Nhân dịp Giáo sư Hoàng Tụy nhận giải thưởng Giáo dục của Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh, Nhà xuất bản Tri thức trân trọng giới thiệu với bạn đọc Tuyển tập các bài viết của Giáo sư về giáo dục đã được công bố trên các phương tiện truyền thông đại chúng trong khoảng 15 năm gần đây dưới nhan đề Giáo dục: Xin cho tôi nói thẳng.
Để giúp bạn đọc hiểu thêm và chia sẻ với những điều trăn trở đầy tâm huyết, trí tuệ và trách nhiệm đối với vấn nạn giáo dục của nước nhà mà Giáo sư nêu lên, chúng tôi xin được giới thiệu đôi điều về tác giả.
Giáo sư Hoàng Tụy sinh năm 1927 tại Quảng Nam, cùng quê với cụ Phan Châu Trinh. Ông bác ruột[1] của Giáo sư là Tổng đốc Hà thành Hoàng Diệu. Khí phách bất khuất của người ông tuẫn tiết và tầm nhìn xa rộng của người chí sĩ đồng hương đã ảnh hưởng không nhỏ đến Hoàng Tụy. Với tư cách một nhà khoa học, Giáo sư là nhà toán học ứng dụng tầm cỡ quốc tế có công lao mở đường cho bộ môn khoa học mới “Lý thuyết tối ưu toàn cục” với công cụ toán học mà ngày nay mang tên ông: “Lát cắt Tụy” (Tuy's cut).
Cũng với “tầm nhìn toàn cục” và “lát cắt sắc sảo” ấy ông đã phân tích, mổ xẻ những “ung bướu” đang ngày càng trở nên “quái dị” hơn trong nền giáo dục nước nhà mấy chục năm gần đây. Đồng thời với việc liên tục rung những hồi chuông cảnh tỉnh thống thiết, Giáo sư và các cộng sự cũng đã kiên trì đề xuất những phương án khắc phục những bất cập trong giáo dục một cách quyết liệt. Điển hình là hai bản kiến nghị của các nhà khoa học về cải cách Giáo dục năm 2004 (trang 118) và năm 2009 (trang 260) mà chính ông là người chủ trì và chấp bút.
Tiếc thay những lời “kêu cứu” xót xa ấy chưa một lần được những cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hoặc phản hồi một cách nghiêm chỉnh. Và lời kêu gọi thiết tha của Hoàng Tụy về một cuộc “Cải cách toàn diện và triệt để” nền giáo dục nước nhà, vẫn tiếp tục vang vọng; vẫy gọi tất cả những ai tự coi mình là người tử tế, có lương tri, tham gia vào cuộc Vận động Cách mạng giáo dục vì tương lai con cháu chúng ta, vì sự trường tồn của Dân tộc, vì sự phát triển bền vững của Đất nước.
Hoàng Tụy là một giáo sư, nhà toán học tiêu biểu của Việt Nam. Cùng với Giáo sư Lê Văn Thiêm, ông là một trong hai người tiên phong trong việc xây dựng ngành Toán học của Việt Nam. Hoàng Tụy được coi là cha đẻ của lĩnh vực Tối ưu hóa toàn cục (Global Optimization) trong Toán học ứng dụng. Không chỉ là một nhà toán học, Hoàng Tụy cũng có nhiều đóng góp cho giáo dục Việt Nam. Ông cũng là sáng lập viên Viện Nghiên cứu Phát triển IDS mà ông là Chủ tịch Hội đồng Viện.
“Thật đáng buồn khi giở ra xem lại báo chí thời đó, hóa ra những nhận định và đánh giá 15 năm trước bây giờ vẫn còn nguyên tính thời sự [...] Điều gì sẽ xảy ra cho đất nước 15 năm nữa nếu vẫn sức ì này chi phối giáo dục?” - Bài đăng trên tạp chí Tia sáng, ngày 20/6/2008.
Thật trớ trêu là sau hơn 12 năm, đọc các bài viết của giáo sư Hoàng Tuỵ lại cứ ngỡ như vừa mới viết, vẫn đầy tính thời sự. Và chắc là khi mốc thời gian sau 15 năm đến thì khả năng cao là tình hình vẫn thế.
