What do you think?
Rate this book
Figments of Reality: The Evolution of the Curious Mind
Peppered with wit and controversial topics, this is a refreshing new look at the co-evolution of mind and culture. Bestselling authors Ian Stewart and Jack Cohen (The Collapse of Chaos, 1994) eloquently argue that our minds evolved within an inextricable link with culture and language. They go beyond conventional views of the function and purpose of the mind to look at the ways that the mind is the response of an evolving brain that is constantly adjusting to a complex environment. Along the way they develop new and intriguing insights into the nature of evolution, science, and humanity that will challenge conventional views on consciousness. The esteemed authors tantalize the reader with these bold new outlooks while putting a revolutionary spin on such classic philosophical problems as the nature of free will and the essence of humanity. This clearly written and enjoyable book will inspire any educated reader to critically evaluate the existing notions of the nature of the human mind.
340 pages, Paperback
First published September 3, 1993
11 people are currently reading
508 people want to read
About the author
Ian Stewart
270 books758 followersIan Nicholas Stewart is an Emeritus Professor and Digital Media Fellow in the Mathematics Department at Warwick University, with special responsibility for public awareness of mathematics and science. He is best known for his popular science writing on mathematical themes.
--from the author's website
Librarian Note: There is more than one author in the GoodReads database with this name. See other authors with similar names.
--from the author's website
Librarian Note: There is more than one author in the GoodReads database with this name. See other authors with similar names.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
December 28, 2020
Lying To Children
Figments of Reality is almost 25 years old. In the fields of biological and cultural evolution, this makes its content mostly passé. When it was written the human genome hadn’t been mapped, Amazon hadn’t destroyed the High Street shops, no one except the fundamentalists took religious fundamentalism very seriously, and globally politics looked to be converging on variations of liberal capitalism. As Mark Twain said about New England weather though: “If you don’t like it wait a minute.”
But, although dated, the book is a good example of the thesis it presents, namely that our explanations of the world depend for their adequacy on the concerns we have as individuals and societies. This thesis might seem obvious but only because we conceive today’s concerns as more refined versions of yesterday’s concerns. Isn’t this how science, actually all reasoning, progresses, by becoming more and more precise about the nature of reality? We know our theories, and models, and everyday conceptions of the world are better than those of our parents and grandparents because they produce better results over a wider range of conditions. In short we have more truths and understand reality better than at any time in the past.
We project this view far into the past. For example, at an early point in the evolution of life on Earth, the planet was dominated by what was effectively a sheet of diverse species of bacteria. One of these became dominant for a time, not because it was better adapted to its environment than others, but because it produced the corrosive element oxygen which created a new environment that was toxic for whole phyla of competitors. Oxygen-producing bacteria are not superior, even in terms of environmental conditions at the time; they are merely different. Entire lines of evolutionary possibility were dead-ended by the organisms that allow our ultimate emergence. But calling this progression progress is ridiculously obscene. Evolutionary development is random not an enrichment or upgrade.
This view of continuous advance is also applied to the evolution of ideas and knowledge. Every generation has this same view: ours is more clever than the last. More research has been published; discoveries in every field have increased exponentially; machines are bigger, more powerful and more efficient. It is easy to smirk at the claims by Lord Kelvin at the end of the 19th century that classical Newtonian physics was approximating perfection, perfection which would be shown as fundamentally wrong within a decade. We do smirk but we see Kelvin’s remarks in the context of what we choose to designate as improvements in understanding. Quantum and relativity physics are merely more general than Newtonian physics, we say. They therefore represent a continuity in scientific development. The rationality of human learning and the reputation of science has been not threatened but demonstrated. Progress has been achieved yet again.
But, of course, this is a kind of scientistic whistling in the dark. The 20th century developments in physics and all other areas of human knowledge, are based upon a fundamental discontinuity in what is considered ‘rational’ and what ‘real’ means. As philosophers like Thomas Kuhn have pointed out decisively, not just the ideas of science have altered radically but the very idea of science has been transformed. The consequence is that the criteria by which science had been previously judged were permanently swept away by developments at the turn of the 20th century. Science could not pretend, like the Catholic Church in its 20th century revisions of doctrine, that modern results simply built on empirical and theoretical history. From the point of view of quantum theory, historical physics was the equivalent of voodoo. It might be seen to ‘work’ in various circumstances; but it was based on serious misconceptions about both the world and what constitutes knowledge of the world.
