What do you think?
Rate this book
Ciemności kryją ziemię
Powieść Ciemności kryją ziemię Jerzego Andrzejewskiego należą do kanonu literatury polskiej. Książka została wydana w 1957 roku, czyli w czasie “odwilży” po okresie stalinowskiego terroru. Andrzejewski, który po wojnie gorliwie służył partii i sowietom, dokonuje w Ciemnościach... analizy wchodzenia w służalczość wobec ideologii i władzy. Autor próbuje zrozumieć i opisać zjawisko fanatyzmu ideologicznego, a także pojęcia kłamstwa i prawdy. Dopóty trwał reżym komunistyczny, dopóki nie mógł tego czynić otwarcie, dlatego posłużył się maską historyczną. Pretekstem do analizy komunizmu jest inkwizycja w XV wieku, kiedy także panował terror, a system władzy dokonywał zbrodni na ludziach w imię błędnie pojmowanej religii. Głównymi bohaterami są inkwizytor Tomas de Torquemada oraz zakonnik Diego de Manente. Początkowo młody dominikanin nie znosi inkwizycji i osoby inkwizytora, wątpi w słuszność jego działań. Jednak pod wpływem Torquemady, który oplata go swą dobrocią i dopuszcza do wysokich funkcji, Diego stopniowo z gorliwego przeciwnika staje się gorliwym wyznawcą idei inkwizycji, zdolnym wysyłać na stos nawet najbliższych.
126 pages, Paperback
First published January 1, 1957
4 people are currently reading
195 people want to read
About the author
Jerzy Andrzejewski
49 books49 followersJerzy Andrzejewski was a Polish novelist, short-story writer, and political dissident noted for his attention to moral issues important in 20th-century Poland and for his realistic fiction.
Andrzejewski was born into a middle-class family, and the young writer studied Polish language and literature at the University of Warsaw. The stories published in his first book, Drogi nieuniknione (1936; “Unavoidable Ways”), originally appeared in a right-wing periodical, with whom he soon severed relations. That volume was followed by the novel Ład serca (1938; “Heart’s Harmony”), in which Andrzejewski tried to find in Roman Catholic teachings solutions to the problems of contemporary life. During the German occupation of World War II, he participated in the Polish underground.
After World War II, Andrzejewski wrote Noc (1945; “Night”), a collection of wartime stories, and, together with Jerzy Zagórski, a satirical drama, Swięto Winkelrida (1946; “Winkelried’s Feast”). Contemporary political problems are projected in Popiół i diament (1948; Ashes and Diamonds), translated into 27 languages and generally considered his finest novel. It presents a dramatic conflict between young Polish patriots and the communist regime during the last days of World War II. In 1958 Andrzej Wajda, the leading director of the Polish cinema, directed a movie based on the book and bearing the same title.
In 1949 Andrzejewski joined the Communist Party, and for the next seven years he supported its ideology in his essays, but in 1956 he gave up membership and established himself as one of the principal critics of the party’s policies, both in his creative writings and in his activities. In 1976 he became one of the cofounders of the Workers’ Defense Committee (KOR), from which eventually grew the anticommunist trade union Solidarity, outlawed in 1981. Andrzejewski also coedited Zapis (1977–81), a literary magazine publishing dissident writers. Andrzejewski’s novels Ciemności kryją ziemię (1957; The Inquisitors) and Bramy raju (1960; The Gates of Paradise) present modern problems disguised as historical novels, while Apelacja (1968; The Appeal) and Miazga (1981; “The Pulp”) directly address the issues of contemporary society.
Andrzejewski’s life and work seem to be emblematic for many Polish intellectuals of his generation—from his ardent Catholicism before the war to his heroic involvement with the Resistance during the Nazi occupation, through his subsequent skepticism, to his total acceptance of the Marxist ideology after the war, and, finally, to his disillusionment with and open dissent against communism. His short stories and novels, Ashes and Diamonds in particular, can be read as a moving testimony to his development.
Andrzejewski was born into a middle-class family, and the young writer studied Polish language and literature at the University of Warsaw. The stories published in his first book, Drogi nieuniknione (1936; “Unavoidable Ways”), originally appeared in a right-wing periodical, with whom he soon severed relations. That volume was followed by the novel Ład serca (1938; “Heart’s Harmony”), in which Andrzejewski tried to find in Roman Catholic teachings solutions to the problems of contemporary life. During the German occupation of World War II, he participated in the Polish underground.
After World War II, Andrzejewski wrote Noc (1945; “Night”), a collection of wartime stories, and, together with Jerzy Zagórski, a satirical drama, Swięto Winkelrida (1946; “Winkelried’s Feast”). Contemporary political problems are projected in Popiół i diament (1948; Ashes and Diamonds), translated into 27 languages and generally considered his finest novel. It presents a dramatic conflict between young Polish patriots and the communist regime during the last days of World War II. In 1958 Andrzej Wajda, the leading director of the Polish cinema, directed a movie based on the book and bearing the same title.
