تراژدی تن، خشونت علیه زنان

by فاطمه کریمی

وسعت خشونت علیه زنان به گستردگی تاریخ بشر است. خشونت و تهاجم بر زنان طبقه، نژاد، ملیت، سن، مذهب و نوع باورهای ایدئولوژیک نمی شناسد. این پدیده اساسا همه مرزها را در می نوردد و به اشکال مختلف اعمال می شود. هر چند می توان گفت که خشونت علیه زنان، پدیده ای جهانی است اما برخی از شیوه های آن بنا به ویژگی های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هر محل و مکانی متفاوت است. برخلاف برخی از اشکال خشونت علیه زنان که تقریبا می توان گفت در همه جهان به شکلی فراگیر، گسترده و یکسان انجام می پذیرد (خشونت خانگی) ‌اما برخی از اشکال خشونت، مختص به مناطق خاص است که همه گیر نیست و براساس نوع فرهنگ، آداب و رسوم، امور مذهبی خاص و ... صورت می گیرد ( رسم ساتی در هندوستان، بستن پای دختران چینی در کودکی، قطع کلیتوریس یا در اصطلاح عامیانه آن ختنه زنان و ...) . در کتاب پیش روی نیز ما برآنیم که به بررسی این عمل که یکی از انواع خشونت های خاص منطقه ای است، بپردازیم

280 pages, Paperback

First published January 1, 2012

Reviews

[KamRun · Rating 4 out of 5]

خاطرم نیست اولین بار چه زمانی و در کدام رسانه عبارت "ختنه زنان" به گوشم خورد، ولی تا مدت‌ها تصورم بر این بود که این موضوع بطور محدود در کشورهای آفریقایی و میان قبایل ابتدایی انجام می‌شود. به همین جهت در مواجهه اولیه با آمار انجام عمل قطع آلت تناسلی زنان در ایران، شوکه شدم. در حین مطالعه کتاب نیز دوستانی از من پرسیدند که مگر چنین چیزی در سال‌های اخیر در ایران سابقه دارد؟ از این رو فایده خواندن چنین کتابی چیست؟ پرسش‌هایی از این دست، پاسخ را نیز با خود همراه دارد. خواندن چنین کتابی ضرورت دارد دقیقا چون ما از وقوع و شدت آن بی‌خبریم

چرا قطع آلت تناسلی زنان جنایت و تجاوز به حقوق بشر در نظرگرفته می‌شود؟
اول- ختنه زنان انواع مختلفی دارد و از لحاظ شدت و وسعت به سه دسته تقسیم می‌شود. اما چیزی که در بین تمام انواع آن مشترک است، قطع کلیتوریس است، یعنی از بین بردن تنها اندام اختصاصی بدن زن که کاربردش به لذت جنسی محدود می‌شود. در این حالت میل جنسی زن تغییری نمی‌کند، بلکه زن تا حد زیادی توانایی رسیدن به ارگاسم جنسی را از دست می‌دهد
دوم- عده‌ای با این استدلال که "چطور عمل زیبایی آلت تناسلیِ زنان که شامل بریدن بخش‌هایی از آن است در غرب انجام می‌شود، اما فقط در کشورهای دیگر جنایت نام می‌گیرد" بیان می‌کنند که مخالفت با ختنه زنان، دخالت در امور داخلی کشورها و هجوم فرهنگی غرب است. باید به این دسته از افراد متذکر شد که اولا- ختنه زنان عموما بالاجبار و در سنین کودکی (میانگین 4 الی 12 سالگی) انجام می‌شود و دوما- قربانی حتی در صورت رضایت، هیچ اطلاعی از تبعات و عوارض جبران‌ناپذیر و برگشت‌ناپذیر آن ندارد؛ بحث‌های بهداشتی که خود مسئله دیگری‌ست. از این رو ختنه زنان علاوه بر آنکه ناقض کنوانسیون‌های مختلف حقوق زنان است، حقوق کودک را نیز صراحتا نقض می‌کند

دولت‌ها موظف به تعدیل الگوهای اجتماعی و فرهنگی رفتاری مردان و زنان به منظور از میان برداشتن تعصبات و کلیه روش‌های سنتی که بر تفکر پست‌نگری یا برترنگری هر یک از دو جنس و یا تداوم نقش‌های کلیشه‌ای برای مردان و زنان استوار باشد، هستند. - کنوانسیون محو کلیه اشکال تبعیض علیه زنان 1979،ماده پنج/ قسمت الف

قطع آلت تناسلی زنان با چه انگیزه‌ای انجام می‌شود؟
با ریشه‌یابی انگیزه‌های این عمل، به یک مورد مشترک خواهیم رسید: ختنه را در زنان در کاهش میل جنسی زن و در نتیجه از بین بردن سرکشی او موثر می‌دانند. با این مکانسیم است که ختنه مانعی در برابر بی بندوباری زن و ضامن عفت و بکارت جا افتاده می‌شود. این در حالی‌ست که بنابر شواهد آماری، ختنه زنان باعث فروپاشی زندگی زناشویی در میان‌مدت می‌شود

چهار ماهه بودم که ختنه شدم. چیزی یادم نمیاد، اما در دراز مدت میل جنسی‌م خیلی کاهش پیدا کرده. از همه مردها متنفرم و هیچ‌وقت در طول زندگیم از هیچ مردی خوشم نیومده، همیشه از اون‌ها احساس دوری کردم. حالا هم بعد 30 سال ازدواج، شوهرم رو فقط برای اینکه تو جامعه راحت باشم و پشتوانه اجتماعی داشته باشم قبول دارم، وگرنه در روابط خصوصی و جنسی خیلی همه چیز سرده. اونم اصلا براش مهم نیست و فقط به فکر خودشه. مردا همه‌شون این‌طوری‌ان - 46 ساله