What is most interesting is that such discontinuous development has always been the case but constantly denied by cultural convention. Kelvin’s ‘state of the art’ physics didn’t disappear, it was rationalised as a temporary approximation, and still useful as such. Like Aristotle’s Physics and Medieval Scholasticism, Newtonian physics still has a career. Even though engineers of all sorts know at some subconscious level that the concepts they employ - gravity, instantaneous action at a distance, centre of mass, time - do not exist other than as words, they act ‘as if’ they were not just true but also real. Many scholars are keen to show how these concepts have their intellectual origins in the Philosopher himself and in the bookish knowledge ‘saved’ by the monks. And we continue to teach our children this cultural history as a sort of cheer by humanity for itself in its climb up the ladder of knowledge.
This is obvious myth-making, an activity that will no doubt continue when a solution to the contradictions and paradoxes of today’s physical theory are resolved. For whatever reason, we find it necessary to pretend that we are becoming more and more reasonable the greater we feel disquiet about what we think reason might be; and that we are getting closer and closer to reality as we chase down more and more unreal particles. Quantum entanglement undermines any reason one cares to apply to it. The Higgs boson is no more real than phlogiston. Odds are better than even that it will be an early ontological casualty of whatever replaces the contemporary concepts of space-time and gravity.
The authors use an effective running gag, an allegory of an alien ‘Zarathustrian base-8’ culture which encounters Earth and its mysterious ‘base-1’ beings. As in the recent sci-fi novel Qualityland, members of the alien force bear the names of their occupations. Two in particular are instructive about the cultural honesty of the aliens - Liar-to-Children (the Teacher), and Destroyer-of-Facts (the Scientist). These two are incredulous about how seriously human beings take their intellectual efforts and cannot understand the euphemistic avoidance of what truth and reality mean. The Liar and Destroyer are continually dismayed by the arrogance of the individual human mind and can only attribute this regretful state of affairs to a wrong turn in evolution. One can hardly disagree.
Figments of Reality is almost 25 years old. In the fields of biological and cultural evolution, this makes its content mostly passé. When it was written the human genome hadn’t been mapped, Amazon hadn’t destroyed the High Street shops, no one except the fundamentalists took religious fundamentalism very seriously, and globally politics looked to be converging on variations of liberal capitalism. As Mark Twain said about New England weather though: “If you don’t like it wait a minute.”
But, although dated, the book is a good example of the thesis it presents, namely that our explanations of the world depend for their adequacy on the concerns we have as individuals and societies. This thesis might seem obvious but only because we conceive today’s concerns as more refined versions of yesterday’s concerns. Isn’t this how science, actually all reasoning, progresses, by becoming more and more precise about the nature of reality? We know our theories, and models, and everyday conceptions of the world are better than those of our parents and grandparents because they produce better results over a wider range of conditions. In short we have more truths and understand reality better than at any time in the past.
We project this view far into the past. For example, at an early point in the evolution of life on Earth, the planet was dominated by what was effectively a sheet of diverse species of bacteria. One of these became dominant for a time, not because it was better adapted to its environment than others, but because it produced the corrosive element oxygen which created a new environment that was toxic for whole phyla of competitors. Oxygen-producing bacteria are not superior, even in terms of environmental conditions at the time; they are merely different. Entire lines of evolutionary possibility were dead-ended by the organisms that allow our ultimate emergence. But calling this progression progress is ridiculously obscene. Evolutionary development is random not an enrichment or upgrade.
This view of continuous advance is also applied to the evolution of ideas and knowledge. Every generation has this same view: ours is more clever than the last. More research has been published; discoveries in every field have increased exponentially; machines are bigger, more powerful and more efficient. It is easy to smirk at the claims by Lord Kelvin at the end of the 19th century that classical Newtonian physics was approximating perfection, perfection which would be shown as fundamentally wrong within a decade. We do smirk but we see Kelvin’s remarks in the context of what we choose to designate as improvements in understanding. Quantum and relativity physics are merely more general than Newtonian physics, we say. They therefore represent a continuity in scientific development. The rationality of human learning and the reputation of science has been not threatened but demonstrated. Progress has been achieved yet again.
