Ισχύς και απόφαση

by Παναγιώτης Κονδύλης

Η διαμόρφωση των κοσμοεικόνων και το πρόβλημα των αξιών.

Η θεωρία της απόφασης που εκτίθεται σε αυτό το βιβλίο, θέλει να παραμείνει αυστηρά περιγραφική. Το μέλημά μας δεν είναι η υπεράσπιση του δικαιώματος μίας ύπαρξης, η οποία ταλανίζεται από αφαιρέσεις και συστήματα, ωστόσο ακατάπαυστα πάλλεται κι αναζητεί δικούς της δρόμους, να παίρνει αποφάσεις απόλυτα αυτόνομες και βαθύτατα προσωπικές. Αυτό το δικαίωμα υπεράσπιζαν μέχρι σήμερα οι κρατούσες παραλλαγές της θεωρίας της απόφασης, όπως εμφανίζονται στις λεγόμενες υπαρξιστικές φιλοσοφίες. Εμείς θα δείξουμε αντίθετα, ότι τούτη η στρατευμένη θεωρία της απόφασης δεν μπορεί ποτέ να επιβληθεί μακροπρόθεσμα ή σε έκταση κοινωνικά αξιόλογη, όσο κι αν αποτέλεσε ή αν αποτελεί ακόμα φυσιολογικό φαινόμενο διαμαρτυρίας μέσα σε ορισμένες συγκυρίες της ιστορίας των ιδεών.

1. Η απόφαση ως αξίωση ισχύος
2. Γυμνή και εξαντικειμενικευμένη απόφαση μέσα στις συνθήκες του αγώνα για κοινωνική ισχύ
3. Ισχύς και απόφαση στο μέτωπο του «πνεύματος»
4. Η αξιολογική ελευθερία και το πρόβλημα του δέοντος

Genres: Philosophy, Politics

232 pages, Paperback

First published January 1, 2001

About the author

Ο Παναγιώτης Κονδύλης (17 Αυγούστου 1943 – 11 Ιουλίου 1998) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, συγγραφέας και μεταφραστής. Έγραψε κυρίως στα γερμανικά και μετέφραζε ο ίδιος τα βιβλία του στα ελληνικά.

Γεννήθηκε το 1943 στο Δρούβα Ηλείας στην Αρχαία Ολυμπία. Πήγε στο δημοτικό σχολείο της Νέας Ερυθραίας και στη συνέχεια στο γυμνάσιο της Κηφισιάς. Σπούδασε κλασική φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών καθώς και φιλοσοφία της μεσαιωνικής και σύγχρονης και νεότερης ιστορίας και πολιτικής επιστήμης στα Πανεπιστήμια της Φρανκφούρτης και της Χαϊδελβέργης. Το 1977 του απονεμήθηκε ο τίτλος του διδάκτορα από το πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης για την - υπό την επίβλεψη του Ντίτερ Χένριχ - διδακτορική διατριβή του με τίτλο "Η γένεση της διαλεκτικής: Μια ανάλυση του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και της πνευματικής ανάπτυξης των Χαίλντερλιν, Σέλλινγκ και Χέγκελ έως το 1802" (γερμ. Die Entstehung der Dialektik. Eine Analyse der europäischen Aufklärung und der geistigen Entwicklung von Hölderlin, Schelling und Hegel bis 1802).

Εξαιρετικοί Γερμανοί ιστορικοί όπως ο Βέρνερ Κόνζε και ο Ράινχαρτ Κόσελεκ, υπήρξαν σημαντικές καθοδηγητικές επιρροές κατά την περίοδο διαμόρφωσης της σκέψης του στην Χαϊδελβέργη. Στην συνέχεια, ο Παναγιώτης Κονδύλης επικεντρώθηκε στις Διεθνείς Σχέσεις και την Στρατηγική Σκέψη και την κοινωνική φιλοσοφία.

Reviews

[Σωτήρης Αδαμαρέτσος · Rating 5 out of 5]

Το να τολμήσω να γράψω οτιδήποτε για αυτό το opus magnus του Π. Κονδύλη θα ήταν άδικο - και για μένα αλλά πρωτίστως γι αυτόν. Το ελάχιστο που θα μπορούσα να σκεφτώ θα ήταν να προσπαθήσω να σκιαγραφησω - ίσως - την ιδέα του περί απόφασης και ισχύος, απλά για να υπάρχει εδώ μέσα! Περιττό να πω ότι το βιβλίο γέμισε σημειώματα και υπογραμμίσεις (συν μια πληθώρα άρθρων υπέρ κ κατά της θεωρίας του) πάνω σε μια θεωρία δομής της σκέψης και των ιδεών και όχι σαν άλλη μια κανονιστικη θεωρία!