In 1949 Andrzejewski joined the Communist Party, and for the next seven years he supported its ideology in his essays, but in 1956 he gave up membership and established himself as one of the principal critics of the party’s policies, both in his creative writings and in his activities. In 1976 he became one of the cofounders of the Workers’ Defense Committee (KOR), from which eventually grew the anticommunist trade union Solidarity, outlawed in 1981. Andrzejewski also coedited Zapis (1977–81), a literary magazine publishing dissident writers. Andrzejewski’s novels Ciemności kryją ziemię (1957; The Inquisitors) and Bramy raju (1960; The Gates of Paradise) present modern problems disguised as historical novels, while Apelacja (1968; The Appeal) and Miazga (1981; “The Pulp”) directly address the issues of contemporary society.
Andrzejewski’s life and work seem to be emblematic for many Polish intellectuals of his generation—from his ardent Catholicism before the war to his heroic involvement with the Resistance during the Nazi occupation, through his subsequent skepticism, to his total acceptance of the Marxist ideology after the war, and, finally, to his disillusionment with and open dissent against communism. His short stories and novels, Ashes and Diamonds in particular, can be read as a moving testimony to his development.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 31 reviews
September 6, 2025
andrzejewski to chyba mój ulubiony polski pisarz, geniusz estetyczny i alegoryczny. ponownie, średniowieczna maska odsłania uniwersalną prawdę o jakiejkolwiek, tak naprawdę, ideologii – religijnej czy też nie. piękna proza, szkoda tylko, że tak zapomniana.
April 8, 2023
Propedeutyka pedagogiki nikczemności, czyli mój powrót do “Ciemności kryją ziemię” Jerzego Andrzejewskiego.
Wracam po 7 latach do Andrzejewskiego – wybiórczo ale z zachowaniem chronologii. W pierwszej kolejności zajrzałem do kilku jego wczesnych opowiadań, jeszcze z okresu przed- i powojennego. Co można było tam znaleźć? – dydaktyzm i moralizatorstwo. Witkiewicz taką prozę nazywał bydlęco-życiową – do bólu realistyczną, ociężałą, zamkniętą w doczesności i niezdolną do lotu w stronę artystycznego naddatku. Był Andrzejewski kronikarzem dnia codziennego, próbującym nadać opisywanym przez siebie sytuacjom etyczny ciężar. Jest w tym potencjał, ale brak odpowiedniego stylu (indywidualnego literackiego języka) i zorientowania na prawdy uniwersalne. Gdyby jego spuścizna miała się ograniczać do “Apelu”, “Kłamstw”, “Podróży” czy “Popiołu i diamentu”, to niewielu by o nim dzisiaj pamiętało. Tego Andrzejewskiego nie tylko nie lubię, ale przesadnie nie cenię.
Ale…
Publikacja “Ciemności kryją ziemię” w roku 1957 zaczyna wszystko zmieniać. Od tego momentu nastaje nowy etap w twórczości Andrzejewskiego, a my stajemy przed Panem Pisarzem Jerzym Andrzejewskim w wersji 2.0. Dlaczego ten utwór jest tak doskonały? Z kilku powodów. Po pierwsze, serwuje nam Andrzejewski potężną historię o władzy oraz sile oddziaływania jednostki (mentora) na duszę wahającego się ale gorliwego młodzieńca. Można tę nowelę czytać, jak traktat o uległości (osobie) i podległości (ideologii). Po drugie, dostajemy doskonały pokaz erystyki i retoryki – niuansów argumentacji, metod przekonywania i sprytnego manipulowania racjami. Po trzecie, rozważania na temat takich pojęć, jak: miłość, prawda, natura ludzka, zaświadczają nie tylko kunsztowności kazuistyki Torquemady, ale tym samym potwierdzają talent samego Andrzejewskiego. Miejscami są to niemal sokratejskie dialogi. Po czwarte, poddany pod osąd zostaje problem prawdy, której nie wystarczy zdefiniować (już to nie jest przecież proste!). Ten tekst równie mocno pokazuje, jak istotne jest jej usytuowanie w systemie norm i wartości. Czy prawda ma być nadrzędna względem miłości czy odwrotnie? Po piąte wreszcie, w końcu Andrzejewski popuszcza literackie cugle i przestaje być spętany formą! Znajdziemy tutaj m.in.: a) biblijną egzegezę; b) fragmenty kronik; c) protokoły z przesłuchań inkwizycji; d) religijne dialogi; e) bildungsroman; f) filozoficzną refleksję nad podstawowymi pojęciami; g) objawienia/nawiedzenia; h) namysł nad istotną relacji wiedza-władza/władza-wiedza i funkcjonowania opresyjnego systemu, niemal jak u Foucaulta.
Wyborna rzecz! Zacieram już ręce na “Bramy raju”.