But, of course, this is a kind of scientistic whistling in the dark. The 20th century developments in physics and all other areas of human knowledge, are based upon a fundamental discontinuity in what is considered ‘rational’ and what ‘real’ means. As philosophers like Thomas Kuhn have pointed out decisively, not just the ideas of science have altered radically but the very idea of science has been transformed. The consequence is that the criteria by which science had been previously judged were permanently swept away by developments at the turn of the 20th century. Science could not pretend, like the Catholic Church in its 20th century revisions of doctrine, that modern results simply built on empirical and theoretical history. From the point of view of quantum theory, historical physics was the equivalent of voodoo. It might be seen to ‘work’ in various circumstances; but it was based on serious misconceptions about both the world and what constitutes knowledge of the world.
What is most interesting is that such discontinuous development has always been the case but constantly denied by cultural convention. Kelvin’s ‘state of the art’ physics didn’t disappear, it was rationalised as a temporary approximation, and still useful as such. Like Aristotle’s Physics and Medieval Scholasticism, Newtonian physics still has a career. Even though engineers of all sorts know at some subconscious level that the concepts they employ - gravity, instantaneous action at a distance, centre of mass, time - do not exist other than as words, they act ‘as if’ they were not just true but also real. Many scholars are keen to show how these concepts have their intellectual origins in the Philosopher himself and in the bookish knowledge ‘saved’ by the monks. And we continue to teach our children this cultural history as a sort of cheer by humanity for itself in its climb up the ladder of knowledge.
This is obvious myth-making, an activity that will no doubt continue when a solution to the contradictions and paradoxes of today’s physical theory are resolved. For whatever reason, we find it necessary to pretend that we are becoming more and more reasonable the greater we feel disquiet about what we think reason might be; and that we are getting closer and closer to reality as we chase down more and more unreal particles. Quantum entanglement undermines any reason one cares to apply to it. The Higgs boson is no more real than phlogiston. Odds are better than even that it will be an early ontological casualty of whatever replaces the contemporary concepts of space-time and gravity.
The authors use an effective running gag, an allegory of an alien ‘Zarathustrian base-8’ culture which encounters Earth and its mysterious ‘base-1’ beings. As in the recent sci-fi novel Qualityland, members of the alien force bear the names of their occupations. Two in particular are instructive about the cultural honesty of the aliens - Liar-to-Children (the Teacher), and Destroyer-of-Facts (the Scientist). These two are incredulous about how seriously human beings take their intellectual efforts and cannot understand the euphemistic avoidance of what truth and reality mean. The Liar and Destroyer are continually dismayed by the arrogance of the individual human mind and can only attribute this regretful state of affairs to a wrong turn in evolution. One can hardly disagree.
February 15, 2023
Figments of reality is an interesting mix of philosophy, mathematics, evolution biology and fiction about bird-like Zarathustrians. It comments on a lot of things - from begging of life, intelligence and culture, but still, it is quite readable and understandable.
Authors highlight the importance of community and family in evolution - we are humans mainly because we have been educated and exposed to human language and behaviour, which is why we can behave like humans. Tarzan would be much more savage than Edgar Burroughs suggests. And this cultural environment (or like the authors call it - extelligence) is the primary weapon of evolution to keep the winning streak going. It is flexible enough to allow each generation to experiment and change the direction of life, but it will still allow us to make more humans from tabula rasa babies.
Well... It has many interesting theories. Some readers are complaining about this book's age - after more than twenty years, evolution and molecular biology moved much further, and it changes some facts the authors used to build their arguments. But it doesn't matter - Aristoteles is much older, and his Metaphysics (the most outdated philosophy book I have tried to read) still serves as groundwork for further philosophers. And Figments of reality are similar - some views are outdated, but not entirely wrong and if something that modern knowledge actually confirms the importance of education and the environment. We really cannot get a proper human without a human-make-kit - which is his family, peers and community. So I don't think those last twenty or so years hurt this book that much.
Authors highlight the importance of community and family in evolution - we are humans mainly because we have been educated and exposed to human language and behaviour, which is why we can behave like humans. Tarzan would be much more savage than Edgar Burroughs suggests. And this cultural environment (or like the authors call it - extelligence) is the primary weapon of evolution to keep the winning streak going. It is flexible enough to allow each generation to experiment and change the direction of life, but it will still allow us to make more humans from tabula rasa babies.
