Śluby (nie)posłuszeństwa. Prawdziwe życie zakonnic

by Justyna Dżbik-Kluge

Dlaczego kobiety decydują się wstąpić do zakonu, gdzie składają śluby posłuszeństwa, ubóstwa i czystości? O wszystko muszą pytać matkę przełożoną, nie dysponują pieniędzmi (nawet tymi, które same zarabiają), rezygnują z relacji romantycznych i seksualnych. Czym podszyta jest ich motywacja? Czy żałują czasem tej decyzji?

Justyna Dżbik-Kluge – jak sama o sobie mówi: ateistka z dwójką nieochrzczonych dzieci, w małżeństwie bez ślubu kościelnego – zagląda za mury żeńskich klasztorów. Rozmawia z zakonnicami i z byłą siostrą zakonną. Sprawdza, ile jest prawdy w naszych wyobrażeniach o życiu sióstr. Zadaje trudne pytania o nadużycia, pieniądze i władzę; o to, jak się odnajdują w instytucji zdominowanej przez mężczyzn. Czy ślubując posłuszeństwo, mogą żyć po swojemu? Co łączy je z kobietami, które nie wybrały tak rygorystycznego życia?

Ta książka jest jak dziennik z wyprawy do innego świata. Autorka próbuje zrozumieć wybory sióstr, problemy, z którymi się zmagają, ich życie w zhierarchizowanym systemie, w którym łatwo jest czasem stracić z oczu człowieka.

Genres: Nonfiction, Reportage, Polish Literature

320 pages, Paperback

First published August 23, 2023

Reviews

[Kasiek · Rating 5 out of 5]

Jakiś czas temu pojawiła się książka Zakonnice odchodzą po cichu, osoby krytykujące Kościół zaczytywały się i podpierały się nią w licznych debatach. To była forpoczta książek o kryzysie Kościoła. Wtedy jeszcze nie było takiej dyskusji mocnej. Niemniej, uważam że tamta książka Abramowicz, nie była miarodajna. To tak, jakby pisać o tym, że małżeństwo jest złe, rozmawiając tylko z bitymi żonami. Oczywiście nikt, nie odbiera zakonnicom odchodzącym z zakonu prawa do odejścia, prawa do własnego zdania, ale w swoim życiu miałam styczność z wieloma osobami, z różnych stanów Kościoła i nie uważam, by życie w zakonie było tak czarne. Justyna Dżbik-Kluge bierze na tapet życie w zakonie z naciskiem na ślub posłuszeństwa. Tytuł jest bardzo przewrotny, ale zobaczycie, że faktycznie ten ślub jest niedoceniany. Pewnie nie wiecie, ja miałam dwa momenty w życiu, gdy myślałam o pójściu do zakonu, ale nie dałam rady porzucić prawa własności do moich książek.

Myśląc o zakonnicach chyba najbardziej skupiamy się na ślubie czystości. Współczesny świat, jest zafiksowany na seksie. Gdy pojawia się wątek Kościoła, wiadomo że zaraz wjedzie temat hipokryzji, seksualności tudzież nadużyć w tym temacie. W tej książce o tej sferze nie będzie wiele. Autorka w rozmowach z zakonnicami, również z mniszką, z jedną byłą zakonnicą(prowadzi podcast, przesłuchałam kilka odcinków, chyba za mało), z psycholożką pracująca z kobietami, porusza głównie temat obediencji, czyli posłuszeństwa. Zakonnice, ogólnie duchowni w jakiś sposób ślubują posłuszeństwo(co ciekawe, jeszcze przed Soborem, zniesiono w przysiędze małżeństwie ślub posłuszeństwa, składany przez żonę – dowiedziałam się z Chłopek). Ksiądz diecezjalny przysięga cześć i posłuszeństwo biskupowi i jego następcom(ciągłość sukcesji apostolskiej), a zakonnicy obu płci, opierają swoją służbę na posłuszeństwie – co ciekawe, gdy zakonnik zostaje wyświęcony na biskupa, by zachować autonomię zwalnia się go ze ślubu posłuszeństwa(w innej sytuacji papież Franciszek, musiałby być posłuszny przełożonemu).
Zakonnice są posłuszne swojej przełożonej, zarówno jeśli chodzi o aktywność, ścieżki kariery jak również jeśli chodzi o wizytę u chorej matki. To jest jak w wojsku. Żelazna dyscyplina. Autorka rozmawia z zakonnicami, które są ambitne, działają na wielu polach, ale nie zawsze władza zwierzchnia zgadzała się na ich wybory. Czy czuły bunt? Czy były złe? Co skłania dorosłe kobiety, samodzielnie myślące, by dostosować się do nie bo nie? Zakonnice pracują, jednak pieniądze, które zarabiają, trafiają na wspólne konto. Jak to jest mieć czterdzieści lat, a prosić szefową o pieniądze na buty, czy liczyć na to, że rodzina zapłaci za telefon?
Czy rozmówczynie żałują swojego wyboru? Jak wygląda rozeznawanie powołania, życie w zakonie, czy coś się zmienia? I czy można po prostu odejść? Niesamowita książka! Ciekawa i życiowa. Bo życie w zakonie to też życie. To wybór.
Podobają mi się analogie do życia codziennego. Tak demonizujemy to posłuszeństwo, ale w sumie nigdy nie jesteśmy w życiu sami sobie żeglarzem, sterem i okrętem, zawsze nasza decyzja jest uzależniona od kogoś, szefa, męża czy rodziców. To nas spina, trzyma w ramach, to jest cena za życie w grupie.
Daje do myślenia ta książka, na pewno jest inna niż książka Abramowicz, może dlatego że tutaj akcent jest położony na obecne zakonnice, a one bronią swojej decyzji i swojego życia. Jednak wywiad z byłą zakonnicą, jest obszerniejszy i pokazuje inne aspekty, które pomagają ujrzeć całość kontekstu.
Naprawdę polecam!