Wracam po 7 latach do Andrzejewskiego – wybiórczo ale z zachowaniem chronologii. W pierwszej kolejności zajrzałem do kilku jego wczesnych opowiadań, jeszcze z okresu przed- i powojennego. Co można było tam znaleźć? – dydaktyzm i moralizatorstwo. Witkiewicz taką prozę nazywał bydlęco-życiową – do bólu realistyczną, ociężałą, zamkniętą w doczesności i niezdolną do lotu w stronę artystycznego naddatku. Był Andrzejewski kronikarzem dnia codziennego, próbującym nadać opisywanym przez siebie sytuacjom etyczny ciężar. Jest w tym potencjał, ale brak odpowiedniego stylu (indywidualnego literackiego języka) i zorientowania na prawdy uniwersalne. Gdyby jego spuścizna miała się ograniczać do “Apelu”, “Kłamstw”, “Podróży” czy “Popiołu i diamentu”, to niewielu by o nim dzisiaj pamiętało. Tego Andrzejewskiego nie tylko nie lubię, ale przesadnie nie cenię.
Ale…
Publikacja “Ciemności kryją ziemię” w roku 1957 zaczyna wszystko zmieniać. Od tego momentu nastaje nowy etap w twórczości Andrzejewskiego, a my stajemy przed Panem Pisarzem Jerzym Andrzejewskim w wersji 2.0. Dlaczego ten utwór jest tak doskonały? Z kilku powodów. Po pierwsze, serwuje nam Andrzejewski potężną historię o władzy oraz sile oddziaływania jednostki (mentora) na duszę wahającego się ale gorliwego młodzieńca. Można tę nowelę czytać, jak traktat o uległości (osobie) i podległości (ideologii). Po drugie, dostajemy doskonały pokaz erystyki i retoryki – niuansów argumentacji, metod przekonywania i sprytnego manipulowania racjami. Po trzecie, rozważania na temat takich pojęć, jak: miłość, prawda, natura ludzka, zaświadczają nie tylko kunsztowności kazuistyki Torquemady, ale tym samym potwierdzają talent samego Andrzejewskiego. Miejscami są to niemal sokratejskie dialogi. Po czwarte, poddany pod osąd zostaje problem prawdy, której nie wystarczy zdefiniować (już to nie jest przecież proste!). Ten tekst równie mocno pokazuje, jak istotne jest jej usytuowanie w systemie norm i wartości. Czy prawda ma być nadrzędna względem miłości czy odwrotnie? Po piąte wreszcie, w końcu Andrzejewski popuszcza literackie cugle i przestaje być spętany formą! Znajdziemy tutaj m.in.: a) biblijną egzegezę; b) fragmenty kronik; c) protokoły z przesłuchań inkwizycji; d) religijne dialogi; e) bildungsroman; f) filozoficzną refleksję nad podstawowymi pojęciami; g) objawienia/nawiedzenia; h) namysł nad istotną relacji wiedza-władza/władza-wiedza i funkcjonowania opresyjnego systemu, niemal jak u Foucaulta.
Wyborna rzecz! Zacieram już ręce na “Bramy raju”.
September 6, 2025
I recently (2023) purchased this book by an author who was clearly much thought of in his day and now is what? Forgotten? Unknown? I prefer to think he is awaiting rediscovery and I hope to play a part with my reviews of this and his other works. I can't help indulging in a bit of old man grumpiness - it is shocking to look back and see how much fiction used to be translated into English in the past compared to the paucity of such works available today.
This is a brilliant novel though the strapline on novel's jacket:
'The Great Polish Novel of Ideas'
describes more accurately what this book is. Although using the historical setting of the Spanish Inquisition and its founder Torquemada this is not really a historical novel, I doubt if Andrzeyevski did much more than cursory research and I am sure a historian could find plentiful anachronisms and mistakes. But it isn't important because this is a novel about belief and its subversion by power. Published in 1957 at a time when both Communist ideology as represented by the Soviet Union was at its post Stalin height and Catholicism, and the Catholic Church, were at the height of its Ceaseropapal glory with Pope Pius XII, mounted on the sedia gestatoria and flanked by ostrich plumed fans ala the emperors of Constantinople moving about the Vatican and Rome physically while projecting himself internationally via the nascent TV technology. That both ideologies would implode so rapidly and disappear so thoroughly was unimaginable back then, or even when the novel was translated in 1960 (see my footnote *1 below).
You can read the novel as an attack on Communism, or at least the ideology that gave rise to the Stalinist show trials (and it is worth reading this novel in conjunction with Arthur Koestler's 'Darkness at Noon') and I am sure that Andryzeyevski meant it, in part, to be understood as such but his attack was broader and I do think he meant for the Church to be a target as well. Any belief which undermines personal freedom is under attack, intentions are irrelevant because if you can't accept independent thought, criticism and action then you have no freedom and, in the 1950's (and for long afterwards) the Catholic Church saw its role as stopping independent thought and ideas from infecting its flock.
In this brilliant, subtle, book ceasing to think, surrendering your thoughts, your actions, your independence to another, no matter what claims to goodness they make, is the greatest betrayal. Of course that surrender of thought and responsibility was not simply a critique of Communism or the Catholic Church - the memory of Europe's path to subservient slavery under a host of gimcrack ideologues and dictators leading up to WWII was equally his target. As was perhaps the new paths to slavery as represented by the the claims to perfection by the USA.