Well... It has many interesting theories. Some readers are complaining about this book's age - after more than twenty years, evolution and molecular biology moved much further, and it changes some facts the authors used to build their arguments. But it doesn't matter - Aristoteles is much older, and his Metaphysics (the most outdated philosophy book I have tried to read) still serves as groundwork for further philosophers. And Figments of reality are similar - some views are outdated, but not entirely wrong and if something that modern knowledge actually confirms the importance of education and the environment. We really cannot get a proper human without a human-make-kit - which is his family, peers and community. So I don't think those last twenty or so years hurt this book that much.
July 12, 2016
wow, this book is incredible. It made me think is a whole different way about the evolution of the mind and how things such as art were integral to human development. It was very hard going at times, but so worth the effort.
September 25, 2013
This is very well trodden ground. But it is a rare book indeed that treats these topics so clearly and imaginatively.
February 5, 2014
It was interesting but I would suggest the Science of the Discworld series. It is about the same topics but a bit more modern :)
January 1, 2020
Czy ze współpracy biologa z matematykiem wynika coś dobrego? Bez wątpienia, lecz nie tym razem, a przynajmniej liczyłem w tej literackiej kooperacji na więcej. Książka "Wytwory rzeczywistości. Ewolucja umysłu ciekawego" to, już po samym tytule, zapowiedź wielkiego wyzwanie pisarskiego dla autorów. Matematyk Ian Stewart i biolog Jack Cohen postanowili prześledzić fenomen złożoności otaczającego nas świata w połączeniu z opisem badającego go umysłu, który sam w wyniku ewolucji biologicznej i kulturowo-społecznej, dorastał przez tysiąclecia do zrozumienia.
Autorzy, dość nieprzewidywalnie dla mnie, wybrali grupę zagadnień, które postanowili opisać w jakoby nowatorski sposób. Prześledzili procesy ewolucji biologicznej, prowadzące do złożoności życia ziemskiego, skupiając się na wieloaspektowości relacji świata ożywionego. Swoje podejście zareklamowali, jako odrzucenie redukcjonizmu i rozbudowanie opowieści w narracji kontekstualnej (sami woleli nie używać słowa 'holizm', które ma dla nich pozanaukowe konotacje). Uznali, niewątpliwie słusznie, że umysł ludzki wymagał interakcji z otoczeniem, by wyewoluować do obecnej postaci - na zasadzie rekurencyjnych zmian i sprzężeń. Nasz język, emocje, poczucie siebie i rozumienie otoczenia, to świat wymagający bodźców. Tak wyglądał ogólny plan pracy. W detalach wyszło czasem interesująco, czasem niepokojąco jednostronnie, a w pewnych fragmentach nieciekawie.
Cohen i Stewart starają się przekonać czytelnika do istnienia poważnego grzechu metodologii nauki, co jest jednak w ich wykonaniu wydumane i nieprawdziwe. Według nich nauki takie jak fizyka czy chemia, zapominają o otoczeniu (kontekście), a przez to ich odpowiedzi są niepełne. Niestety to szkodliwy sąd. To fizyka stworzyła pojęcie 'układu izolowanego', 'układu otwartego', 'kwantowego układu dysypatywnego', itd. Wspomniany przez autorów Galileusz, mógł odkryć prawo swobodnego spadku, tylko po usunięciu czegoś, co wypaczało doświadczenie, czyli powietrze. Bez tego kroku, prawa nie udałoby się wywieść z obserwacji. Tak więc cały problem, to świadomość stosowanych przybliżeń. Nie da się uwzględnić wszystkiego, a zaproponowany przez autorów jakoby 'nowatorski' opis przyrody, jest również redukcjonistyczny. Sami popełniają ten 'grzech' redukcji wielokrotnie (np. na str. 87-88 mrówka Langtona, czyli program komputerowy symulujący pewne zjawisko, jest klasycznie zredukowany). Opisane techniki poszukiwań genów, dywagacje o ewolucji inteligencji są redukcjonistyczne, bo upragniona narracja w pełnym kontekście wszystkiego jest niemożliwa. Sztuka polega na tym, że nieuwzględnianie czegoś ma swoja cenę, której wartość należy oszacować. Wszelkie nisze ekosystemów i obserwacje zachowań konkretnych osobników to redukcja świata do możliwości badawczych. Przykład z wielopoziomowym budowaniem ludzkich cywilizacji (str. 314-334), to klasyczny przykład wydobycia pewnego kawałka świata z całej złożoności i opisanie, jako konstruktu przyczyna-skutek w technice redukcjonizmu. Zaś uwzględnienie kontekstu, to po prostu umiejętne zastosowanie narzędzi modelowania zjawiska.