چند پیش‌زمینه درباره قطع آلت تناسلی زنان
اول- قطع آلت تناسلی خشونتی نهادینه شده علیه زنان است که در نقاط مختلف دنیا با انگیزه‌هایی عموما مذهبی صورت می‌گیرد، این در حالی‌ست که در هیچ یک از کتب مقدس ادیان ابراهیمی به ختنه زنان اشاره‌ای نشده است. ریشه آن عموما به پیش از پیدایش ادیان ابراهیمی و به مصر و سنت برده‌داری روم باز می‌گردد
دوم- این امر در کشورهای آفریقایی (مثلا در مصر 78 الی 98 درصد زنان مورد بررسی ختنه شده‌اند) و آسیایی (کشورهای مسلمان آسیای شرقی و کردستان) و در بین پیروان اسلام، مسیحیت و ادیان ابتدایی رواج دارد. در حال حاضر ختنه زنان به طور محدود در مناطق غربی کشور و در میان اهل سنت انجام می‌شود
چهارم- عمل قطع آلت تناسلی زنان در کشورهای غربی جرم بوده و متقاضی و جراح هردو مجازت می‌شوند. مجازات این عمل در استرالیا 7 الی 15 سال و در فرانسه 10 الی 20 سال زندان است
پنجم- این عمل عموما در سن کودکی و بطور پنهانی انجام می‌شود. بررسی‌ها نشان‌دهنده این است که ختنه گاهی با رضایت و حتی خواست خود قربانی صورت گرفته است. این موضوع با در نظر گرفتن زمینه فرهنگی و اجتماعی جامعه هدف، دور از انتظار نیست. در اجتماعی مردسالار و سنتی، ارزش‌های مردان درونی شده و تبدیل به وجدان زنان می‌گردد

ختنه یا قطع آلت تناسلی؟
به کار بردن واژه ختنه معادل مناسبی برای قطع آلت تناسلی زنان نیست. زیرا: اولا- واژه ختنه شدت عمل، عوارض و پیامدهای شدید آن را منعکس نمی‌کند دوما- بطور ناخوداگاه یادآور ختنه مردان و حاوی نگاه مردانه به آن است و این امر را در سایه ختنه مردان که عملی خفیف‌تر و با آسیب کمتر است قرار می‌دهد. به این دلایل قطع آلت تناسلی زنان (اف.جی.ام) و بریدن آلت تناسلی (اف.جی.سی) جایگزین واژه ختنه گردیده است

درباره کتاب
کتاب در واقع حاصل یک پژوهش کیفی در کردستان ایران است. نویسنده در ابتدا با توضیحاتی پیرامون ختنه زنان، تاریخچه، عوارض و پیامد‌ها و ارائه داده‌های آماری اندک اما مفید، به‌عنوان مقدمه، پژوهش خود را آغاز می‌کند. این فصل برای کسی که هیچ آشنایی‌ای با ختنه زنان ندارد اطلاعات کافی را فراهم می‌کند (نقطه قوت). در فصل دوم به قوانین بین‌المللی و کنوانسیون‌های مختلف پرداخته می‌شود. فصل سوم (یکی از فصول خواندنی) به ریشه‌یابی ختنه در ادیان ابراهیمی اختصاص و بخصوص جایگاه ختنه در اندیشه اهل سنت (فقه شافعی و حنبلی) پرداخته می‌شود. نویسنده در فصل چهارم مبانی نظری ختنه زنان را با ذکر آرائی مختصر از لکان، فوکو، کریستوا و ... بیان کرده است. در این فصل بعلت نداشتن مطالعه در آراء مذکور دچار سردرگمی شدم و شاید بتوان این موضوع را نقطه ضعف کتاب در مواجهه با مخاطب غیرمتخصص دانست. فصل پنجم اما مهم‌ترین فصل کتاب است: ذکر متن مصاحبه با قربانیان بصورت پرسش و پاسخ. در واقع می‌توان روش‌شناسی این پژوهش را که از شیوه تحقیق کیفی تبعیت می‌کند بزرگترین نقطه قوت کتاب دانست: گوش سپردن به زنان و انعکاس صحبت‌های خودشان به طور مستقیم و نه صرفا ارائه اعداد. نویسنده، جامعه هدف و قربانیان را به داده‌های آماری تقلیل نداده، بلکه صحبت‌ها، ناراحتی‌ها و اضطراب آن‌ها را به‌طور کاملا ملموس منعکس کرده است

اما راه حل نویسنده چیست؟
مشخصا حل این مسئله نیازمند دخالت نهادهای قانون‌گذار و تلاش مستمر دولت است. تحلیل داده‌های آماری نشان‌دهنده این موضوع است که تلاش‌های شبکه‌های ماهواره‌ای به زبان محلی، افزایش سطح تحصیلات، شهرنشینی و آموزش مادران سهم بسزایی در کاهش نرخ ختنه دختران دارد. یکی از روش‌های موثر که در عین احترام به سنت، جنبه‌های خشونت‌آمیز آن را حذف می‌کند، جایگزینی ختنه با اعمال نمادین و غیرهجومی مانند بریدن ساقه گیاه یا انداختن تیغ در لباس بدون ایجاد جراحت است. با استفاده از این شیوه حداقل بهانه جهت مخالفت به سنت‌گرایان داده می‌شود

پی‌نوشت: حتی در مورد فرزند پسر هم برای من جای سوال دارد که والدین در چه جایگاهی برای ختنه فرزند تصمیم‌گیری می‌کنند؟ بنظرم این موضوع را باید به آینده کودک واگذارند، اگر تمایل داشت پس از سن عقل، خود به این امر اقدام خواهد کرد