Φημισμένοι άντρες και λησμονημένοι

by Φώτης Κόντογλου

261 pages, Hardcover

First published January 1, 1987

About the author

Γεννημένος στο Αϊβαλί της Μικράς Ασίας το 1895, ο Κόντογλου αναδείχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους Έλληνες ζωγράφους και πνευματικούς δημιουργούς του 20ού αιώνα.

Νέος ταξίδεψε σε πολλές χώρες της Ευρώπης, όπου γνώρισε και σπούδασε τη "δυτική" λεγόμενη ζωγραφική, αλλά τελικά αφιερώθηκε στη βυζαντινή τέχνη και ιδιαίτερα στην αγιογραφία, που γνώρισε σε βάθος όταν επισκέφθηκε το Άγιον Όρος, το 1923. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, στη συνοικία Κυπριάδου, σ' ένα σπίτι που διατηρείται σήμερα ως μνημείο από την κόρη του και τον γαμπρό του.

Φιλοτέχνησε πολλές φορητές εικόνες, εικονογράφησε εκκλησίες της Αθήνας, που σήμερα θεωρούνται μνημεία της βυζαντινής αγιογράφησης, συντήρησε τις τοιχογραφίες του Μυστρά, ενώ ανάμεσα στις σημαντικότερες δημιουργίες του συγκαταλέγονται η διακόσμηση μιας αίθουσας του Δημαρχείου Αθηνών και οι τοιχογραφίες του σπιτιού του με την τεχνοτροπία του fresco. Τα έργα του, που έχουν εκτεθεί σε μεγάλες εκθέσεις βρίσκονται σήμερα σε μουσεία, πινακοθήκες και ιδιωτικές συλλογές.

Παράλληλα, ο Κόντογλου υπήρξε προικισμένος συγγραφέας, υπέρμαχος της Ορθοδοξίας και της ελληνικής παράδοσης, λάτρης της ελληνικής φύσης και μέγας Θαλασσογράφος. Αυτά τα θέματα πραγματεύεται στα βιβλία του και σε πάνω από τρεις χιλιάδες άρθρα του, δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά. Με ζέση, γνώση, δυνατό λόγο, μα πάνω απ' όλα με μεγάλη καρδιά. Για το σύνολο της προσφοράς του στα ελληνικά γράμματα και την τέχνη βραβεύτηκε από το κράτος και την Ακαδημία Αθηνών.

Πέθανε το 1965 στην Αθήνα.

Reviews

[Christiana Hadji · Rating 3 out of 5]

Πρόκειται για τις πραγματικές (κατά κύριο λόγο) ιστορίες διάφορων ιστορικών μορφών υπό μορφή παραμυθιού, όπως ακριβώς θα τις εδιηγήτο ένας αγράμματος αλλά πολυταξιδεμένος παππούς, διανθισμένες με ζωγραφιές από τον ιδίο τον Φώτη Κόντογλου.
Η συλλογή αυτή γράφτηκε κυρίως τις δεκαετίες του '30 και '40 σε μια δημοτική, λαϊκή γλώσσα με πάρα πολλές ορθογραφικές και άλλες ιδιομορφίες. Για παράδειγμα το "είναι" γράφεται "είνε", το "πιό" γράφεται "πειό", το πιά "πλειά" κλπ. Ο Κόντογλου εξελληνίζει (ή μάλλον αλλάζει τα φώτα) σε πολλά τοπονύμια και ονομασίες, π.χ. ο Μάρκο Πόλο "βαφτίζεται" "Μάρκος Πόλος"(!), η έρημος Γκόμπι "Γόβη", ο Χουάν Ντελατόρες "Γιάννης Δελατόρρες", η Καμπούλ "Καβούλ", οι Ίνκας "Ιγκάδες", οι Πέρσες "Περσάνοι" κ.ο.κ. Όλα αυτά ακούγονται σ' εμάς, την γενιά του National Geographic και του Google Earth, ξεπερασμένα και σχεδόν γραφικά, αλλά φαντάζομαι πως στους νεαρούς αναγνώστες της τότε εποχής θα φάνταζαν εξωτικά και μαγικά.
Με ένα σχεδόν απλοϊκό-naiveté ύφος, οι Αφρικανοί περιγράφονται ως "αράπηδες", οι ναοί των Μάγιας "παρεκκλήσια" και οι θεοί τους "διάβολοι φοβεροί", τα δωμάτια "οντάδες", οι μωαμεθανοί "μωχαμετάνοι", τα ζώα "θεριά" ή "ζα", τα αρχαία ερείπια "ρημάδια" κ.ο.κ. Επιπλέον, συναντάμε συνεχώς λέξεις (κυρίως τούρκικης προέλευσης και ναυτικούς όρους) των οποίων η έννοια μου διαφεύγει εντελώς (π.χ. κατσούλα, μπενίσι, σόφι, τσαπράζι, τάντανο, αλμπαναριό, βούζουνας, αντερί, καλέμι, μεντέρι και πάρα πολλά άλλα.)
Κάποιες από τις ιστορίες με έκαναν να πλήξω με τις ατελείωτες περιγραφές από μάχες, ναυμαχίες και μονομαχίες (πιστεύω ότι το κοινό τους ήταν τα αγοράκια της τότε εποχής) όμως κάποιες άλλες, όπως αυτή του σπουδαίου αλλά περιφρονημένου εξερευνητή Παναγιώτη Ποταγού και του Έλληνα κονκισταντόρ Πέτρου Κρητικού (Pedro de Candia) παρουσιάζουν εξαιρετικό ιστορικό ενδιαφέρον.
Παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο, για να σας βάλω στο νόημα. "Μια μέρα ήβγανε (οι κουρσάροι) να πάρουνε νερό απόνα ποτάμι, κι’ ανεβήκανε απάνου σ’ ένα μικρό χαμοβούνι, κ’ ηύρανε μεγάλο κάστρο και μάρμαρα πολλά· (...) Κοντά σ’ ένα μέρος λεγόμενο Κελέντερε είνε ένας κάβος που βγαίνει αντίκρυα στην Κύπρο, κι’ απάνου στα γκρεμνά είδανε πολλά αρχαία χαλάσματα, χτισμένα με κάτι πέτρες φοβερές, πολιτεία μεγάλη μια φορά, σκάλες μαρμαρένιες, κολόνες που σάστισε ο νους τους, καμάρες, εκκλησιές, τι πράματα! Οι κουρσάροι μπαινοβγαίνανε σαν νάτανε αφεντικά. Όπου να σκάβανε ξεχώνανε κόκκαλα, χιλιάδες νεκροκέφαλα. Παραπέρα η ακρογυαλιά ήτανε σαν τοίχος, βράχος μονοκόμματος και μέσα στο νερό στεκόντανε σκόρπια βράχια με σκέδια παράξενα, μέρος βαρύ σαν την κόλαση. Σε κάθε μίλι βρίσκανε κι’ άλλη μια πολιτεία ρεπιασμένη, κάστρα αραχνιασμένα, λησμονημένα από τους ανθρώπους."