Książka od strony języka i dydaktyki posiada niestety kilka niedoróbek.
Zdecydowanie odrzucam wplecioną narracją SF o wydumanym świecie Zaratustran. To taki przerywnik, a może kontrapunkt, który ma czytelnikowi pozwolić na oddech, może zbudować inną perspektywę? Nie wiem. Całość odbieram, jako nietrafioną formę narracji, gdzie analogie z głównym tekstem są nieczytelne (po prostu wyczuwam 'Pratchettyzm', który tu nie pasuje). W ogóle książka nie jest napisana łatwym językiem. 'Bi-autorskość' męczyła zmiennymi perspektywami. Da się wyczuć, za które fragmenty odpowiada biolog, za które matematyk. Pierwszy postulował kontekstualizm i potrzebę 'spojrzenia wokoło', a drugi opisując modele dla tak przygotowanego podłoża tematycznego, pokazywał że o nauce da się rozumować raczej redukując piękne plany do konkretnych podsystemów myślowych. Mój główny zarzut merytoryczny (zapewne do Stewarta) dotyczy nieudanej próby umieszczenia na siłę pojęcia 'przestrzeni fazowej'. To bardzo ważny element wywodu w książce. Samo opisanie przez analogię czym ta przestrzeń jest, było ciekawe (str. 66-79). Tylko to pojęcie tu nie pasuje! Przestrzeń fazowa dotyczy układów dynamicznych i opisuje relację położeniowo-pędową obiektów. Nie wiem, czemu tego sformułowania Stewart użył do unaocznienia czytelnikom złożoności kultury, umysłu, cywilizacyjnych relacji społecznych. Za każdym razem, gdy w ramach kontekstualizmu pojawia się opis złożoności problemu, matematyk odwołuje się do przestrzeni fazowej. To niepotrzebne przeszczepianie pojęć, które stworzono w innym celu. Zrozumiałbym analogie z 'przestrzeniami konfiguracyjnymi', jakimiś wielowymiarowymi przestrzeniami cech układu, ale 'fazowość' jest w takiej publikacji czymś szkodliwym. Dobitnie to widać wtedy, gdy piszą: "Z punktu widzenia przestrzeni fazowej powstanie miasteczka staje się nieuniknione od chwili, gdy struktura wioski zostanie nadmiernie przeciążona." (str. 317). Dla mnie to grzech, który przypomina postmodernistyczne pseudo-dywagacje w stylu Lacana z jego koncepcjami przestrzeni topologicznych inkorporowanych do psychoanalizy.
Inną grupę mojej niezgody stanowią nagminne próby konfrontacji świata materialnego z mentalnym. Tu zapewne dyskurs prowadzi Cohen. Przykład z okiem, które w swej konstrukcji jakoby wymyka się opisowi optyki jest nieporozumieniem. (str. 163). Autorzy mechanizm działania narządu wzroku połączyli z mózgowymi ośrodkami interpretacji tego, co ono odbiera, i zawyrokowali, że jest czymś więcej niż kamera (co jest prawdą odnośnie mózgu, ale niekoniecznie oka). Również odbiór barw został opisany tak pokrętnie, że trudno nawet wejść w polemikę. Autorzy, mimo że formalnie uciekają od Kartezjuszowej dwoistości ciało-umysł, to jednocześnie sugerują istnienie jakiejś magicznej granicy miedzy 'duszą i materią' (str. 218-222). Przykładem miałby być węch, jako wręcz niematerialna właściwość organizmu służąca translacji cząstek związków chemicznych na mózgowe etykiety. Czytając te opisy miałem wrażenie, że autorzy zwątpili w sens szukania istoty wrażeń zmysłowych, bo miałaby to być według nich tajemnica niemożliwa do rozwikłania. Z drugiej strony oświadczają, że każdy element naszej cielesności biologicznej jest wytworem rzeczywistości. Skoro tak, to skąd taki pesymizm poznawczy?