This is a very interesting and subtle novel - it deserves to be republished and better known - but then so does all Andrzeyevki's work. I am extremely happy to have purchased a copy of this book and it has a pride of place on my shelves.
*1 I am well aware that the Vatican as a state and the Catholic Church as an institution still exists but when the first question that arises when you see a priest is 'Would you trust him alone with your son/brother or any male under the age of 30' it is no longer an institution in rude health.
This is a brilliant novel though the strapline on novel's jacket:
'The Great Polish Novel of Ideas'
describes more accurately what this book is. Although using the historical setting of the Spanish Inquisition and its founder Torquemada this is not really a historical novel, I doubt if Andrzeyevski did much more than cursory research and I am sure a historian could find plentiful anachronisms and mistakes. But it isn't important because this is a novel about belief and its subversion by power. Published in 1957 at a time when both Communist ideology as represented by the Soviet Union was at its post Stalin height and Catholicism, and the Catholic Church, were at the height of its Ceaseropapal glory with Pope Pius XII, mounted on the sedia gestatoria and flanked by ostrich plumed fans ala the emperors of Constantinople moving about the Vatican and Rome physically while projecting himself internationally via the nascent TV technology. That both ideologies would implode so rapidly and disappear so thoroughly was unimaginable back then, or even when the novel was translated in 1960 (see my footnote *1 below).
You can read the novel as an attack on Communism, or at least the ideology that gave rise to the Stalinist show trials (and it is worth reading this novel in conjunction with Arthur Koestler's 'Darkness at Noon') and I am sure that Andryzeyevski meant it, in part, to be understood as such but his attack was broader and I do think he meant for the Church to be a target as well. Any belief which undermines personal freedom is under attack, intentions are irrelevant because if you can't accept independent thought, criticism and action then you have no freedom and, in the 1950's (and for long afterwards) the Catholic Church saw its role as stopping independent thought and ideas from infecting its flock.
In this brilliant, subtle, book ceasing to think, surrendering your thoughts, your actions, your independence to another, no matter what claims to goodness they make, is the greatest betrayal. Of course that surrender of thought and responsibility was not simply a critique of Communism or the Catholic Church - the memory of Europe's path to subservient slavery under a host of gimcrack ideologues and dictators leading up to WWII was equally his target. As was perhaps the new paths to slavery as represented by the the claims to perfection by the USA.
This is a very interesting and subtle novel - it deserves to be republished and better known - but then so does all Andrzeyevki's work. I am extremely happy to have purchased a copy of this book and it has a pride of place on my shelves.
*1 I am well aware that the Vatican as a state and the Catholic Church as an institution still exists but when the first question that arises when you see a priest is 'Would you trust him alone with your son/brother or any male under the age of 30' it is no longer an institution in rude health.
February 27, 2026
Jest to typowa powieść paraboliczna. Dobrze mi się ją czytało, ale liczyłem na nieco więcej akcji.
April 20, 2022
Siempre me ha sorprendido la liviandad con que nos referimos a tal o cual régimen como “totalitario” o afirmamos que fulano o mengano, como gobernante, es un “dictador”.
Este libro (ejemplo logradísimo de alegoría de la violencia que habían vivido los polacos bajo el régimen de Stalin) recupera la figura de Torquemada para enseñarnos que no hay nada más peligroso, ni escalofriante que la fe ciega de un hombre convencido de que hace lo “correcto”.
Ubicada en la España inquisitorial del s. XV, esta novela híbrida y breve que coquetea abiertamente con el teatro, el guion cinematográfico y aun el poema en prosa en su estructura de diálogos, debería ser lectura obligatoria para todos aquellos convencidos de habitar en las tinieblas que trae consigo el poder. Un acierto más de la Universidad Veracruzana y su colección de traducciones de Sergio Pitol.
Este libro (ejemplo logradísimo de alegoría de la violencia que habían vivido los polacos bajo el régimen de Stalin) recupera la figura de Torquemada para enseñarnos que no hay nada más peligroso, ni escalofriante que la fe ciega de un hombre convencido de que hace lo “correcto”.
Ubicada en la España inquisitorial del s. XV, esta novela híbrida y breve que coquetea abiertamente con el teatro, el guion cinematográfico y aun el poema en prosa en su estructura de diálogos, debería ser lectura obligatoria para todos aquellos convencidos de habitar en las tinieblas que trae consigo el poder. Un acierto más de la Universidad Veracruzana y su colección de traducciones de Sergio Pitol.
March 25, 2017
Przeczytane dzięki P.P. - tom mieścił "Bramy Raju", "Ciemności kryją ziemię" i "Idzie skacząc po górach". Po dwudziestu latach nadal pamiętam kolosalne wrażenie, jakie wywarły na mnie te trzy minipowieści.
Read
February 19, 2025Huh? Jo chyba nie zrozumiał
July 21, 2025
Ciekawa książka - świetnie ukryta rzeczywistość XX wieku za kostiumem historycznym
February 11, 2024
Jerzy Andrzejewski's "The Inquisitors" is a compelling testament to the enduring power of literature to confront the darkest aspects of human nature. Set against the backdrop of the Inquisition, the novel serves as a searing critique of totalitarian fanaticism, while also offering subtle parallels to the author's contemporary world under the Iron Curtain in Poland.