Ως απόφαση ο ΠΚ (αποφασιοκρατια, θεωρίες ισχύος του Χιουμ και Χομπς) θεωρεί την πράξη ή διαδικασία αποκοπής ή αποχωρισμού, μέσω της οποίας προκύπτει μια κοσμοεικονα που εγγυάται την ικανότητα προσανατολισμου, αναγκαία για την αυτοσυντηρηση. Αυτή η απόφαση είναι υποκειμενική, καθορισμένη κατά βούληση και γνώση του ίδιου του υποκειμένου. Γι αυτό και υπάρχουν πολλές αποφάσεις, κατά συνέπεια πολλές κοσμοεικονες κ ανάλογες ταυτότητες των υποκειμένων!

Στο επίκεντρο κάθε κοαμοεικόνας βρίσκεται ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε εχθρούς και φίλους. Επομένως οι αποφάσεις είναι Αξιώσεις Ισχύος του υποκειμένου με διαρκή αναφορά σε έναν υπαρκτό ή δυνητικό εχθρό - έτσι η κοσμοεικόνα μας αποτελεί την αντεστραμμενη εικόνα ενός εχθρού (προσοχή, ο εχθρός νοείται με μορφές όπως η φύση, η απειλή, ο ξένος ο γείτονας, ο αδερφός - ακόμα και όψεις του Εγώ - καθετί που εμπνέει φόβο και κίνδυνο).

Την απόφαση αυτή το υποκείμενο απαιτεί να αντικειμενικοποιησει προς τα έξω, να επιβάλει δλδ την κοσμοεικόνα στους άλλους με Αξίωση Ισχύος του Υποκειμένου έναντι άλλων (ή να ακολουθήσει μια τέτοια Εξαντικειμενικευμενη εικόνα από κοινού με άλλα υποκείμενα). Ο ρόλος του ως Κυρίαρχος Ερμηνείας Αντικειμενικων Αξιών (ο κυρίαρχος με την έννοια που έδωσε ο Carl Schmitt...; ) οδηγεί σε πλήρη επικράτηση της αξίωση ισχύος....

Αποτέλεσμα αυτής της δομής σκέψης είναι όλες οι κανονιστικες θεωρίες της φιλοσοφίας, από την Ηθική των Σπινόζα και Καντ μέχρι τις στρατευμενες των Χεγκελ και Μαρξ προς τις οποίες η θεωρία της απόφασης και της ισχύος λειτουργεί ερμηνευτικά/περιγραφικά και ουχί αντιθετικά!
Επομένως δεν υπάρχουν αντικειμενικά αξίες· δεν μάχονται οι άνθρωπο για αξίες, αλλά για την ίδια την ύπαρξή τους! Οι Ιδέες Αποτελούν και αυτές Όπλα στην μάχη την επιβίωσης - ακόμα και το πνεύμα στρατευεται από το ένστικτο επιβίωσης και όχι ως αντίθετο αυτού!

Από κει και πέρα η σκέψη θα οδηγηθεί πρακτικά στο nihilισμο και σε μια κυνικοτητα για το νόημα της ζωής...έστω και με ένα τρανταχτό γέλιο στο τέλος!

[Kalipso · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό, χωρίς περαιτέρω σχόλια.
Το μόνο που θα παραθέσω εδώ, δανειζόμενη τα λόγια φίλου (Σωτήρης Αδαμαρέτσος), είναι το εξής:
[Δεν υπάρχουν αντικειμενικά αξίες· δεν μάχονται οι άνθρωποι για αξίες, αλλά για την ίδια την ύπαρξή τους!
Οι Ιδέες Αποτελούν και αυτές Όπλα στην μάχη την επιβίωσης - ακόμα και το Πνεύμα στρατεύεται από το Ένστικτο επιβίωσης και όχι ως αντίθετο αυτού!]...

[VII · Rating 3 out of 5]

I wrote this review in English before realizing that Kondylis is so obscure that is only available in Greek and German. Someone I know described him as one of the three great reactionary thinkers in (modern) Greek philosophy (along with Castoriadis and Yannaras). Even though his writing is quite formal and dense at times, it stays surprisingly comprehensible (unlike Yannaras' for example, in my opinion). What's also impressive in this book is that there isn't a single reference in it.

Kondylis wants to offer a general descriptive theory of values. He wants to reveal what values really are and where they stem from, while trying to examine if it's possible to live without them. The goal is to show that all normative theories necessarily follow the form he describes, even if they differ in content (in what value they claim is the highest).

For him, every value is ultimately based on a decision, but this decision is something quite complex and it's basically equated with an identity or a worldview. Before a decision there are some scattered elements (attitudes, ideas, thoughts) that are more or less, equal in value. A (primary) decision is the act of arranging these objects in different ways, while even dropping ones that are uninteresting. This creates a worldview, a compass, a certain perspective that is also an identity and was created to surpass problems and for self preservation. This arrangement of things can be seen as a raping (his word) of what actually exists, but what actually exists is only countless other worldviews and not some objective world that we can compare our worldviews with (this is something I agree with).

