خوردیم ما بکاریم تا دیگران بخورند،
دوست خوب، دوستی است که به تو راست بگوید نه فقط خشونت کند....

[Atefe · Rating 5 out of 5]

به نظرم مطالعه ی ادبیات کهن از جمله راه هایی هست که باعث میشه ذهن ما با عصر نویسنده مانوس بشه. و حفظ این ادبیات مستلزم مطالعه ی این دست کتاب ها هست. اصطلاحات عربی خیلی زیادی در کتاب به کار رفته ولی کلمات و تشبیهات و عبارات کنایی به کار رفته در کتاب فوق العاده است.

[Iam._.Haniiii · Rating 3 out of 5]

در دوره ی ارشد خواندم ... اما بسیااار فنی و ثقیل بود ... محتوا و داستان هایش را دوست نداشتم ... نثر همه‌خوانی نیست

[زهرا · Rating 5 out of 5]

چطوری باید باز کرد کتاب هارو

[Köksal KÖK · Rating 5 out of 5]

içindekiler;

-marzuban ve sadrettin şeyhoğlu,
-1. bölüm, s.7
-eşeğe binen çakalın hikayesi,

-2. bölüm, s.11
-şanslı sultanın ölüm anında oğullarına vasiyyetinin hikayesi,
-bezirgan ile yılanın hikayesi,
-bezirganın kölesinin hikayesi,
-kartal ile sıçanın hikauesi,
-nevharanın hikayesi,
-babil padişahı ile oğlunun hikayesi,
-demirci ile seyyahın hikayesi,
-tilki ile ördeğin hikayesi,
-tüccar ile akıllı dostun hikayesi,
-çiftçi ile oğlunun hikayesi,

3. bölüm, s.27
-ardaşir sultanı ile mihran-bihin hikayesi,
-eşkiyaların hikayesi,

4. bölüm, s.31
-şeytan gav-pay ile dindar bilgenin hikayesi,
-evsahibi ile oğlunun hikayesi,
-bahçıvan ve rüya tabirciliği,
-sıçanla yılanın hikayesi,
-dervişle ev sahibinin hikayesi,

5. bölüm, s.43
-dazime ve dasitanın hikayesi,
-buzurcı-mihr ile padişahın hikayesi,

6. bölüm, s.49
-zirek ve ziruyun hikayesi,
-balıkçıl ile balığın hikayesi,
-çobanın hikayesi,
-fare ile kedinin hikayesi,
-karga ile yavrusunun hikayesi,
-yolcu ile halkın tapındığı ağacın hikayesi,
-kunduracıyla ipekçinin karısının hikayesi,
-akıllı hırsızın hikayesi,
-padşah ile çamaşırcı eşeğin hikayesi,
-şarkıcının hikayesi,
-tilki ile horozun hikayesi,

7. bölüm, s.67
-arslan ile fillerin hikayesi,
-padşah ile divanenin hikayesi,
-müneccim ile padişahın hikayesi,
-avcının hikayesi,
-deve ile devecinin hikayesi,
-kadın ile sıçanın hikayesi,

8. bölüm, s.83
-deve ile perhizkar arslan hikayesi,
-çirkin adamla padişahın hikayesi,
-yılan ile örümceğin hikayesi,
-yılancıl ile yılanın hikayesi,
-marangoz ile karısının hikayesi,
-ıraceste ile hanımın hikayesi,

9. bölüm, s.99
-keklik ile tavşancılın hikayesi,
-balık ve balıkçılın hikayesi,
-karga ile sansarın hikayesi,
-yaya ile atlının hikayesi,
-ıranın tavsiyesi ve hatm-i kitap,
-padişah ile bahçıvanın hikayesi,

10. bölüm, s.111
-ömrün uzamansı, mutluluk, dost ve düşmanla yaşamak hakkında ve kitabın hatimesi,

"kitap, allahın güzel adıyla tamamlandı.
şevval ayının sonu hicri 848 yılında."
---------------------------------------------------
eser hakkında bazı teknik bilgiler;

Marzuban Bin Rüstem 10. yyda, Taberistan’da Bavend sülalesi hükümdarlarındandır.

eserini, 10. yy.da Taberistan'ın (İran) yerli halk diliyle yazmış: "Marzubanname".

Eserin 13. yy.da İran diline yapılmış iki çevirisi bilinmektedir;

biri, Sadreddin Verâvînînin 1225’teki çevirisidir.

ikinci çeviri Muhammed Gazi el-Malatyavi'nindir: "Ravzatü'l-Ukûl",1204.

Türkçe’ye ilk kez, 1380’lerde Sadreddin Mustafa Şeyhoğlu tarafından tercüme edilmiş.

ikinci çeviri, 1778’de Urfalı Nüzhet Ömer Efendi yapmış: "Cevâhirü'l-Hikem".

elde Şeyhoğlu'nun iki nüshası kalmış; biri 1944’deki yangında kaybedilmiş.

diğeri, Berlin Devlet Kütüphanesi'ndeki, tek nüsha olarak kalmıştır.

Şeyhoğlu'nun Marzubân-nâme çevirisinin Berlin nüshası, Prof. Dr. Zeynep Korkmaz tarafından 1973 yılında neşredilmiştir.

ve kitabın sonunda; "1444 yılında (hicri 848) yılında tamamlandı" deniyor.

1908’de Mirza Muhammed Kazvini tarafından 4-5 nüsha karşılaştırılarak neşredilmiş.

YORUMUM;

padişah ile veziri arasındaki diyalogdur esasen. en eski hikayeler, hayvanlar üzerinden anlatılır. dinleyenlerin de bir ders alması ahlak öğretilerinden feyz alması beklenir.

benim için, iran ve arap edebiyatı, efsaneleri ve hikayeleriyle çok çok değerlidir;

bir şehname,
bir 1001 gece,
bir kelile ve dimne,
bir bostan,
bir billur köşk...
17.2.2018

[Willows in the Wind · Rating 3 out of 5]

اسم نسخه ای که من خواندم
داستانهایی از مرزبان نامه
بازنویسی
حسن منصوری
بود. داستان ها کوتاه و جالب بودند وهدف کتاب بیان نکات اخلاقی در خلال این داستان ها چه از زبان حیوانات و چه از زبان انسان ها بود. ولی نکته ای که برای من جالب توجه بود، این است که با توجه به آنکه کتاب مرزبان نامه متعلق به گذشته های دور است، ولی کسی هیچ گاه شاه داستان را مقصر مشکلات نمی دانسته است

[Rasoul Zarei · Rating 5 out of 5]

بهترین کتاب تا حالا.

[Sarina ghertas · Rating 4 out of 5]

با گویش ح.پرهام گوش بدید که این کتابو شیرین تر هم کرده…
بخش بد داستاناش اینجاست که “اکثرا” به خانمها دید منفی داره و برچسب خائن بودن و بد ذات بودن بهشون میچسبونه.

[Sajad Abedini · Rating 5 out of 5]

کتاب رو بصورت صوتی گوش دادم واقعا داستانهاش پرمحتوا و ارزشمند بود ، قصه های تو در تو که مشخصه ی سبک داستان سرایی فارسی کهنه همچنین داستانها گاها از زبان حیوانات روایت میشه