With unflinching bravery, Andrzejewski probes the depths of the human psyche, exposing the horrors perpetuated by ideological zealotry and blind obedience. Through vivid prose and masterful storytelling, he paints a chilling portrait of a society gripped by fear and oppression, where the pursuit of power trumps all notions of morality and justice.
"The Inquisitors" timeless relevance is rooted in historical context. The novel's themes of authoritarianism, censorship, and the abuse of power resonate just as strongly today as they did in the era of the Inquisition. Andrzejewski's exploration of these themes serves as a stark warning against the dangers of extremism and the erosion of individual freedoms.
Yet, amidst the darkness, there is also beauty to be found in Andrzejewski's prose. His writing is imbued with a sense of urgency and passion, drawing the reader into the heart of the narrative with every turn of the page. Through richly drawn characters and intricate plot twists, he weaves a story that is as captivating as it is thought-provoking.
With unflinching bravery, Andrzejewski probes the depths of the human psyche, exposing the horrors perpetuated by ideological zealotry and blind obedience. Through vivid prose and masterful storytelling, he paints a chilling portrait of a society gripped by fear and oppression, where the pursuit of power trumps all notions of morality and justice.
"The Inquisitors" timeless relevance is rooted in historical context. The novel's themes of authoritarianism, censorship, and the abuse of power resonate just as strongly today as they did in the era of the Inquisition. Andrzejewski's exploration of these themes serves as a stark warning against the dangers of extremism and the erosion of individual freedoms.
Yet, amidst the darkness, there is also beauty to be found in Andrzejewski's prose. His writing is imbued with a sense of urgency and passion, drawing the reader into the heart of the narrative with every turn of the page. Through richly drawn characters and intricate plot twists, he weaves a story that is as captivating as it is thought-provoking.
February 16, 2020
- Przeciwnie - zawołał Torquemada - człowiek jest nędzny i jego strach jest nie tylko potrzebny, lecz konieczny. Chcąc piętnować zło musimy wciąż je ujawniać i obnażać, aby ukazane w całej swej brzydocie budziło wstręt, a przede wszystkim strach. Oto prawda władzy! Gdyby pewnego dnia zabrakło winnych, musielibyśmy ich stworzyć, ponieważ są nam potrzebni, aby nieustannie, o każdej godzinie, występek był publicznie poniżany i karany. Prawda, dopóki ostatecznie nie zwycięży i nie zatryumfuje, nie może istnieć bez swego przeciwieństwa: fałszu. Konieczność naszej władzy, mój synu, od tego przede wszystkim zależy, aby strach, wyjąwszy garstkę posłusznych z dobrej woli, stał się powszechnym, tak wypełniając wszystkie dziedziny życia, wszystkie najtajniejsze jego szczeliny, by nikt już sobie nie mógł wyobrazić istnienia bez lęku.
September 26, 2025
"w ideę nie musi się wierzyć, ona sama jest wiarą"
4,5/5
4,5/5
December 26, 2018
Andrzejewski daje kolejny dowód na to, że w małych formach prozatorskich drzemie wielka moc. Idę o zakład, że gdyby ktoś pokusił się dziś napisania paraboli o zaprzedaniu duszy fałszywej ideologii, to zamiast opowiadania wyszłaby z tego przydługa, na pewno ponad 500 - stronicowa przegadana powieść.
Cenię prozaików, którzy szanowali czytelnika i nie wykładali mu kawy na ławę w obawie, że ten nie obejmie swym rozumem głównej idee fixe i dlatego trzeba mu ją podać na tacy. Andrzejewski umiejętnie oddaje pole do interpretacji czytelnikowi i prowokuje do zadawania pytań - zarówno tych dotyczących tekstualnej interpretacji tekstu (Kim/czym był ktoś, z kim Torquemada odbył rozmowę w swej ostatniej podróży? Jak należy interpretować ostatnią scenę opowiadania?), jak również i tych o szerszym zasięgu, a dotyczących roli wiary, mechanizmów rządzących sprawowaniem władzy czy definicji prawdy i kłamstwa.
Historia opowiedziana przez Andrzejewskiego ma charakter ponadczasowy i w tym tkwi jego geniusz pisarski. Powstała jako odpowiedź na abberacje reżimu komunistycznego, które wyszły na jaw na fali odwilży po 1956 r., lecz z powodzeniem użyta przez niego parabola znajdzie zastosowanie do analizy każdego zaprzęgnięcia się w tryby fanatyzmu ideologicznego i wejścia w służalczość wobec ideologii i władzy bez względu na szerokość geograficzną czy epokę historyczną. Jestem przekonany, że każdy po lekturze tego opowiadania z łatwością mógłby wskazać mu współczesnego padre Diega de Manente, który przyobleczony w purpurę i dopuszczony do coraz większych zaszczytów i funkcji, z gorliwego przeciwnika danej ideologii staje się jej gorliwym współwyznawcą i krzewicielem.
