Το νησί των σημαδεμένων: Σπιναλόγκα. Η άρρωστη πολιτεία

by Γαλάτεια Καζαντζάκη, Θέμος Κορνάρος

Για μισό περίπου αιώνα στον υποβλητικό βράχο της Σπιναλόγκας περπάτησαν, ερωτεύτηκαν, μαρτύρησαν αλλά και επιβίωσαν άνθρωποι που προέρχονταν από την "απέναντι όχθη", θύματα μιας ολόκληρης εποχής. Στο καστρόχτιστο νησί του Μεραμπέλλου, σ' ένα χώρο ταυτισμένο με την προκατάληψη, έχτιζαν τη ζωή τους από την αρχή οι εκτοπισμένοι, προσπαθώντας να ξεπεράσουν τις κοινωνικές αντιξοότητες, ώστε να προετοιμάσουν μια αξιοπρεπή αποχώρηση από τον "επίγειο παράδεισο". Ο αποκλεισμός αυτών των ανθρώπων και η καθημερινότητά τους υπήρξαν για πολλά χρόνια ζητήματα ταμπού για την ελληνική κοινωνία και την πεζογραφία της.

Δύο όμως Έλληνες συγγραφείς τόλμησαν να τα θίξουν, γράφοντας εν θερμώ δύο συγκλονιστικά κείμενα που έμειναν στην Ιστορία: η Γαλάτεια Καζαντζάκη, που δημοσίευσε το 1914 την "Άρρωστη πολιτεία της" αφηγούμενη μια ερωτική ιστορία που διαδραματίζεται στο νησί, και ο Θέμος Κορνάρος, που το 1933 έδωσε στον έξω κόσμο τη δική του καταγγελτική μαρτυρία με τον τίτλο "Σπιναλόγκα".

Με τον τόμο αυτό τα δύο κείμενα, της Καζαντζάκη και του Κορνάρου, δημοσιεύονται πρώτη φορά μαζί, ώστε να δημιουργήσει ο αναγνώστης μια ολοκληρωμένη, ρεαλιστική εικόνα για το νησί των σημαδεμένων, που συγκινεί ακόμα όποιον το επισκέπτεται από την ακτή απέναντι ή μέσα από τα βιβλία.

209 pages, Paperback

First published January 1, 2010

About the author

Η Γαλάτεια Καζαντζάκη (Ηράκλειο, 1886 - Αθήνα, 1962) ήταν ποιήτρια, πεζογράφος και θεατρική συγγραφέας. Ήταν κόρη του λόγιου εκδότη Στυλιανού Αλεξίου. Το 1911 παντρεύτηκε τον συγγραφέα Νίκο Καζαντζάκη και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Το 1926 χώρισε με τον Ν. Καζαντζάκη και το 1933 παντρεύτηκε τον ποιητή και κριτικό Μάρκο Αυγέρη.

Η Γαλάτεια Καζαντζάκη έγινε γνωστή στα ελληνικά γράμματα με τη δημοσίευση του πρώτου της μυθιστορήματος, «Ρίντι Παλιάτσο», υπό μορφήν ημερολογίου, στο περιοδικό Νουμάς το 1910. Ακολούθησαν οι τόμοι: «Εγώ όλοι Εσείς», 1911, «Φωτεινή τ’ Ανεγνώστη», νουβέλλες, 1913, «Άρρωστη Πολιτεία», μυθιστόρημα, 1916, «11 π.μ.–1 μ.μ.», διηγήματα, 1930, «Γυναίκες», επιστολές, 1931, «Άντρες», επιστολές, 1933, «Κρίσιμες Στιγμές», διηγήματα, 1953, «Άνθρωποι και Υπεράνθρωποι», μυθιστόρημα, 1957, «Βίλλα Βικτώρια», νουβέλλα, 1959, «Ο κόσμος που πεθαίνει κι ο κόσμος που έρχεται», διηγήματα, 1963. Παράλληλα ή Γαλάτεια Καζαντζάκη ασχολήθηκε με το θέατρο. Το 1925 ανεβάστηκε από το «Θέατρο Τέχνης» το τρίπραχτο έργο της «Πληγωμένα Πουλιά». Το 1931 από τη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου το τρίπραχτο: «Ενώ το πλοίο ταξιδεύει». Το 1959 κυκλοφόρησε ο τόμος: «Αυλαία», όπου περιέχονται εννέα τρίπραχτα δράματα και οκτώ μονόπραχτα. Η Γαλάτεια Καζαντζάκη έχει βραβευθεί για τη συγγραφή αναγνωστικών βιβλίων για όλες τις τάξεις του Δημοτικού. Έχει γράψει παιδικά βιβλία, διηγήματα, ποιήματα, και έχει μεταφράσει έμμετρα τον Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου. Συνεργάστηκε με τα περιοδικά Πινακοθήκη,Νέα Ζωή και Νουμάς,χρησιμοποιώντας τα ψευδώνυμα Πετρούλα Ψηλορείτη και Λαλώ Ντι Κάστρο. Στην περίοδο πού μεσολάβησε μεταξύ του πρώτου και δεύτερου παγκοσμίου πολέμου ήταν αρχισυντάκτρια του περιοδικού «Νέοι Πρωτοπόροι» και τα τελευταία χρόνια της ζωής της Γραμματέας της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών.