Oczywiście książka ma również dobre fragmenty; jest wręcz nimi poprzetykana. Trudno je wszystkie wymienić, bo pojawiają się w wielu partiach tekstu. Przykładem zwartego fragmentu, gdzie nie dostrzegam maniery 'pozornej ucieczki od redukcji', jest rozdział o wolnej woli (str. 260-271). Generalnie - im dalej w tekst, tym lepiej. Sporo ciekawych treści pojawia się w opisie rodzenia się inteligencji podczas zwracania uwagi na przejścia emergentne, które wymagają pracy nad nowym językiem naukowego dyskursu. Dużo interesujących spostrzeżeń autorzy umieścili w wywodzie o równoległym wyewoluowaniu różnych inteligencji (autorzy stosują szerokie rozumienie tego pojęcia) przez separowane gałęzie filogenetyczne - głowonogi, walenie, rawki, krukowate i naczelne. Są liczne dementi, jak w przypadku opisu sensu 'mitochondrialnej Ewy', czy krytyka bezpośredniego przełożenia genu na fenotyp. To obszar licznych nadużyć, które autorzy bez skrupułów piętnują. Inspirujące dla mnie były opisy zjawiska automodyfikacji układu i sprzężeń zwrotnych, które dużo tłumaczą z sensu neodarwinizmu analizowanego jako modelu matematycznej zmienności (str. 90-94).
Mówienie o wszystkim oznacza, że mówi się właściwie o niczym; tworzy się wydumaną sieć relacji, która jest piękną opowieścią na poziomie tak ogólnym, że wnioski wyciągane z takiej techniki holizmu są bezużyteczne. Żadna nauka nie może być izolowana od pytań granicznych dla jej przedmiotu badań. Stąd niezwykle ciekawe jest rozwijanie styku nauk (biochemia, biofizyka, techniki tworzenia i badania materiałów). Jednak brak ukształtowanej metodologii i języka dla tych 'stref granicznych' nauk nie oznacza jeszcze, że wypracowane dotychczas techniki pracy badawczej należy odrzucić.
"Wytwory rzeczywistości" są świetną lekturą dla kogoś, kto lubi polemizować z autorami. Czytelnik szukający argumentów na poparcie tez o pięknie świata, znajdzie je w niej również. Czytelnik zainteresowany interdyscyplinarnością badawczą będzie usatysfakcjonowany. Ale ten, kto szuka jasności przekazu i łatwej drogi, powinien omijać ją szerokim łukiem.
Polecam wyłącznie umysłom krytycznym.
ŚREDNIE - 5/10
Autorzy, dość nieprzewidywalnie dla mnie, wybrali grupę zagadnień, które postanowili opisać w jakoby nowatorski sposób. Prześledzili procesy ewolucji biologicznej, prowadzące do złożoności życia ziemskiego, skupiając się na wieloaspektowości relacji świata ożywionego. Swoje podejście zareklamowali, jako odrzucenie redukcjonizmu i rozbudowanie opowieści w narracji kontekstualnej (sami woleli nie używać słowa 'holizm', które ma dla nich pozanaukowe konotacje). Uznali, niewątpliwie słusznie, że umysł ludzki wymagał interakcji z otoczeniem, by wyewoluować do obecnej postaci - na zasadzie rekurencyjnych zmian i sprzężeń. Nasz język, emocje, poczucie siebie i rozumienie otoczenia, to świat wymagający bodźców. Tak wyglądał ogólny plan pracy. W detalach wyszło czasem interesująco, czasem niepokojąco jednostronnie, a w pewnych fragmentach nieciekawie.
Cohen i Stewart starają się przekonać czytelnika do istnienia poważnego grzechu metodologii nauki, co jest jednak w ich wykonaniu wydumane i nieprawdziwe. Według nich nauki takie jak fizyka czy chemia, zapominają o otoczeniu (kontekście), a przez to ich odpowiedzi są niepełne. Niestety to szkodliwy sąd. To fizyka stworzyła pojęcie 'układu izolowanego', 'układu otwartego', 'kwantowego układu dysypatywnego', itd. Wspomniany przez autorów Galileusz, mógł odkryć prawo swobodnego spadku, tylko po usunięciu czegoś, co wypaczało doświadczenie, czyli powietrze. Bez tego kroku, prawa nie udałoby się wywieść z obserwacji. Tak więc cały problem, to świadomość stosowanych przybliżeń. Nie da się uwzględnić wszystkiego, a zaproponowany przez autorów jakoby 'nowatorski' opis przyrody, jest również redukcjonistyczny. Sami popełniają ten 'grzech' redukcji wielokrotnie (np. na str. 87-88 mrówka Langtona, czyli program komputerowy symulujący pewne zjawisko, jest klasycznie zredukowany). Opisane techniki poszukiwań genów, dywagacje o ewolucji inteligencji są redukcjonistyczne, bo upragniona narracja w pełnym kontekście wszystkiego jest niemożliwa. Sztuka polega na tym, że nieuwzględnianie czegoś ma swoja cenę, której wartość należy oszacować. Wszelkie nisze ekosystemów i obserwacje zachowań konkretnych osobników to redukcja świata do możliwości badawczych. Przykład z wielopoziomowym budowaniem ludzkich cywilizacji (str. 314-334), to klasyczny przykład wydobycia pewnego kawałka świata z całej złożoności i opisanie, jako konstruktu przyczyna-skutek w technice redukcjonizmu. Zaś uwzględnienie kontekstu, to po prostu umiejętne zastosowanie narzędzi modelowania zjawiska.
