Born in the small town of Harlingen, Vestdijk studied medicine in Amsterdam, but turned to literature after a few years as a doctor. He became one of the most important 20th-century writers in the Netherlands. His prolificity as a novelist was legendary, but he was at least as important as an essayist on e.g., literature, art, music and religion. He also wrote poetry and short stories. His work has been translated into most Western European languages.
Ik heb erg genoten van deze prachtige vertelling van Vestdijk. Op luchtige en toch erudiete toon volgen wij de macabere rondedans tussen de vileine Caligula, de slimme Maria van Magdala en de sullige Pontius Pilatus. Pontius is mijn favoriet personage want, verrassend genoeg, is Pontius de enige onschuldige persoon in dit verhaal en ook de enige, die zonder winstbejag het beste met iedereen voor heeft. Hij beklaagt zich dat iedereen hem in verband brengt met de kruisiging van Jezus van Nazareth en verklaart dan steeds dat hij niets tegen die man had, maar wel moest doorzetten om een opstand te voorkomen. Het is erg komisch dat niemand hem dan ook maar iets kwalijk neemt, ook de vroege christenen niet, die hem uitnodigen om een live beschrijving van Jezus uit zijn mond te vernemen: "Dat is in een paar woorden te vertellen', begon hij op gemoedelijke toon, 'hij was klein, hoogstens een duim groter dan die daar, maar dan mager. Hij lispelde bij het spreken en hoestte veel ..' 'Zijn ogen waren zwart', besloot hij sullig." Pontius Pilatus is uiteindelijk de enige persoon die levend uit het wespennest weet te ontsnappen. Ik ga verder niet in detail in over Maria en Caligula. Maria overspeelde haar hand en moet boeten. Het lot van Caligula is bekend. Dit boek was puur leesgenot. Van harte aanbevolen!
Lucius Pontius, bijgenaamd Pilatus, was stadhouder van Judea, wordt geschorst, keert terug naar Rome. Daar is net een nieuwe keizer aangetreden in zijn mooie laarsjes: Gajus Caesar, bijgenaamd Caligula. En als Pilatus in de bres springt voor een belaagde Jood, maken we kennis met de derde hoofdpersoon: Maria van Magdala. Pilatus’ lot is onzeker. Hij wordt bij de keizer geroepen, maar die toont zich vooral geïnteresseerd in Jezus van Nazareth, door Pilatus vier jaar eerder te Jeruzalem gekruisigd. De keizer, al vroeg ernaar strevend god te worden, zoekt als zodanig erkend te worden door middel van zich te laten kruisigen. Maar hij is niet gek (nog niet ten volle), informeert zich goed over hoe dat is, zo’n kruisiging; ook onderzoekt hij de aard van de sekte, die Nazareeërs (Christenen). Maria op haar beurt is ervan overtuigd dat Jezus nog leeft en is naar hem, haar meester, op zoek in Rome. Dat laatste raakt bekend bij de keizer, Caligula zoekt kennis te maken met Maria, vooral om dezelfde reden als waarom hij Pilatus bevraagt. Het verhaalt ontwikkelt zich, steeds meer krijgen we in de gaten dat de keizer, die aan toevallen lijdt, in zijn gedrag steeds excentrieker is, gewelddadiger. Aan het eind is er een toneelvoorstelling, waar ultieme excessieve vormen van decadentie worden ten toon gespreid.
Vestdijk heeft hiermee een belangrijke historische roman geschreven. Naar de historische context heeft hij, zoals gebruikelijk, veel onderzoek gedaan. Het romanverhaal is doorspekt met het Romeinse godendom, met alle eromheenhangende mythologie van dien. Het doet mij, leek op deze gebieden, realistisch aan. Vestdijk heeft er geen bijbelse geschiedenis mee willen schrijven. Vestdijk heeft met deze roman uit 1938, een van zijn vroegste, ook en bovenal een psychologische roman geschreven. De drie hoofdpersonen, omgeven door tal van personages uit hun sociale omgeving, cirkelen om elkaar heen, tasten elkaar af, hebben ieder een verborgen agenda, beproeven in gedachten en in gesprekken met anderen scenario’s van wat hen het beste zou uitkomen enzovoort. De tekening van de karakters behoort tot het beste dat ik in – zeker de Nederlandse – literatuur ben tegengekomen. Maria gaat enerzijds berekenend te werk en blijft de keizer plezieren om voor haar beweging het doel te bereiken dat de Nazareeërs als religieuze groep worden erkend, iets wat de keizer heeft beloofd, maar is anderzijds zo naief om de keizer ook te houden aan zijn ongeloofwaardige beloften over het laten verschijnen van de vermeend nog in leven zijnde Jezus. Dat levert een spanningsveld op in het paleis, te meer daar Pilatus liefde voor Maria is gaan voelen en denkt haar aan de keizer kwijt te raken. De keizer is wel een vilein karakter, maar de auteur gaat er genuanceerd mee om. Pilatus wil zich in Rome het liefst presenteren als in de uitdrukking ‘been everywhere, seen everything’. Hij heeft gevochten onder de belangrijke veldheer Germanicus, hij heeft het bewind gevoerd over een lastige provincie, komt te Rome aan in vertrouwen dat hij zich adequaat kan verantwoorden. Maar men laat hem in eerste instantie – en eigenlijk ook in laatste instantie – links liggen, terwijl ook overigens de betekenis die hij zichzelf graag toedicht, minder gunstig uitkomt. De dialogen zijn vlot en spits, bij tijd en wijle gepeperd met een afgewogen dosis ironie, goed gemengd met bespiegelingen, die de voortgang evenwichtig funderen. Het is een verhaal dat rijk is aan gebeurtenissen, grotesk en burlesk als die zijn, een verhaal rijk aan spanning, ontroering, aangrijpendheid en diepgang. JM
Voor zover ik mij kan herinneren nog niet eerder iets van Vestdijk gelezen en dan was deze De nadagen van Pilatus waarschijnlijk niet zo'n goede keus als startpunt.