Reviews

[Lunar · Rating 4 out of 5]

Δυο διαφορετικές συγγραφείς και ένα κοινό θέμα με αληθοφανείς περιγραφές.
Ο Θέμος έχει καταγγελτικό λόγο και μιλά για τις κακουχίες των λεπρών και την ανυπαρξία της κρατικής βοήθειας. Από την άλλη η Γαλάτεια κάνει μια νύξη, αλλά αποτυπώνει πιο πολύ τον ψυχισμό, τον διχασμό που βιώνει ο λεπρός με την ασθένειά του και με τους «Απέναντι», τους άλλους τους «υγιείς».

Ο λόγος τους σε πολλά σημεία θα ταίριαζε στις σημερινές συγκυρίες. Αν διαβάσετε, θα καταλάβετε.

σελ. 12
«Προσπάθησα, όσο μπόρεσα πιο καθαρά, να δώσω τη φωτογραφία της Σπιναλόγκας με τούτες τις σελίδες. Παρακαλώ όποιον θέλει και μπορεί να βρει εδώ ένα σημείο που να μην έχει χρεωκοπήσει ο χριστιανικός πολιτισμός με τις «ελεημοσύνες» του, τις «ευσπλαχνίες» του και τις (προς τον πλησίον) «αγάπες» του. Ας μου βρει ένα σημείο της ζωής του Σπιναλογκίτη που να μην είναι βρισιά κι αγανάχτηση για το γιατρό, το σημερινό γιατρό-έμπορα του πολιτισμένου αιώνα μας...
Αυτό το... νοσοκομείο -τι ντροπή! τι ανακριβολογία!- είναι εργατικό. Μόνον άποροι λεπροί είναι πεταμένοι εκεί. Όσοι έχουνε τον τρόπο τους είναι βολεμένοι κάπου αλλού, που υπάρχει δροσιά, πρασινάδα, νερό, στοργή και... σεντόνι νοσοκομείου. Αυτοί που δούλεψαν όλοι τους τη ζωή, χωρίς να χορτάσουνε ψωμί, βρίσκουνται τώρα, στην αρρώστια τους, πεταμένοι σαν κοπριά σ' έναν κοπρόλακκο βρωμερό που λέγεται Σπιναλόγκα. [...]»

σελ. 65
«Μόνο εμπόρους έχει ο κόσμος. Κανένας τους δε σκέβεται πως είναι και άνθρωπος. Μπιτ! Κανένας!... Όλοι έμποροι γίνονται. Και τα γλέντια του ακόμα, παιδί μου, εμπορική πράξη είναι. Κρίμα στη ζωή. Εμπόριο τηνε κάνουνε. Με την οκα, με τον πήχη, με το φράγκο τη διατιμούνε. Α, μωρέ παιδί μου, και να γινόμασταν καλά!»

σελ. 145
«-Αν δεν ήλπιζα, θα είχα σκοτωθεί. Και θα το κάμω τη στιγμή που θ' απελπιστώ. Γι' αυτό είμαι ήσυχος.
-Εγώ δεν περιμένω, δε θα σκοτωθώ, αλλά είμαι ήσυχη.
-Αυτό δεν είναι δυνατόν... Κανένας στον κόσμο δε σκέπτεται έτσι. Όλοι όσοι δεν μπόρεσαν να νικήσουν κάτι αυτοί όλοι ή σκοτώθηκαν ή έφτασαν το σκοπό τους...
-Ή συνήθισαν. Αυτό το ξεχνάτε και είναι η συνηθέστερη διέξοδος.»
και πολλά άλλα...

[kostas vamvoukakis · Rating 4 out of 5]

Άνισο βιβλιο - από τη μια το κειμενο του κορναρου που ειναι μεσα στη γκρινια και την απογοητευση με μεγαλες ευθυνες στους αλλους και το πως αυτοι συμπεριφεροντε. και γενικοτερα μια κακομοιρια για τη τυχη αυτων των ανθρωπων
από την αλλη το κειμενο της Γαλάτειας που ειναι γεματο ελπίδα η οποία φιλτραρεται πάντα από την αρρώστεια η οποία καθορίζει σχεδόν τα παντα των κατοίκων του νησιού και μερικές φορες και την ψηχή τους. εδ'ω ομως φαίνονατι όλες οι συνεργατικές δομές και η αυτονόμηση αυτών των ανθρώπων σε καλο και σε κακό επίπεδο που ειχε αντανακλαση σε συμπεριφορές οι οποίες ειναι είτε υποδειγματικές ειτέ παράνομς έως εγκληματικές ...αλλά με ποιό νόμο????
διαβαστε το ...φοβερό ψυχογράφημα....τα επιλεγόμενα στο τέλος ...αχρηστα