Książka od strony języka i dydaktyki posiada niestety kilka niedoróbek.
Zdecydowanie odrzucam wplecioną narracją SF o wydumanym świecie Zaratustran. To taki przerywnik, a może kontrapunkt, który ma czytelnikowi pozwolić na oddech, może zbudować inną perspektywę? Nie wiem. Całość odbieram, jako nietrafioną formę narracji, gdzie analogie z głównym tekstem są nieczytelne (po prostu wyczuwam 'Pratchettyzm', który tu nie pasuje). W ogóle książka nie jest napisana łatwym językiem. 'Bi-autorskość' męczyła zmiennymi perspektywami. Da się wyczuć, za które fragmenty odpowiada biolog, za które matematyk. Pierwszy postulował kontekstualizm i potrzebę 'spojrzenia wokoło', a drugi opisując modele dla tak przygotowanego podłoża tematycznego, pokazywał że o nauce da się rozumować raczej redukując piękne plany do konkretnych podsystemów myślowych. Mój główny zarzut merytoryczny (zapewne do Stewarta) dotyczy nieudanej próby umieszczenia na siłę pojęcia 'przestrzeni fazowej'. To bardzo ważny element wywodu w książce. Samo opisanie przez analogię czym ta przestrzeń jest, było ciekawe (str. 66-79). Tylko to pojęcie tu nie pasuje! Przestrzeń fazowa dotyczy układów dynamicznych i opisuje relację położeniowo-pędową obiektów. Nie wiem, czemu tego sformułowania Stewart użył do unaocznienia czytelnikom złożoności kultury, umysłu, cywilizacyjnych relacji społecznych. Za każdym razem, gdy w ramach kontekstualizmu pojawia się opis złożoności problemu, matematyk odwołuje się do przestrzeni fazowej. To niepotrzebne przeszczepianie pojęć, które stworzono w innym celu. Zrozumiałbym analogie z 'przestrzeniami konfiguracyjnymi', jakimiś wielowymiarowymi przestrzeniami cech układu, ale 'fazowość' jest w takiej publikacji czymś szkodliwym. Dobitnie to widać wtedy, gdy piszą: "Z punktu widzenia przestrzeni fazowej powstanie miasteczka staje się nieuniknione od chwili, gdy struktura wioski zostanie nadmiernie przeciążona." (str. 317). Dla mnie to grzech, który przypomina postmodernistyczne pseudo-dywagacje w stylu Lacana z jego koncepcjami przestrzeni topologicznych inkorporowanych do psychoanalizy.
Inną grupę mojej niezgody stanowią nagminne próby konfrontacji świata materialnego z mentalnym. Tu zapewne dyskurs prowadzi Cohen. Przykład z okiem, które w swej konstrukcji jakoby wymyka się opisowi optyki jest nieporozumieniem. (str. 163). Autorzy mechanizm działania narządu wzroku połączyli z mózgowymi ośrodkami interpretacji tego, co ono odbiera, i zawyrokowali, że jest czymś więcej niż kamera (co jest prawdą odnośnie mózgu, ale niekoniecznie oka). Również odbiór barw został opisany tak pokrętnie, że trudno nawet wejść w polemikę. Autorzy, mimo że formalnie uciekają od Kartezjuszowej dwoistości ciało-umysł, to jednocześnie sugerują istnienie jakiejś magicznej granicy miedzy 'duszą i materią' (str. 218-222). Przykładem miałby być węch, jako wręcz niematerialna właściwość organizmu służąca translacji cząstek związków chemicznych na mózgowe etykiety. Czytając te opisy miałem wrażenie, że autorzy zwątpili w sens szukania istoty wrażeń zmysłowych, bo miałaby to być według nich tajemnica niemożliwa do rozwikłania. Z drugiej strony oświadczają, że każdy element naszej cielesności biologicznej jest wytworem rzeczywistości. Skoro tak, to skąd taki pesymizm poznawczy?