Op zich een interessant gegeven voor een historische roman, deze ontmoeting tussen Pilatus, Maria van Magdala en keizer Caligula. Vestdijk heeft zich kennelijk goed ingelezen over de periode, want hij strooit kwistig met weetjes over de Romeinse tijd, de aldaar aanbeden goden en mythologische figuren uit die periode. Mij spreekt dat allemaal iets minder aan en zeker als het dan ook nog eens wordt neergeschreven in een stijl die de mijne niet is. Soms bekruipt je het gevoel dat je een heel lang Dictee der Nederlandse Taal zit te lezen.
Als je je daar doorheen weet te worstelen resteert er verder een best onderhoudend boek en Vestdijk weet ook het wapen der humor aardig te hanteren. En laten we niet vergeten dat het boek uit 1938 stamt.
Heftig boek, in meerdere opzichten. Fascinerend gegeven en een bloemrijke stijl waar ik wel even aan moest wennen. Vooral de toenemende waanzin van de raaskallende, wispelturige Caligula voel je gewoon alsof je hem meemaakt.
Diverse mensen noemen Pilatus in deze roman een sullige figuur, en misschien is dat zo, maar ik vond hem toch vooral sympathiek.
En wat is Vestdijk toch een ongelofelijk veelzijdige schrijver!
P.S. En ja, Lethe, de kaft is inderdaad ook mooi. Is van Sir Lawrence Alma Tadema, geboren in Dronrijp. Ik kwam, rond de tijd dat ik dit las, z’n graf toevallig tegen in de crypte van de St.Paul’s cathedral in Londen!
Een interessante premisse: een ménage a trois tussen Pilatus, Maria Magdalena en keizer Caligula, waarbij laatstgenoemde de recent overleden Jezus wil imiteren door zich te laten kruisigen en vergoddelijken. Helaas maken archaïsmen en lange zinsconstructies het lastig om in het verhaal op te gaan.
Psychologische roman uit de Romeinse oudheid die de periode van april tot oktober van het jaar 37 AD bestrijkt en handelt over een (gefingeerde) driehoeksverhouding tussen Pontius Pilatus, Maria Magdalena en keizer Caligula. Pilatus wordt neergezet als een calculerende gepensioneerde : na zijn schorsing in Judea zou het de bedoeling zijn dat hij in Rome de hand aan zichzelf zou slaan door zijn polsen door te snijden, maar in plaats daarvan valt het hem op dat niemand aandacht voor hem heeft en blijft zich daardoor op de vlakte gedragen. Het werk munt niet uit in historische betrouwbaarheid, maar dat is een vrijheid die een psychologische roman zich mag veroorloven. Het werk voelt aan als een etude voor zijn latere werken waarin veel thema's met meer finesse zijn uitgewerkt.
De volhouder wint... De eerste 5 pagina's vond ik helemaal niks, lange zinnen, het begint midden in een verhaal, namen die ik door elkaar haalde. Gelukkig na 50 pagina's raakte ik aan Vestdijks schrijfstijl gewend en werd het makkelijker.
De roman speelt zich af in het prille begin van het Christendom, keizer Caligula is aan de macht. Pontius Pilatus was een procurator, maar vanwege zijn geweldadig optreden wordt hij geschorst en naar Rome gestuurd. In Rome ontmoet hij Maria Magdalena, die op zoek is naar een gekruisigde, die uit de dood herezen is. Pontius Pilatus heeft zelf mensen laten kruisigen en keizer Caligula wilt graag gekruisigd worden om een God te worden. De drie komen met elkaar in contact en Maria trekt bij de keizer in, met alle gevolgen van dien.
Ik weet niet goed of ik het nu een goed boek vind of niet, maar bijzonder is het in ieder geval wel.
Historische roman vanuit het perspectief van Pilatus, Maria Magdalena en Caligula. Beetje veroude taal, lange zinnen, evengoed interessante kijk op wat er na de dood van Christus gebeurd zou zijn in het oude Rome, vaak ook grappig verteld.