Mimarlık: Zor Sanat

by Doğan Tekeli

60 yıla varan meslek yaşamında birçok başarılı projeye ve uygulamaya imza atan Doğan Tekeli bu kez anılarıyla karşımızda.
Türkiye’nin mimarlık ortamının son 60 yıldaki değişen ve değişmeyen yönlerine acı tatlı olaylarla örülü tanıklıklar olarak da okunabilecek anılar, okuru kimi zaman gülümsetecek, kimi zaman da düşündürecek ayrıntılarla dolu.Kamu yöneticileri ile özel sektördeki işverenlerin mimarla ve mimarlıkla ilişkilerini sergileyen ibret verici örnekler, ülkeye yön verenlerin sanata ve sanatçıya bakışını da çarpıcı biçimde yansıtıyor.Gerçekten de mimarlık zor sanat.

488 pages, Paperback

First published November 1, 2012

About the author

Doğan Tekeli 1929’da yılında Isparta’da doğmuştur. 1952’de İTÜ Mimarlık Fakültesi Yüksek Mimar Mühendis olarak mezun olmuş bir süre İzmir Belediyesi Proje Bürosu’nda çalışmıştır. 1954 yılında Sami Sisa ile birlikte Site Mimarlık Bürosu’nu kurmuştur. Bu şirket, günümüzde Tekeli-Sisa Mimarlık Ortaklığı adıyla varlığını sürdürmektedir. Doğan Tekeli, bu firmadaki serbest mimarlık çalışmalarının yanı sıra, 1955’te Sami Sisa ile beraber İzmir Belediyesi Konak Sitesi projelerinin hazırlanmasında danışmanlık; 1956 yılında Güzel Sanatlar Akademisi’nde asistanlık, 1961-1971 yılları arasında İTÜ Teknik Okulu Mimarlık Bölümü’nde proje dersi öğretmenliği, 1957’de bir dönem Mimarlar Odası Başkanlığı yapmış, 1985-1989 yıllarında İstanbul Büyükşehir Belediyesi Danışma Kurulu üyesi olarak hizmet vermiş, 1988’de Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Milli Komite üyeliğine seçilmiş, 1992 ve 1998 yıllarında Ağa Han Mimarlık Ödüllerinde jüri üyeliği ve jüri başkanlığı yapmış, 1994-1995 yıllarında aynı kurumun yönetim kurulunda yer almıştır. 1998-2010 yılları arasında İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı’nda Yönetim Kurulu üyesi ve başkan vekili olarak görev yapmıştır.

Doğan Tekeli 1994’te Mimarlar Odası Ulusal Mimarlık Büyük Ödülü ile ödüllendirilmiş, 2000 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından Fahri Doktor unvanı verilmiştir. 2006-2008 arasında İstanbul Serbest Mimarlar Derneği’nin Başkanlığını yapmış, 2010’da Türk Serbest Mimarlar derneğinin Onur ödülü verilmiştir. Bazı eserleri 1982’de Venedik Bienali’nde sergilenmiştir. Mesleki makaleleri, seminer bildirileri ve konferansları yanında dış ve iç mimarlık basınında çok sayıda yayında yapıları ve projeleri yayınlanmıştır. Sami Sisa ile birlikte katıldığı mimari proje yarışmalarında 27 birincilik ödülü olmak üzere 60’ı aşkın ödül kazanmıştır. 120 kadarı uygulanmış 180 projede imzası vardır. Eserlerinin ilk yirmi yıllık bölümünü içeren “Doğan Tekeli-Sami Sisa projeler, Uygulamalar, 1954-1974” (Architectural Work, 1954-1974) adlı İngilizce-Türkçe kitabı, 1994 yılında da “Projeler-yapılar, Doğan Tekeli-Sami Sisa (1974-1994)” adlı Türkçe kitabı yayımlanmıştır. Rumeli Hisarı Düzenlenmesi, İstanbul Manifaturacılar Çarşısı, Emin Onat mezarı, Ankara’da Hazine Müsteşarlığı, Halk Bankası Genel müdürlüğü, Antalya Havalimanı 1. ve 2. Terminalleri, Oyak-Renault, Lassa, Eczacıbaşı ve Sanovel İlaç Fabrikaları, İstanbul Metrocity Kompleksi, İş Bankası Genel Müdürlüğü, Habertürk Stüdyo ve Büroları ile Sabiha Gökçen Uluslararası Havaalanı Yeni Terminali yapılarından bir bölümüdür.

Reviews

[Aykut Karabay · Rating 3 out of 5]

Türkiye’nin önde gelen, duayen mimarlarından Doğan Tekeli’nin öz yaşam öyküsü ve kendi kaleminden ömrünün 60 yılını verdiği meslek yaşamı…

Kitapta ilgimi çeken noktalardan biri; 1960’lı yıllarda, o dönemin en ünlü mimarlarından biri Richard Neutra’nın “Biçim işlevi izler. Az, çoktur.” felsefesini Doğan Tekeli’nin mimarlık, sanat ve yaşam felsefesi haline getirmesi oldu. Neutra’nın “ Mimarlık biyolojidir” sloganı o zamanların bir başka ünlü sloganıymış. Neutra biyoloji bilmenin en önemli nokta olduğunu düşünüyor. “ Hayvanat bahçesi tasarlamak isteyen mimar, nasıl ki hayvanların biyolojik gereksinimlerini bildiği oranda başarılı olursa, insan için çalışan mimar da, insanı tanıdığı oranda başarılı olur.” Her mimarın ve tasarımcının aklının bir köşesinde kalması gerektiğini düşündüğüm bir felsefe, hatta bilimsel bir gerçek belki de…

Doğan Tekeli mimarı olduğu yapıların tasarlama sürecinden, bitimine kadar geçirdiği evreleri kitapta tek tek anlatıyor.

Ayrıca kitapta en çok dikkatimi çeken şeylerden biri mimarlığın sürekli ve her zaman, her iktidar döneminde politikanın müdahalesine maruz kaldığı oldu. Türkiye’de hiçbir zaman özgürce tasarlamanın, belli kalıpların dışına çıkmanın, politikanın ve bürokrasinin müdahalesi olmadan kendi sanatını ifade edip, fark yaratmanın mümkün olmadığını Doğan Tekelinin yaşamını okurken bir kere daha fark ediyorsunuz. Bu müdahalenin AKP ile başlamadığını, AKP’nin Menderes’ten itibaren bu müdahaleyi daha da yozlaştırarak devam ettirdiğini örneklerle görüyorsunuz. Bu baskı, tek düzelik, çürüme ve yozlaşma yaratıyor. Fark yaratmayı, gelişmeyi ve ilerlemeyi engelliyor. Bunun da kültürel, toplumsal, politik… bir sürü nedeni var. Bunlar bu kitabın dışında konular ama bunlara bağlı…

Mimarlık, sanat, işlevsel, farklı, yaratıcı bir girişimde bulunmak, gerçekten zor bir sanat. ve maalesef Türkiye’de çok daha zor…

Mimari yapıların oluşum sürecini anlattığı kısımlar belki sıkıcı gelebilir, ancak Türkiye’de her yeni şeyin engellenip, müdahaleye maruz kaldığını görmek bakımından okunabilecek bir kitap olduğunu düşünüyorum. Tavsiye ederim.