Được gia đình cố giáo sư tặng vài năm trước, tới nay mình mới đọc hết. Sách là tập hợp nhiều bài viết của tác giả trước đây, nói về những trăn trở của ông về giao dục nói chung ở Việt Nam. Vì sách cố ôm đồm nhiều bài như một cách sưu tầm hết mọi bài viết của tác giả, nên sách khá lan man. Mình chỉ cho 3 sao thôi là cũng vì thế (Sách tên "Xin được nói thẳng" mà dài tới hơn 400 trang A4 khổ lớn thì còn gì là thẳng nữa - những đề xuất).
Cuốn sách đáng đọc không phải vì đây là cuốn sách đuợc viết bởi một nhà giáo dục có tiếng của Việt Nam mà bởi ta sẽ học đuợc trong đó sự trăn trở của một trí thức muốn mọi thứ tốt hơn hiện tại, cải thiện nền giáo dục nước nhà. Tuy có những vấn đề đuợc bàn nhiều lần nhưng hầu như đều có giải pháp đề ra. Hãy nghĩ xem nếu ai cũng chỉ nói ra vấn đề và đổ lỗi cho nhau thì ai làm? Ai cải tiến? Vấn đề bao giờ mới đuợc giải quyết? Đuơng nhiên những giải pháp này mang tính tham khảo, có nhiều mục còn thiếu cân nhắc tới tình trạng thực tế của đất nước, tuy nhiên càng nhiều người lên tiếng, càng nhiều giải pháp đề ra thì chắc chắn sẽ có nhiều con đuờng mở rộng để có nền giáo dục tốt hơn cho đất nước.
Phê phán khá hay, nhưng câu văn do là báo nên không liên kết thành một khối (như phân tích chuyên sâu) mà để người đọc tự xâu chuỗi.
Nếu chỉ xét riêng chất lượng của từng bài báo thì khá hay (đương nhiên chỉ xét theo tiêu chuẩn Việt Nam), nhưng tổng thể lại quá lủng củng. Cuốn sách trùng ý quá nhiều, đọc nhàm, phần giáo dục của cuốn sách - tác giả không hề trích các nhà giáo dục trên thế giới như mình nghĩ (vd: John Dewey, Rudolf) mà tác giả chỉ dẫn những ví dụ thực tế, nhưng không có tầm vóc, ví dụ như thế thì chỉ sớm nở tối tàn.
Những ý kiến, đóng góp của GS Hoàng Tuỵ - một nhà toán học lớn của Việt Nam - trong 20 năm qua đều rất đáng chú ý, với mong muốn cải thiện nền giáo dục, khoa học và nghiên cứu của đất nước. Dù vậy, khi những ý kiến này lặp lại gần như thường niên qua các bài viết của ông, chúng ta cũng thấy rằng nền giáo dục Việt Nam vẫn chưa có nhiều cải thiện trong cả một quãng thời gian dài kể từ khi hoàn toàn hoà bình, độc lập (1995). Trăn trở của GS cũng là trăn trở của nhiều người dân chúng ta, những người mong muốn đất nước có sự đi lên từ “gốc” - giáo dục và khoa học.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Đã đọc hơn nửa cuốn, nhưng không thể theo nổi nữa. Một phần vì trùng nhiều bài viết chung ý tưởng. Nhưng tổng quan có nhiều ý cũng phản ánh và nhìn nhận rất hay. Sẽ đọc lại sau này khi đã có nhiều góc nhìn hơn.
Cuốn sách là tập nhợp những bài ngắn của Giáo sư Hoàng Tụy đăng trên các tập chí qua các năm. Tuy là những bài viết ngắn nhưng chứa đựng những tầm nhìn rất sâu sắc về thực trạng của giáo dục khoa học Việt Nam. Hơn thế nữa bên trong đó còn có những đề xuất cụ thể để chấn hưng nền giáo dục nước nhà, đến ngày nay có những đổi mới về giáo dục có thể được xem là từ ý kiến của Giáo sư mà ra. Tuy nhiên cái đổi mới quá chậm chạm bởi tư duy bảo thủ của những người có trọng trách.
Giáo sư còn là người cống hiến hết mình cho khoa học và ít ai biết được ở tuổi 90, ông ấy vẫn có những bài báo khoa học đăng trên những tạp chí uy tín trên thế giới; là người đánh dấu sự ra đời của chuyên ngành toán học mới "Lý thuyết tối ưu toàn cục". Qua những phân tích, ông chỉ rõ sự quan trọng của ngành toán trong sự phát triển KH-Cn của mỗi quốc gia và đưa ra nhiều đề xuất rất thấu đáo để làm mạnh thêm ngành toán của Việt Nam.