Cenię prozaików, którzy szanowali czytelnika i nie wykładali mu kawy na ławę w obawie, że ten nie obejmie swym rozumem głównej idee fixe i dlatego trzeba mu ją podać na tacy. Andrzejewski umiejętnie oddaje pole do interpretacji czytelnikowi i prowokuje do zadawania pytań - zarówno tych dotyczących tekstualnej interpretacji tekstu (Kim/czym był ktoś, z kim Torquemada odbył rozmowę w swej ostatniej podróży? Jak należy interpretować ostatnią scenę opowiadania?), jak również i tych o szerszym zasięgu, a dotyczących roli wiary, mechanizmów rządzących sprawowaniem władzy czy definicji prawdy i kłamstwa.
Historia opowiedziana przez Andrzejewskiego ma charakter ponadczasowy i w tym tkwi jego geniusz pisarski. Powstała jako odpowiedź na abberacje reżimu komunistycznego, które wyszły na jaw na fali odwilży po 1956 r., lecz z powodzeniem użyta przez niego parabola znajdzie zastosowanie do analizy każdego zaprzęgnięcia się w tryby fanatyzmu ideologicznego i wejścia w służalczość wobec ideologii i władzy bez względu na szerokość geograficzną czy epokę historyczną. Jestem przekonany, że każdy po lekturze tego opowiadania z łatwością mógłby wskazać mu współczesnego padre Diega de Manente, który przyobleczony w purpurę i dopuszczony do coraz większych zaszczytów i funkcji, z gorliwego przeciwnika danej ideologii staje się jej gorliwym współwyznawcą i krzewicielem.
Read
July 31, 2023Dlatego chłopcy nie powinni bawić się tylko w swoim gronie
December 11, 2024
Kilka ciekawych myśli i pytań, do powrotu później:
- Różnica między słabością i siłą w miłości. Czy miłość umacnia nas w nienawiści do zła poprzez litość, czyli uznanie i zgodę na ludzką nędzę? Czy ta zgoda jest właściwa?
- Skoro wobec prawdy nie ma ludzi niepodejrzanych, a każdy grzech jest u swych korzeni grzechem przeciw prawdzie. Czy miłość mieści się w naturze walczącej prawdy? Czy miłując prawdę można kochać, litować się nad tym, co się prawdzie przeciwstawia?
- Czy na pewno pogarda dla słabości i występków - droga sądzenia i wyrokowania, uczyć może jak słabość przełamywać i występki niszczyć? Czy to właściwa droga? Czy faktycznie nauczy?
- Zatrzymując się w świecie "marzenia kontra realizm". Miłość pozwala widzieć, a pogarda (mocna, nieugięta, żarliwa i odważna) kształtuje cele? Czy to już makiawelizm?
- Czym jest władza oparta na lęku i strachu, potęgujących brak zaufania także w najbliższych więziach, a więc dużo praw i dużo strachu (by o każdej godzinie występek był publicznie poniżany i karany).. czy przybliża nas to do triumfu prawd? Jeśli kłamstwem i milczeniem strach się tuczy, potem wyżera wszystko, myśli i uczucia. Wszystko zawodzi... Czy na strachu można cokolwiek zbudować konstruktywnego, co przetrwa próbę człowieczeństwa? Czy nie jest to raczej triumf nagich antyprawd - wyzutych z idei (choć ideą zwanych), wykorzystanych jedynie do zaspokojenia jednostkowych planów, jakże zmiennych i pozbawionych, okrojonych z i tak zmaltretowanego kontekstu?
- Czy da się przetrwać w systemie zachowując twarz? - robisz w bagnie (w jak najlepszej wierze) kilka nieostrożnych kroków i "już się nie możesz cofnąć - możesz się tylko szamotać i coraz głębiej pogrążać". Czy świętość jest możliwa, walcząc w systemie o dobro, jeśli prowadzi to do systemowych zachowań - pozwalających się w nim utrzymać, ale moralnie złych? Jeśli złożony system psuje człowieka - jaka jest droga do jego sanacji? edukacja u podstaw? zmiana kultury przez grupę osób? dyktatura dobra? czy da się jednak zbudować system oparty na dobru, radzący sobie z wadami człowieka?
i na koniec - właściwe dawkowanie zmęczenia należy do najbardziej skomplikowanych prerogatyw sztuki rządzenia! :)
- Różnica między słabością i siłą w miłości. Czy miłość umacnia nas w nienawiści do zła poprzez litość, czyli uznanie i zgodę na ludzką nędzę? Czy ta zgoda jest właściwa?
- Skoro wobec prawdy nie ma ludzi niepodejrzanych, a każdy grzech jest u swych korzeni grzechem przeciw prawdzie. Czy miłość mieści się w naturze walczącej prawdy? Czy miłując prawdę można kochać, litować się nad tym, co się prawdzie przeciwstawia?
- Czy na pewno pogarda dla słabości i występków - droga sądzenia i wyrokowania, uczyć może jak słabość przełamywać i występki niszczyć? Czy to właściwa droga? Czy faktycznie nauczy?