Oczywiście książka ma również dobre fragmenty; jest wręcz nimi poprzetykana. Trudno je wszystkie wymienić, bo pojawiają się w wielu partiach tekstu. Przykładem zwartego fragmentu, gdzie nie dostrzegam maniery 'pozornej ucieczki od redukcji', jest rozdział o wolnej woli (str. 260-271). Generalnie - im dalej w tekst, tym lepiej. Sporo ciekawych treści pojawia się w opisie rodzenia się inteligencji podczas zwracania uwagi na przejścia emergentne, które wymagają pracy nad nowym językiem naukowego dyskursu. Dużo interesujących spostrzeżeń autorzy umieścili w wywodzie o równoległym wyewoluowaniu różnych inteligencji (autorzy stosują szerokie rozumienie tego pojęcia) przez separowane gałęzie filogenetyczne - głowonogi, walenie, rawki, krukowate i naczelne. Są liczne dementi, jak w przypadku opisu sensu 'mitochondrialnej Ewy', czy krytyka bezpośredniego przełożenia genu na fenotyp. To obszar licznych nadużyć, które autorzy bez skrupułów piętnują. Inspirujące dla mnie były opisy zjawiska automodyfikacji układu i sprzężeń zwrotnych, które dużo tłumaczą z sensu neodarwinizmu analizowanego jako modelu matematycznej zmienności (str. 90-94).
Mówienie o wszystkim oznacza, że mówi się właściwie o niczym; tworzy się wydumaną sieć relacji, która jest piękną opowieścią na poziomie tak ogólnym, że wnioski wyciągane z takiej techniki holizmu są bezużyteczne. Żadna nauka nie może być izolowana od pytań granicznych dla jej przedmiotu badań. Stąd niezwykle ciekawe jest rozwijanie styku nauk (biochemia, biofizyka, techniki tworzenia i badania materiałów). Jednak brak ukształtowanej metodologii i języka dla tych 'stref granicznych' nauk nie oznacza jeszcze, że wypracowane dotychczas techniki pracy badawczej należy odrzucić.
"Wytwory rzeczywistości" są świetną lekturą dla kogoś, kto lubi polemizować z autorami. Czytelnik szukający argumentów na poparcie tez o pięknie świata, znajdzie je w niej również. Czytelnik zainteresowany interdyscyplinarnością badawczą będzie usatysfakcjonowany. Ale ten, kto szuka jasności przekazu i łatwej drogi, powinien omijać ją szerokim łukiem.
Polecam wyłącznie umysłom krytycznym.
ŚREDNIE - 5/10
October 14, 2020
A very weak and curious attempt of a mathematician to dabble in deep and murky philosophical waters. Showed an ignorance consistently of the depth of some of these problems and of many of the recent philosophical positions on these debates. Alongside this, he feigned a knowledge of things where there is currently none accepted position. Comes across as a typical amateur trying to dabble in philosophy and looking weak. His solutions are also very weak revolving around very generic science apologism combined with a vague appeal to cultural relativism in other areas where the current science authority does not suffice to fill in the gaps. Not a worthwhile contribution to these debates, around things such as consciousness, scientific method, truth and free-will. Instead a poor retrogressive document that would only help to confirm people in a naive level of ignorance of these difficult subjects. My advice, is that he leave it to the people who have done the proper and requisite study in these areas.
December 20, 2020
I enjoyed it, because I like the way they explain everything. The book is a bit old for 2019 though. They didn’t have a clear understanding of mitochondrial DNA research (mitochondrial Eve), which even for 1996, is not good enough. I do human population genetic research, so I could spot the flaws in their arguments. That brings me to the thing that makes me a bit nervous - are there flaws in the reasoning behind some of the other topics? I don’t know, maybe?
January 26, 2008
Best philosophy/evolution book I've seen; refreshing presentation (lots of science fiction alliterations), convincing logic.
December 3, 2024
Provides compelling and satisfying answers to questions i’ve wondered about for years. Non fiction that reads like fiction.
Displaying 1 - 10 of 10 reviews