O Catecismo do labrego é unha obra literaria en prosa escrita por Valentín Lamas Carvajal, en colaboración con Arturo Vázquez Núñez, publicada en 1889 baixo o pseudónimo de Frei Marcos da Portela.
Comezou a súa publicarse en 1888 na revista O Tio Marcos d'a Portela e levaba por título Catecismo do Gallego. O ano seguinte, 1889, editouse de xeito independente en El Eco de Orense co título completo de Catecismo da doutrina labrega composto por R. P. M. Fr. Marcos da Portela, Doutor en Teoloxía Campestre.
Parodiando o Catecismo de la doctrina cristiana, do padre Gaspar Astete que era, daquela, a obra que se empregaba na catequese en Galicia, un labrego responde ás preguntas que se lle fan e arremete contra o alcalde, o secretario, o cacique e as míseras condicións de vida do mundo rural denunciando a dura vida á que estaban sometidos por culpa do asoballamento destes representantes do poder estatal. Por outra banda, e a diferenza de Manuel Curros Enríquez, non critica a Igrexa.
Valentín Lamas Carvajal, nado en Ourense o 1 de novembro de 1849 e finado na mesma cidade o 4 de setembro de 1906, foi un autor e xornalista galego. No ano 1972 dedicóuselle o Día das Letras Galegas. Entre outros feitos, Lamas realizou dúas iniciativas importantes en relación co xornalismo e coa literatura en lingua galega, contando ambas con moi boa acollida: fundar o primeiro semanario en lingua galega, titulado O Tio Marcos d'a Portela, e publicar o Catecismo do labrego.
- Para servir ao alcalde, e morrer de fame nesta vida e arder na seguinte
…
Unas semanas atras, en clase de historia nos estaba contando la profesora como en España hace muchos años en las guerras los ricos podían librarse de ir al frente. En este libro se cuenta como lo debieron de pasar aquellas familias, pueblos, ciudades que veian a sus jovenes marchar. Ademas de todas las injusticias que existian. Me hizo mucha gracia cuando P le pregunta R: “¿E quen é o voso enimigo?” Y R le contesta nombrando tantos nombres que llena media carilla.
Escrito a finales del siglo XIX, parodia los catecismos tradicionales para mostrar las terribles condiciones de vida del campesinado gallego. Hoy sus descripciones y quejas se podrían utilizar para describir las vidas de mileuristas, migrantes y tantas otras personas maltratadas por el sistema capitalista.