- Zatrzymując się w świecie "marzenia kontra realizm". Miłość pozwala widzieć, a pogarda (mocna, nieugięta, żarliwa i odważna) kształtuje cele? Czy to już makiawelizm?
- Czym jest władza oparta na lęku i strachu, potęgujących brak zaufania także w najbliższych więziach, a więc dużo praw i dużo strachu (by o każdej godzinie występek był publicznie poniżany i karany).. czy przybliża nas to do triumfu prawd? Jeśli kłamstwem i milczeniem strach się tuczy, potem wyżera wszystko, myśli i uczucia. Wszystko zawodzi... Czy na strachu można cokolwiek zbudować konstruktywnego, co przetrwa próbę człowieczeństwa? Czy nie jest to raczej triumf nagich antyprawd - wyzutych z idei (choć ideą zwanych), wykorzystanych jedynie do zaspokojenia jednostkowych planów, jakże zmiennych i pozbawionych, okrojonych z i tak zmaltretowanego kontekstu?
- Czy da się przetrwać w systemie zachowując twarz? - robisz w bagnie (w jak najlepszej wierze) kilka nieostrożnych kroków i "już się nie możesz cofnąć - możesz się tylko szamotać i coraz głębiej pogrążać". Czy świętość jest możliwa, walcząc w systemie o dobro, jeśli prowadzi to do systemowych zachowań - pozwalających się w nim utrzymać, ale moralnie złych? Jeśli złożony system psuje człowieka - jaka jest droga do jego sanacji? edukacja u podstaw? zmiana kultury przez grupę osób? dyktatura dobra? czy da się jednak zbudować system oparty na dobru, radzący sobie z wadami człowieka?
i na koniec - właściwe dawkowanie zmęczenia należy do najbardziej skomplikowanych prerogatyw sztuki rządzenia! :)
November 14, 2019
Este pequeño drama polaco, en la maravillosa traducción del mexicano Sergio Pitol, es una impactante y asombrosa crítica a los mecanismos autoritarios que ejercen el poder y modelan los valores de los individuos que forman parte de su régimen. En particular, la historia acontece en la España medieval de 1498 y el Santo Oficio de la Inquisición es el encargado de reflejar el poder en este oscuro contexto. El gran Inquisidor, fray de Torquemada, y su secretario, fray Diego, son los personajes en cuyas acciones y transformación se enfoca el drama que no solo es bastante rápido de leer, sino que logra impactar al lector en más de una ocasión al cuestionarlo indirectamente sobre las autoridades de su propia vida. Una excelente obra del polaco que trasciende su escenario, plantea preguntas filosóficas importantísimas y es tan actual como lo hubiese sido en la Edad Media y como lo fue en la fecha de su publicación.
April 19, 2023
O matulu, jakie to było dobre... Sam początek był dla mnie trudny, bo nie nastawiałam się na czytanie o Wielkiej Inkwizycji, ale kiedy już przebrnęłam przez pierwsze kilkanaście stron, to autentycznie nie mogłam się oderwać. Świetnie napisane dialogi i retoryka Torquemady, pokazanie mechanizmów propagandy i sama warstwa filozoficzna tego opowiadania - wszystkie te składowe są literackim majstersztykiem. "Ciemności" może i nie rażą siłą oraz dramaturgią powieści Orwella, ale są równie inteligentne i moim zdaniem pewne problemy przedstawiają nieco szerzej, o jeden poziom wyżej. Do przeczytania przy jednym posiedzeniu - wtedy uderza najmocniej. :))
August 2, 2017
A book that depressed me, and made me feel both sad and a little sick. To think of how much power Tomas de Torquemada had, and how he used it - ugh.
To imagine how he twisted and turned phrases so everything you ever believed in seemed a lie, seemed heretic, seemed wrong - and punishable by death.
To consider how many who died an excruciating death, just because he "said so" - what a gruesome hue it lends to the past.
A horrible book, but also one that should be read once. It's not necessary to read it twice.
To imagine how he twisted and turned phrases so everything you ever believed in seemed a lie, seemed heretic, seemed wrong - and punishable by death.
To consider how many who died an excruciating death, just because he "said so" - what a gruesome hue it lends to the past.
A horrible book, but also one that should be read once. It's not necessary to read it twice.
October 31, 2025
W końcu książka która autentycznie mi się nie spodobała
Z jednej strony niezmiernie ciekawa parabola stalinizmu perfekcyjnie oddająca jego mechanizmy, ale z drugiej strony - za dużo stalinizmu w opowieści o Tomasie Torquemada i Świętej Inkwizycji. Momentami narracja odkleja się od średniowiecza i bardziej pasowałaby do "Innego Świata". Do tego dochodzi kompletnie niezrozumiała dla mnie przemiana głównego bohatera w pierwszych 20 stronach książki (wtf) i bardzo skomplikowane, nieczytelne dialogi w 2/3 pozbawione sensu i jakiegokolwiek znaczenia dla bardzo ciekawego przekazu.
