The Dead River (originally in Albanian "Lumi i Vdekur") is the title of the first novel written by the 20th century Albanian writer Jakov Xoxa. One of the best-known of Jakov Xoxa's, the literary work was written in 1964 only to be published 7 years later. The story revolves around the romantic love between the two main characters, Vita and Adil, and the ill fates of three Albanian families which all meet in a little town called Trokth in Albania. The seemingly independent stories that revolve around the three families are well interwoven with the fates of the two lovers.
Xoxa was born in the town of Fier, Albania on April 15, 1923. Although at a relatively young age, like many other Albanian intellectuals he participated in the Anti-Fascist War. After the Liberation of the country he continued his studies in philology and began writing poetry and prose. In 1949 he published his first prose novel. Beginning in 1957 he worked as a professor in the Faculty of History and Philology at the University of Tirana, where for many years he lectured on literary theory. He died in 1979 in Budapest.
Sikur personazhi i beut e priftit mos të tipizoheshin pastërtisht sipas demagogjisë komuniste, ky do të ishte romani më i bukur i mesluftrave të mëdha në Shqipëri. Fatkeqësisht, arlekinizimi i këtyre personazheve, përmes një bindjeje që e tejkalon të drejtën e autorit për drejtësi (edhe në veprën e vet) e zverdh vërtetësinë e veprës.
Megjithatë, Xoxa është i pashtershëm, letërsia e tij është një gurrë. Tani kuptoj pse në Fier ka një shkollë me emrin e Xoxës dhe pse shëtitorja kryesore e qytetit mban emrin e tij. Ai ka dokumentuar në veprën e tij historinë, folklorin, qënien e bujkut myzeqar. Kontributi i tij në përjetësimin e kësaj figure rrënjësore për kulturën e trevës është i paçmueshëm.
Është tepër i bukur ngjasimi i veprës me 'Kanalin Musolini' të Antonio Pennacchi - duket sikur me gjithë mundësitë e pashtershme të kaosit për realizim, ai ndjek shembëlltyra. Një prej këtyre shëmbëlltyrave qënkërka edhe fati i bujkut të patokë në buzë të luftrave të mëdha, njësoj krejt si andej detit, si këndej.
Ky liber eshte nje nga librat me te mire te letersise shqipe. Autori Jakov Xoxa me stilin e tij te shkrimit beri nje ndryshim te madh ne letersine shqipe mbas Luftes se Dyte Boterore. Ky stil i shkrimit u quajt shkrim sociorealist. Shume shkrimtare dhe kritike thone se Jakov Xoxa ishte sociorealist dhe se ai i nderpreu marredheniet me letersine tradicionale dhe duke e zhvilluar ate moderne. Por aftesia e autorit qe ta shpjegoje gjendjen e qyteteve dhe fshatrave ne Shqiperi, sidomos gjate kohes se pushtimeve (pushtimit italian ne Shqipëri) dhe ta shndrroje ate ne art, eshte e mrekullueshme.