Sint Sebastiaan: De geschiedenis van een talent (Anton Wachter romans)

Anton Wachter #1

by Simon Vestdijk

Dutch

Genres: Dutch Literature, Roman, School, 20th Century

192 pages, Paperback

First published January 1, 1939

About the author

Born in the small town of Harlingen, Vestdijk studied medicine in Amsterdam, but turned to literature after a few years as a doctor. He became one of the most important 20th-century writers in the Netherlands. His prolificity as a novelist was legendary, but he was at least as important as an essayist on e.g., literature, art, music and religion. He also wrote poetry and short stories. His work has been translated into most Western European languages.

Reviews

[Belinda Vlasbaard · Rating 3 out of 5]

3,25 sterren- Nederlandse paperback

Quote blz 13:" Dit ben ik. Ik zou je wel wat kunnen doen, kijk maar niet te lang naar me"

Je kent het wel, verplichte leeslijst op school. Deze was voor het vak nederlands.
Recensie is dus uit mijn toenmalig verslag ( wat een mens allemaal bewaard, lees mijn moeder van drie en tachtig, die dozen vol schoolmateriaal op zolder had en het nu allemaal aan mij heeft gegeven. Schat graven dus!).
De roman Sint Sebastiaan. De geschiedenis van een talent van Simon werd in door Nijgh & Van Ditmar te Rotterdam gepubliceerd. Vestdijk schreef hem in Den Haag. Het boek is verdeeld in drie delen die ondertitels dragen: ‘De angst’, ‘De emancipatie’, ‘De naakte poppen’. Elk deel bestaat uit vijf hoofdstukken, die geen titel hebben.
De roman is het eerste deel van de semi-autobiografische acht Anton-Wachterromans.

De inhoud is moeilijk weer te geven, doordat de roman bestaat uit vele details die, hoe betekenisvol ook, nauwelijks gebeurtenissen te noemen zijn. Begonnen wordt met vermelding van het spenen, dat als lichtelijk traumatisch beschreven wordt. Al gauw doet de angst zijn intrede in het leven van de jonge Anton. Hij wordt, onder andere, erg bang wanneer iemand een stuk speelgoed van hem, een lappenkat, uitscheldt. 

Het eerste deel van de roman heeft als ondertitel: ‘De angst’. Antons angsten zijn globaal te verdelen in angst voor agressie en angst voor verlaten en/of verworpen worden, al is niet altijd precies uit te maken om welke soort angst het gaat. Angst voor agressie treedt bij hem op wanneer hij 4 jaar oud is, voor het inslapen. Eerst is hij bang voor de maan en dan voor een ‘lachende schoorsteen’, die er als een gezicht uitziet. Het lachen ervan maakt hem bang.

dat voor de roman opgaat, is wat angst voor agressie schijnt dus in feite angst voor verlaten worden. Ondertussen wordt evenmin duidelijk dat de moeder enige neiging zou hebben met hem naar bed te willen als dat zij hem zou willen verlaten.
Verlatingsangst treedt ook duidelijk op jegens zijn vader, wanneer hij die met succes voorgelogen heeft.

Troostrijker is het dat anderen ook wel eens bang zijn en nog meer is dat de angst die hij een meisje op straat inboezemt, hoewel hij haar niets doet. De kat echter maakt hij bewust bang, juist wegens het saamhorigheidsgevoel dat hij met haar heeft. In zekere zin is het dus zelfkwelling.

Conclusie: donkere o zo deprimerend maar prachtige, indringende roman. Totaal uit mijn comfort zone. Prachtig literair werk.

[José Van Rosmalen · Rating 4 out of 5]

Sint Sebastiaan is het eerste deel van de achtdelige autobiografische Anton Wachterreeks. Anton is het alter ego van Simon. Het boek beschrijft ongeveer de eerste tien jaren van een jongen die opgroeide in het stadje Lahringen, een anagram van de geboorteplaats van Vestdijk, het Friese Harlingen. Hij groeide op in een welgesteld gezin. Zoals vaker bouwde Vestdijk het verhaal op in drie delen. Het eerste deel heet 'De angst' angst die Vestdijk zijn leven met zich zou dragen en waarvan hij de wortels zocht in zijn vroege jeugdjaren. Hij begint geleidelijk aan de wereld buiten het ouderlijk huis te kennen, de school, andere jongens, een kinderlijke erotische ervaring met een jong dienstmeisje, een obsessie met afbeeldingen van blote mensen, taboe voor zijn liefhebbende ouders. Het tweede deel, emancipatie, gaat in op zijn vriendschappen met andere jongens, waarvan Murk Tuinstra de belangrijkste is. Hij hoort dingen die thuis taboe zijn, er ontstaat een verschil tussen de thuiswereld en de schoolwereld. Hij ging steeds meer tekenen. Het derde deel 'de naakte poppen' speelt zich af in Amsterdam, waar de grootouders en andere familie van Vestdijk woonden. Zijn fascinatie voor het tekenen en voor afbeeldingen van naakte mensen hoopte hij te vinden in het Rijksmuseum. Hij viel niet voor de beroemde Nachtwacht, maar voor het onbekende schilderij Sint Sebastiaan. Het bleef taboe voor zijn grootouders, die nog hadden meegemaakt dat in Amsterdam voor het laatst de doodstraf werd vertrokken. Dankzij een tante had de jonge Anton toch kennis kunnen maken met het Rijksmuseum.
Het eerste deel van de Anton Wachterromans is een geloofwaardig verhaal over een opgroeiend kind, enige zoon van welgestelde ouders, levend in een kleine stad in het bgin van de twintigste eeuw. Alleen al door de omvang is het een gigantisch project, misschien qua omvang te vergelijken met de 'tandeloze tijd' van A.F. Th. van der Heijden. Overigens is Sint Sebastiaan met 190 bladzijden vlot leesbaar.

