Πόλεμος και εθνοκάθαρση: Η ξεχασμένη πλευρά μιας δεκαετούς εθνικής εξόρμησης, 1912-1922

by Τάσος Κωστόπουλος

"Των εχθρών τα φουσάτα περνούσαν/σαν το λίβα που καίει τα σπαρτά", υπυνθυμίζει ένα παλιό στρατιωτικό εμβατήριο, πριν μας διαβεβαιώσει πως "η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει". Όμως και τα δικά μας φουσάτα διέπραξαν ουκ ολίγα στο πέρασμά τους, σε πόλεις και χωριά με "εθνολογική σύσταση" πολύ διαφορετική απ' ό,τι υποστήριζαν οι κήρυκες της Μεγάλης Ιδέας. Από τα Γιαννιτσά και το Κιλκίς του 1912-13 μέχρι τη Βόρειο Ήπειρο του 1914 και την ενδοχώρα της Μικρασίας το 1919-22, η δράση του ελληνικού στρατού και των παραστρατιωτικών ομάδων που τον συνόδευαν (ή τον υποκαθιστούσαν) σημαδεύτηκε από αγριότητες, ελάχιστα διαφορετικές απ' όσα διέπραξαν το ίδιο διάστημα οι αντίπαλοί του. [...]

Η καταγραφή αυτής της σκοτεινής πλευράς των πολέμων της "ένδοξης δεκαετίας" αποτελεί το αντικείμενο του παρόντος βιβλίου. Για τη συγγραφή του χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ημερολόγια κι απομνημονεύματα Ελλήνων στρατιωτικών, σε συνδυασμό με αδημοσίευτο ή δημοσιευμένο αρχειακό υλικό. Σε ειδικά παραρτήματα σκιαγραφούνται, τέλος, ζητήματα όπως η τραγωδία του Πόντου, οι σφαγές των Τουρκοκρητικών το 1897 ή τα θύματα της βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας στη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.

Genres: History

320 pages, Paperback

First published October 1, 2007

About the author

Ο Τάσος Κωστόπουλος είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και διδάκτορας Ιστορίας του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Στο ΙΜΣ-ΙΤΕ εντάχθηκε το 2020, αρχικά ως μεταδιδακτορικός υπότροφος στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος RICONTRANS (2020-2022) και κατόπιν ως επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος MACAUTH.

Εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην «Αυγή» (1985-1987), το περιοδικό «Σχολιαστής» (1986-1990), την «Ελευθεροτυπία» (1990-2012) κι από το Νοέμβριο του 2012 στη συνεταιριστική «Εφημερίδα των Συντακτών»· υπήρξε μέλος της δημοσιογραφικής ομάδας «Ο Ιός», από την ίδρυση ως την αυτοδιάλυσή της (1990-2015).

Μέχρι σήμερα έχει συμμετάσχει σε 61 επιστημονικά συνέδρια στην Ελλάδα, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελβετία, την Τσεχία, τις ΗΠΑ, την Τουρκία, το Λίβανο, τη Σερβία, τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ιαπωνία, και ως ερευνητής στα προγράμματα του ΕΛΙΔΕΚ “Brutal Intimacies. A History of Rape in Modern Greece, 1900s-1960s” και “The Public Debate on the Prespa Agreement”.

Reviews

[Miltiadis Michalopoulos · Rating 5 out of 5]

