Το Εικοσιένα, όπως το ξέρουμε μέσα από την επίσημη ιστορική παράδοση, μοιάζει με τ’ αναστραμμένο είδωλο που βλέπουμε να καθρεφτίζεται στα θαμπά νερά μιας λίμνης. Είναι βέβαια η ίδια εικόνα, μα δοσμένη από την ανάποδη. Για να γνωρίσει κανείς τ’ αληθινό Εικοσιένα πρέπει να σκύψει πάνω σ΄ άλλα κείμενα, σ’ εκείνα που προετοίμασαν το σηκωμό, σ’ αυτά που γράφτηκαν όσο βρόνταγε το καρυοφύλλι κι άστραφτε το γιαταγάνι και στ’ απομνημονεύματα των αγωνιστών – του Μακρυγιάννη, του Κασομούλη, του Κολοκοτρώνη, του Φωτάκου, του Σπυρομήλιου, του Περραιβού, του Σπηλιάδη και τόσων άλλων.
Δύο ήταν τα Εικοσιένα: Το ένα του λαού και των πιο προοδευτικών ανθρώπων εκείνου του καιρού, το άλλο των κοτζαμπάσηδων και των πολιτικάντηδων. Του πρώτου οι ρίζες αντλούνε τους χυμούς τους από τοα «Δίκαια του ανθρώπου» του Ρήγα Βελεστινλή, πάνω στ’ άλλο πέφτει βαρύς ο ίσκιος της «Πατρικής Διδασκαλίας» του Μακαριωτάτου Πατριάρχη της Αγίας Πόλης Ιερουσαλήμ Κυρ Ανθίμου – ή πιο σωστά του Γρηγορίου.
Ο Γιάννης Σκαρίμπας (English: Giannis Skarimpas) ήταν από τις πιο ανήσυχες και ιδιότυπες μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε στην Αγία Ευθυμία Φωκίδας και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Χαλκίδα, πόλη με την οποία ταυτίστηκε βαθιά. Υπηρέτησε στον στρατό κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τραυματίστηκε στο μακεδονικό μέτωπο και αργότερα εργάστηκε ως τελωνειακός υπάλληλος. Παράλληλα ανέπτυξε έντονη λογοτεχνική δραστηριότητα, δημοσιεύοντας ποιήματα, πεζά, θεατρικά έργα και κριτικά κείμενα. Η γραφή του ξεχώρισε για την εικονοκλαστική διάθεση, τη σατιρική ματιά, τη γλωσσική ιδιομορφία και την αμφισβήτηση των κοινωνικών συμβάσεων. Θεωρείται από τους πρώτους δημιουργούς που εισήγαγαν υπερρεαλιστικά στοιχεία στην ελληνική πεζογραφία. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του συγκαταλέγονται τα μυθιστορήματα «Το Θείο Τραγί», «Μαριάμπας» και «Το Σόλο του Φίγκαρω». Το 1976 τιμήθηκε με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το αντιπολεμικό έργο «Φυγή προς τα εμπρός». Ποιήματά του μελοποιήθηκαν από σημαντικούς Έλληνες συνθέτες, ενώ η προσωπικότητα και το έργο του εξακολουθούν να επηρεάζουν νεότερους συγγραφείς και μελετητές. Παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του μια ασυμβίβαστη παρουσία, μακριά από λογοτεχνικούς κύκλους και επίσημες επιρροές, καλλιεργώντας ένα προσωπικό ύφος γεμάτο ειρωνεία, λυρισμό και ανατρεπτικό χιούμορ. Οι φίλοι και οι αναγνώστες του τον αποκαλούσαν συχνά μπαρμπα-Γιάννη, αναγνωρίζοντας τη λαϊκή σοφία, την εκκεντρικότητα και την αμεσότητά του. Σήμερα θεωρείται σταθερό σημείο αναφοράς της νεοελληνικής γραμματείας.