[Joost · Rating 4 out of 5]

De tweede zin van het boek deed me het ergste vrezen, maar na een hoofdstuk zat ik in een koninklijke zetel. Het deed me denken aan mijn pabo-leeslijst van literatuur waarin het kind centraal staat. Voor die lijst las ik indertijd: Kees de jongen, Eerste liefde, Amerika, Twee vorstinnen en een vorst, Robinson, Zilver, Barend Wels, Adder onder adders, en nog een aantal titels. Ongetwijfeld stond Sint Sebastiaan ook op de ruime keuzelijst, want dit mooie stukje fictie is ontegenzeggelijk voer voor de amateur-kinderpsycholoog, om met Mulisch te spreken.
Al in een vroeg stadium van lectuur kwam voor mij de vergelijking met Kees de jongen om de hoek kijken. Kees Bakels en Anton Wachter, beide jongens, Anton ietsie later geboren en ietsie jonger dan zesdeklasser Kees. Maar beiden worden minutieus beschreven. Kees Bakels is natuurlijk massaal omarmd. De jongen die elke man geweest is, de jongen die groot wil zijn, volwassen over wil komen, die het onschuldige narcisme van de jongenstijd vertegenwoordigt, die zich voortdurend druk maakt of hij wel indruk maakt op hen die hij om wat voor reden dan ook bewondert, kunstschilders, gymnastiekdocenten, en uiteindelijk zijn romantische hart verliest aan de lieve Rosa Overbeek, die hem lieverd en fijnerd noemt. Ik las Kees ná Barend Wels -debuut van Thijssen uit 1898 of zo- en het gaf aanleiding tot lezing van zowat zijn gehele fictie-oeuvre. En Kees herlas ik ook nog eens. Maar als ik eerlijk ben, vind ik Anton Wachter een meerdimensionaal karakter dan Kees.
Kees is herkenbaar voor velen die ooit 'echte' jongen waren, maar misschien komt dat wel door de onschuld van Kees, gesublimeerd in de mallotige zwembadpas, waarin thans nog af en toe voor de literaire aardigheid wedstrijden worden gehouden. Anton Wachter komt me na de eerste lezing complexer over. Ja, ook hij maakt zich druk over hoe 'groot' hij al overkomt bij volwassenen. Maar het centrale thema van Antons jeugd is veelzijdiger. Niet de onschuld staat centraal, maar schuld, omdat zijn persoonlijke drijfveren/driften hem verleiden tot gedachten, gevoelens en gedrag die tot zijn grote onbegrip door zijn ouders worden afgekeurd, of waarvan hij vermoedt dat het wordt afgekeurd.
In het eerste deel als Anton nog een klein jochie is, ontdekt hij de onveiligheid van zijn leefwereld, ontwikkelt hij angsten en manieren om met deze angsten om te gaan. Zijn sociale comntacten met klasgenoten en vriendjes is complex, herkenbaar complex. Het ene jaar wordt hij op de eerste schooldag in mekaar getimmerd. Het volgende jaar is hij het zelf die een nieuw jongetje (Murk) met een flink pak slaag welkom heet, om vervolgens de beste vrienden met hem te worden. Hoe paradoxaal, maar wel zoals het werkt als je geweten nog volop in ontwikkeling is.
We lezen over de passies van Anton in het spel en in het tekenen, maar ook dat hij het liefst 'naakte poppen' wil tekenen en de schaamte die dat hem, en de teleurstelling die dat zijn ouders oplevert. Ook zijn onbewuste fascinatie voor seksualiteit, zorgvuldig verzwegen voor zijn ouders, speelt hem parten.
In deel twee 'emancipeert' Anton en we zien hoe hij door brutaliteit en incidentele durf zich langzamerhand aan de angst voor volwassenen ontworstelt, hoe hij leert oordelen over goed en kwaad. In deel drie spendeert het gezin Wachter de kerstvakantie bij familie in Amsterdam. Zijn ontwikkeling als tekenaar en als liefhebber van kunst (schilderijen met naakt) vormt de rode draad in het groeiproces dat hier in versneld tempo optreedt. Het ouderlijk toezicht is verminderd. Tussen invloedrijke en in mindere mate moraliserende ooms, tantes en nieuwsgierige nichtjes wordt Anton langzaam wijzer, maar hij blijft een knd, schuldbewust en afhankelijk van vaders goedkeuring.
Sint Sebastiaan is een erg bijzonder boek en vraagt om herlezing, om -nu de plot in grote lijnen helder is- alle details nog eens goed met elkaar in verband te brengen. Minder 'makkelijk' en begrijpelijk, maar in literaire zin interessanter dan Kees de jongen. En absoluut tijdloos.,