3.2/5
Z jednej strony niezmiernie ciekawa parabola stalinizmu perfekcyjnie oddająca jego mechanizmy, ale z drugiej strony - za dużo stalinizmu w opowieści o Tomasie Torquemada i Świętej Inkwizycji. Momentami narracja odkleja się od średniowiecza i bardziej pasowałaby do "Innego Świata". Do tego dochodzi kompletnie niezrozumiała dla mnie przemiana głównego bohatera w pierwszych 20 stronach książki (wtf) i bardzo skomplikowane, nieczytelne dialogi w 2/3 pozbawione sensu i jakiegokolwiek znaczenia dla bardzo ciekawego przekazu.
3.2/5
November 20, 2020
O konsekwencjach odrzucenia własnego sumienia mówi ta powieść. Jest to ostrzeżenie przed kłamliwą, straszną ideologią i jej pięknym, monumentalnym przebraniem.
April 3, 2021
What a surprise!
Synchronicity to our times. Intemporality of human condition, the light and darkness that only with this dual state could exist and co-exist.
Synchronicity to our times. Intemporality of human condition, the light and darkness that only with this dual state could exist and co-exist.
September 30, 2021
Doskonała analiza totalitaryzmu w odniesieniu do przeszłości (dawnej i tej w miarę świeżej).
I niestety również ostrzeżeniem na najbliższą przyszłość.
I niestety również ostrzeżeniem na najbliższą przyszłość.
November 24, 2021
Quite a good story itself but first of all powerful criticism of totalitarian ideology in which Andrzejewski cuts of his own engagement in stalinism.
May 11, 2022
6,5/10
April 6, 2023
El andamiaje de toda organización que ejerce poder siempre tendrá sus claroscuros, la religión no es la excepción.
April 8, 2024
trochę nudne..........
June 6, 2024
Musiałam zrobić drugie podejście, bo wcześniej doszłam do połowy 1. rozdziału i powiedziałam, że nie ma szans... Ale teraz stwierdzam, że genialne.
July 9, 2016
Az értékelés éppoly' rövidke lesz, mint maga a kisregény: megrendítő. Talán ez a szó fejezi ki legjobban, amit az ember érez, miközben valósággal falja az oldalakat. Ferdinánd és Izabella királyi fenségek korába, spanyolföldre kalauzol a történet, a kis holokausztnak is nevezett spanyol inkvizíció korába, amikor Tomás de Torquemada főinkvizítor „áldásos” tevékenységének köszönhetően a pogány és áttért zsidó és muszlim származású lakosokon túl immár mindenkiért kinyúlt a „lelkek üdvéért aggódó” Szent Hivatal keze. Több ezer ártatlan ember végezte máglyán, az inkvizíció által elítéltek száma pedig a százezerhez közelít. Andrzejewski ezt a traumatikus helyzetet használja fel, hogy a történelmi tényeket a fikcióval vegyítő regényében két személy belső, lelki vívódásain és a kettejüket összeláncoló, sokrétegű, nehezen megjósolható kimenetelű kapcsolaton keresztül mutasson be örök érvényű, kortól és helytől független, univerzális emberi vonásokat. Pontosan ennek köszönhető, hogy a könyv mit sem veszt – nem is veszíthet – aktualitásából. Engem mindenesetre megvett…
March 9, 2015
Los últimos años de vida de quien tal vez sea uno de los personajes más odiados en la historia humana —fray Tomás de Torquemada— son retratados por Jerzy Andrzejewski con una intensidad escalofriante en esta obra de teatro en tres actos, mas no a partir de un seguimiento puramente biográfico, sino enfocado en la semilla psicológica que dejó en quienes continuarían con esa obra siniestra conocida como la Santa Inquisición. Su representación en Polonia en la década de 1960, a decir de Sergio Pitol, fue considerada como una lúgubre alegoría tanto del nazismo, aún fresco en la memoria de los polacos, como del stalinismo, cuyos ecos aún aturdían su imaginario en ese entonces.
Aquí mi reseña completa.
Aquí mi reseña completa.
August 30, 2016
Empecé a leer este libro y no pude detenerme hasta terminar de leerlo. Es una historia breve (de 106 páginas) y muy dura sobre la Fray Tomás de Torquemada y la Santa Inquisición. Me encontré con una historia que nos describe como el miedo es necesario para llegar al poder. No pude dejar de leerlo pero también me dolió hacerlo. Es terrible lo que los seres humanos hemos sido capaces de hacer para llegar al poder, para controlar a los demás seres humanos. Aunque está situado en la época de la Santa Inquisición, este libro también es una crítica al stalinismo. Ojalá aprendiéramos de la historia. Ojalá construyéramos con base en el amor y nunca en miedo ni en el odio. Tengo un nudo en la garganta.
"Hemos convertido el mundo en una enorme prisión y cámara de tortura".
Jerzy Andrzejewski
Seguiré leyendo más libros de este autor.
"Hemos convertido el mundo en una enorme prisión y cámara de tortura".
Jerzy Andrzejewski
Seguiré leyendo más libros de este autor.
Displaying 1 - 30 of 31 reviews