Self preservation is another important element in Kondylis' thought. After the decision that forms the identity, the subject realizes a sense of power that arises from self preservation. Self preservation can never be passive but actually materializes as a request for the expansion of power. Actually, even the creation of a worldview is always created negatively, as a way to fight an enemy, with enemies being anything that can aspire fear. So every decision is created to get power over an enemy. This is what ultimately lies behind everything.

Inside society for decisions to work as intended (social groups also collectively make decisions), they need to become objective. Only normative claims can be successful. If anyone had the right of her subjective decision, relativity would ensue, threatening the fabric of society. In contrast, an idealized decision provides guidance but also allows personal interpretation to make the submission seem willing and less shameful. Even those who command need objective truths to justify themselves but also submit to them.

The form is always the same but the content (the value) differs. Those who create the value or manage to become the exclusive interpreters of it, talk of the “now”, a place of struggle that exists mostly because of their enemies and the “there”, a utopia waiting to materialize once they vanquish them. This provides justification for their power but also supposedly limits their power, since they are below an inferior value. But of course the utopia can never come, because that would mean the end of their power (think of Daenerys here).

This applies even to spirit (πνεύμα in Greek, maybe the better translation is mind or rationality for us, Hegel illiterates). For him, spirit is not something different from our natural urges; it was the way we formed a decision with nature as the enemy. In reality it can't remove, but only alter the goal of self-preservation. Here, in a quite radical nominalistic fashion he writes that there are no ideas, just people in particular situations acting based on their particular worldview with one of the actions being talking about ideas. But that doesn't mean that ideas don't influence things, just that only humans have them (another thing I agree with). It's one thing to say that they have a function and something else to say they have content. And about truth, he says that even if it exists we can only use it if we know who possess it. It's another weapon, a symbol that everyone claims she has. And the fact that symbols like these are general enough and usually require interpretation means that they do not point to a specific behavior, which allows the subject the sense of freedom he needs. There is quite a lot of analysis of how it works but this is a general idea.

In the last chapter he explores if it's possible to have a non-normative view of things. This would require accepting that life and the world have no meaning or value. A true non-normative view should not oppose anything, one, because it doesn't accept values, and two, because it realizes that because of the connection of self preservation with the meaning of life, some normative view will always prevail. And it should also realize that even if meanings and values don't objectively exist (in the sense that they can't be seen from the outside, from a species other than humans, unlike physical dimensions) the problem of meaning and values lies behind all decisions of power, thus behind all life. Understanding this means that she should resign from active participation in social life. But it doesn't mean that she should advocate for the destruction of the world, as the destruction would be just another value. This means that his theory will never get considerable support inside culture. It can't provide any guideline. Even saying “do whatever you want, as there are no values” is empty and self-destructive for a society.

Although I agree with many of his premises and his conclusions, I can't say that a reduction of everything to power is interesting. There can be many similar reductions, to pleasure for example, that are just too one sided. Even if the ultimate cause of everything we do is self-preservation, the secondary properties that emerge from it can have their own properties, even if they are direct descendants of it (he does acknowledge that though). We can take a lesson from philosophy of science or mind and speak of the emergence of other properties, like when we talk about the aesthetic value of a statue, even if it absolutely depends on its physical properties. Similarly, the cause of a behavior can be the expansion of power if we dig enough but all this dirt we throw out is not irrelevant or uninteresting.

The criticism I found for this book (here is an issue of a philosophical journal dedicated to him (in Greek)) mostly revolved about whether it's a self refuting theory. If everything is a matter of decisions that have power as the goal, why should we believe Kondylis? His answer is that since his theory stays descriptive and makes no suggestions at all about what we should do, it is not self refuting. The problem is normativity and only that. Unfortunately, in his chapter about spirit, he does seem to suggest that everything can be reduced to power, which would include his descriptive theory too but I don't think it affects his major point, which is opposing normativity, ethical realism and idealism.

For him the generality of his theory is a strength because it also provides a very clear way to refute it. All his enemies have to do is formulate a theory that supports a specific value and doesn't conform to the general form he describes. And it actually seems impossible as every theory that would try something like that, will immediately become an example of what he describes (the “here” and “there”, the enemies, its exclusive interpretation etc). There can be arguments about the content of his theory but there can't be arguments about the form. As for arguments about the content, I am certainly not convinced about the claim that every theory is orientated against an enemy but I don't find it interesting enough to say more.

Overall it's a very interesting book that helped me clear a few things about the self refutation of the non normative theories I support and it provided a convincing form of the normative ones, but as I said, I found the reduction uninteresting.

[Mz · Rating 3 out of 5]

https://www.respublica.gr/2021/10/pos...