Giáo sư không ngần ngại viết ra những yếu kém về cơ chế quản lý, lý do vì sao giáo dục lạc hậu. Chính vì như thế, Giáo sư đã đối mặt với không ít rắc rối trong quá trình học tập và làm việc của mình.
Chẳng những được giới khoa học trong nước yêu mến và coi trọng, ông còn được giới KH ngoài nước đánh giá rất cao những thành tựu về Khoa học và những nỗ lực nhằm vì một nền giáo dục Việt Nam tươi sáng hơn.
Qua cuốn sách, ta thấy những thực trạng nhức nhối mà Giáo sư nhìn nhận ra và đến bây giờ vẫn còn day dẳng chưa dứt, vẫn còn là mối lo của xã hội. Mỗi vấn đề nổi cộm trên các trang báo hàng ngày ta thấy, nếu chịu khỏ lật lại quyển sách này, các bạn sẽ thấy nó đã được nhận diện từ rất lâu là thậm chí có cả giải pháp để giải quyết những vấn đề đó.
Cuốn sách này tôi nhận được từ một chương trình tặng 1000 quyển cho bạn đọc, ấn phẩm đặc biệt từ gia đình Giáo sư. Tôi xin cám ơn Gia đình giáo sư và nhà xuất bản Omega đã chuyền đến tay bạn đọc một quyển sách rất thẳng và thật về nền giáo dục Việt Nam.
4/5 sao ... Một cuốn sách có ý nghĩa về mặt giáo dục đại chúng.
Đầu tiên, mình xin thể hiện sự biết ơn sâu sắc vì là 1 trong 1000 người may mắn được gia đình của giáo sư trao tặng cuốn sách này. Biết bản thân đã, đang và sẽ là một phần của giáo dục Việt Nam, được đọc và thấm nhuần những ý tưởng của thầy Tụy là một điều có ý nghĩa đối với bản thân mình.
Mình hoàn thành cuốn sách này sau những ngày thi xong bộ môn Giải tích hàm thực - vốn là lĩnh vực chuyên môn của thầy Tụy trước khi bước sang lĩnh vực Toán ứng dụng. Mình vẫn nhớ cách thầy trình bày những lý thuyết quan trọng, những bài toán khó và những vấn đề cơ bản của Giải tích hàm một cách thú vị và dễ hiểu trong cuốn sách giáo trình. Có thể nói việc đọc "Xin được nói thẳng" song song với việc học của mình đã để lại những ấn tượng sâu sắc về thầy: Thầy không chỉ rất mạnh về chuyên môn mà còn rất đau đáu với sự nghiệp chấn hưng giáo dục nước nhà.
Được thể hiện trong cuốn sách là chuỗi bài viết về những vấn đề giáo dục: từ giáo dục Đại học đến giáo dục Phổ thông, vấn đề việc làm, công việc xây dựng một bộ sách giáo khoa chất lượng hay tổ chức một cuộc thi vào Đại học, ... tất tần tật những yếu điểm của nền giáo dục cũng như khoa học công nghệ Việt Nam được phơi bày trước ngòi bút sắc sảo của thầy. Thật đáng tiếc là những bài viết tuy rất hay khi được tách ra đọc riêng lẻ, nhưng khi được tổng hợp vào một cuốn sách lại có nhiều ý bị trùng lặp. Đó là lý do mình trừ đi 1 sao cho cuốn sách này.
Phần cuối, mình biết thêm về cuộc đời của thầy Tụy cũng như những năm tháng nghiên cứu khoa học vất vả dưới khói lửa chiến trang. Mình nghĩ thế hệ trẻ có một phần trách nhiệm kế thừa những di sản mà thầy đã để lại và tiếp thu những lời khuyên quý giá của thầy về nền giáo dục, với hy vọng sẽ chấn hưng lại đất nước.
--------------------------------------------------------------- Rest In Peace, Professor Tụy.
I read this book almost at the same time as I was reviewing for my subject, reading also another book of him called "Real functional analysis". I was adored by how he was so good at this subject (not mentioning he switched to "Applied Mathematics" after he found that "Functional Analysis" didn't have a lot of uses in real life at the time. He became an expert in that field as well, which completely blew my mind), and also by how he was so passionate about the country's education system.
This book represented a lot of his ideas about the weaknesses of the system, mostly the way the top dogs work and the corruption of many people. It is written in the format of articles that were put in the magazines, those articles were put into this book of over 400 pages. It was a little frustrating to read at times, since it kept recycling the same ideas, but GOOD IDEAS, nevertheless.
I love this book anyway and I'm definitely gonna reread it a couple more times in the future.