This book, entitled "War and Ethnic Cleansing" is about the atrocities done by Greeks, Turks, Bulgarians and others during the decade 1912-1922. The author has done a thorough research and he presents a very well documented study. It is very difficult for Greeks to admit that our army did as horrible things as our opponents. But the truth is we did. Greek army burned Turkish villages, murdered, raped and tortured women and children. Of course the enemies did the same things when our army retreated from Asia Minor. The conclusion is that there is no such thing as "liberating war". War is a horrible thing. Period.
Εξαιρετικό βιβλίο. Εμπεριστατωμένη και εις βάθος ερευνα, παραμερίζει τις στενές εθνικιστικές προκαταλήψεις και αναδεικνύει την σκοτεινή πλευρά των εληνικών στρατευμάτων στη διάρκεια της δεκαετίας 1912-1922. Μέσα από τις πρωτογενείς πηγές που περιλαμβάνουν πάμπολλα ημερολόγια των Ελλήνων στρατιωτών, αποκαλυπτικές μαρτυρίες ξένων παρατηρητών, επιτελικές αναφορές, δημοσιεύματα του τύπου, συγκριτικές απογραφές πληθυσμών κ.λπ. (τα οποία ο κ. Κωστόπουλος αξιολογεί και παραθέτει μετά από βασανιστικό έλεγχο) αναδεικνύεται ο μεγάλος μύθος περί δήθεν "απελευθερωτικού" πολέμου του στρατού μας. Ο ελληνικός στρατός δεν υστερούσε στο ελάχιστο σε κτηνωδία από τον αντίστοιχο τουρκικό ή τον βουλγαρικό. Τα Παραρτήματα του βιβλίου είναι από τα ισχυρότερα σημεία του. Ιδιαίτερα αυτό που αφορά στην εκτόπιση του τουρκικού πληθυσμού από την Κρήτη, στην διαρπαγή της περιουσίας και στις σφαγές του μουσουλμανικού πληθυσμού από τους Ελληνες. Η τεκμηρίωση είναι εμπεριστατωμένη και η παράθεση των στοιχείων γίνεται με το ψυχρό βλέμμα του ερευνητή, αποκαλύπτοντας και στηλιτεύοντας τις απόπειρες χάλκευσης των στοιχείων και από τις δύο πλευρές, τόσο την ελληνική όσο και την τουρκική. Το πλήθος των υποσημειώσεων και ο τρόπος που επεξεργάζεται την πλούσια βιβλιογραφία του, καθιστούν το έργο αυτό, ένα πολύτιμο σύγγραμμα για εκείνον που επιθυμεί μια θαρραλέα κατάδυση με το βλέμμα ανοιχτό σε μια από τις πιο σκοτεινές πλευρές της ιστορίας μας.

[Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος · Rating 4 out of 5]

Συγκλονιστική εξιστόρηση των δικών μας εγκλημάτων.

[Kostas Tsiran · Rating 1 out of 5]

Χάρη στην "εξιστορητικό ζήλο" του συγγραφέα,το βιβλίο αυτό αποτελεί πλέον το κύριο όπλο των Τούρκων εθνικιστών εναντίον των Ελλήνων.Το χρησιμοποιούν παντού,από πλατφόρμες γνώσης τύπου Quora μέχρι το Twitter. Αμελώντας να παράσχει το απαραίτητο ιστορικό παρελθόν και παρασκήνιο και επιτιθέμενος στον ιστορικό σκοπό της προστασίας των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, ο συγγραφέας καταφέρνει να γίνει η αγαπημένη αναφορά των Τούρκων στα social media, οι οποίοι χρησιμοποιούν αποσπάσματα του βιβλίου, προκειμένου να δείξουν ότι η απαράδεκτη αντιμετώπιση της Ελλάδας από την Τουρκία,η γενοκτόνία των Ελλήνων της Μ. Ασίας και του Πόντου καθώς και ο εκάστοτε "σωφρονισμός" της Ελλάδας μέσω των όπλων, είναι απόλυτα δικαιολογημένες πρακτικές.Καθόλου περίεργο αν αναλογιστεί κανείς ότι ο ιδεολογικός χώρος προέλευεσης (και επαγγελματικής αποκατάστασης,κλασικά) του συγγραφέα προέρχεται από τον πλέον ανθελληνικό πολιτικό χώρο, που ζει στην φούσκα ενός παγκόσμιου οράματος το οποίο απέχει παρασάγγας από την σύγχρονη πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων και της ιστορικής αποκατάστασης. Όλες του οι δουλειές κινούνται λίγο-πολύ στο ίδιο ανθελληνικό ύφος.
Παραθέτω σε σύνδεσμο παρακάτω μία τέτοια χρήση του βιβλίου από Τούρκο εθνικιστή και οπαδό του Παντουρανισμού,ο οποίος απαντά σε ερώτηση σχετικά με την γενοκτονική πρακτική του Κεμάλ.
https://qr.ae/pvVHEZ
https://qr.ae/pvVHEZ