[Frank · Rating 4 out of 5]

Klassieke Bildungsroman, lijkt me. Rode draad in dit eerste deel is Antons streven om te mogen ‘naakttekenenen’. Het interessante daaraan is dat de in dit soort romans niet ongebruikelijke fascinatie van het kind voor de volwassen wereld van erotiek niet alleen, of zelfs niet zozeer met ontluikende lust wordt verbonden, als met het verlangen om om dat naakt op papier te zetten, artistiek weer te geven. Het is geen verlangen naar naakt maar naar het tekenen ervan.

Dat leidt overigens tot scènes waarin het ongemak van de volwassenen over Antons bevliegingen onnadrukkelijk maar bijzonder komisch wordt neergezet.

Een paar citaten.

Over een vriendje dat over diepere kennis lijkt te beschikken...

Hij vertelde dingen, die op een verborgen en mysterieus, zij het ook weinig vergeestelijkt bestaan duidden. Hij had afgeluisterd wat zijn vader tegen zijn moeder zei in de slaapkamer en wat zijn moeder terugfluisterde. Door een kier onder een neergelaten gordijn had hij een koe zien slachten, in een schemerige slagerij, waar grote mannen – slagers – lange, scherpe haken in het koeielichaam staken. Zulke griezelige dingen verhaalde hij over de lintworm van vijftien meter, die hij was kwijtgeraakt, dat de koude rillingen hen over de rug liepen. Als ze met hem wandelden, ontdekten ze haast altijd honden, die zich opmerkelijk gedroegen; deze dieren schenen een stil verbond met hem gesloten te hebben om hun praktijken uit te stellen tot hij voorbijkwam. Hij wees hen op woorden, op muren gekrabbeld, waarbij zijn gezicht zich in ouwelijke lachplooitjes trok en zijn ogen begonnen te glimmen, als kroop er een slakje door elk der oogholten. Dat van die honden beschouwden Anton en Murk meer als een willekeurige gymnastische oefening, een soort bok-bok-stavast, – maar altijd liep Piet van Noorden dan toch maar naast hen met zijn genoeglijk besjesgezicht en zijn gefluisterd ‘Kijk dáarus!...’

En over de verveling van Antons vakanties in Amsterdam.

Amsterdam, waarvan de sfeer tegelijk hoog, ijl en feestelijk, en zwaar en zwaarmoedig is, ondergaat men als op heipalen.
Zolang men er bovenop staat is alles goed, maar wee degene die, verlokt door de boeiende uitwasemingen dezer stad, onderduiken wil. Voor Anton bestond dit onderduiken in het ten prooi vallen aan een verveling, die zich gewoonlijk na een dag van kritiekloos geluk openbaarde; hij had dan drie of vier dagen nodig om weer naar boven te krabbelen, en bleef verder in een evenwichtige, niet onaangename, maar ook niet bijzonder prikkelende luiterstemming verkeren tot het einde toe. Misschien was het zijn bed, dat het hem aandeed, die eerste dagen. Een ochtend laat opstaan mocht schijnbaar vakantievrijheid bezegelen, in werkelijkheid was het een toegeven aan dwang, aan de dwang van het bed, dat zijn rug met weke voelarmen vastzoog en een band om het hoofd verwekte, waaran het de langslaper tot vier uur ’s middags naar zich toe wilde trekken, in zo’n slaperig uitgeslapen-zijn waren de dagen onafzienbaar, bijna zonder indeling voor enig houvast, en daardoor ook, zeer onverwacht, in een ommezien voorbij, al verveelde hij zich nog zo moorddadig.

[Gerard · Rating 4 out of 5]

De gedachtewereld van een scholier , 8 à 10 jaar oud, met zijn angsten en verwachtingen. Maar dan wel in de eerste helft van de 20e eeuw. Het verhaal geeft een aardig beeld van de moraal in die tijd.

[Jacco Hoekstra · Rating 4 out of 5]

Eindelijk begonnen aan de beroemde Anton Wachterreeks. Wat een bijzondere stijl. Toen ik een stukje hardop las, hoorde ik overigens pas echt hoe ontzettend mooi de zinnen waren. Het was wel even wennen aan die stijl, net als aan typeringen die in die tijd blijkbaar gangbaar waren (“jodenjongen”). Ik wist vooraf ook niet uit welke tijd het boek was (1939). Ongelofelijk knap vond ik hoe Vestdijk zich na zoveel jaren nog op zo’n overtuigende wijze in de gedachtenwereld van zijn jonge zelf, in het begin van de 20e eeuw, kon verplaatsen.