[jakbogakocham · Rating 1 out of 5]

warsztat słaby
bohaterki wybrane bez polotu
treść napawająca obrzydzeniem
rozczarowujący brak kontry u autorki - była jak bohaterki, posłuszna oficjalnej narracji aż do szpiku kości

[Vichta · Rating 5 out of 5]

Czy można być szczęśliwą i wolną w grupie kobiet kochających i wspierających się nawzajem, jak prawdziwe siostry? Czy rzeczywiście takie małe społeczności istnieją? Okazuje się, że tak, jak najbardziej. I to nawet w dość konserwatywnej i wciąż patriarchalnej Polsce.

Jestem pod ogromnym wrażeniem bezstronności i pełnym szacunku podejściu do tematu autorki, która sama deklaruje się jako ateistka. Odrobiła pracę domową gruntownie zapoznając się z tematem i wie o czym mówi i pisze. Tematem przewodnim, jak sam tytuł wskazuje, jest kwestia posłuszeństwa. A to może być rozumiane na wiele sposobów...

Książka jest w zasadzie przeciwieństwem relacji, jakie zawarte zostały w słynnej "Zakonnice odchodzą po cichu", kilkukrotnie zresztą przywoływanej. Autorka przedstawia głównie siostry zakonne, które czują się szczęśliwe i spełnione, żyjąc w klasztorach. Podążają za swoimi marzeniami, otrzymują pomoc w realizacji projektów. Poznamy kobiety, które zajmują wysokie stanowiska w hierarchii zakonnej, prowadzą stacje radiowe, grupy teatralne, strony na FB, piszą blogi i książki oraz pracują na ulicy z prostytutkami. A nawet taką, która przeżywszy w zakonie 60 lat, pozwala sobie na krytykowanie księży i której uchodzi to bezkarnie. Ba! Nawet jest przez owych księży zapraszana na odczyty. I gdzie tu posłuszeństwo? Jest również jedna relacja siostry, która zrzuciła habit po doznanej w zgromadzeniu przemocy, a dziś pomaga innym kobietom w podobnej sytuacji. Na koniec zapoznamy się z opinią psycholożki, która (według mnie) niewiele wnosi do treści.

Zdanie, które mnie zmusiło do przemyśleń: Każdy wybór jest stratą.

[juuuuuuuuula · Rating 3 out of 5]

zawsze dobrze się czegoś dowiedzieć o zakonnicach

[Michalina Bossard · Rating 4 out of 5]

Bardzo ciekawy reportaż. Co przede wszystkim mnie ujęło, to obiektywizm autorki - zadeklarowanej ateistki, przeprowadzającej wywiady z siostrami zakonnymi. Myślę, że to dowód na to, że porozumienie z drugą osobą jest możliwe, nawet jeśli różnimy się pod względem wyznawanych wartości. Przyjemny wniosek.

[I saved the book today · Rating 4 out of 5]

„Codzienne wybory, decyzje, rozterki, opcje, warianty – jesteśmy w nich zanurzeni. Ograniczone, jak nam się często wydaje, a nawet zniewolone zakonnice - również”.

W dzisiejszych czasach życie zakonne jest atrakcyjne dla nielicznych, a dodatkowo ze względu na pogłębiający się kryzys Kościoła katolickiego w Polsce, obserwujemy spadek liczby powołań. Justyna Dżbik-Kluge w książce „Śluby (nie)posłuszeństwa. Prawdziwe życie zakonnic” rozmawia z kobietami, które wyrzekły się posiadania własnej rodziny, macierzyństwa i doczesnego życia. Zdecydowały się wstąpić do zakonu, żyć zgodnie z panującymi tam regułami i – co najtrudniej zrozumieć osobom przyglądającym się z zewnątrz – złożyć śluby posłuszeństwa, ubóstwa i czystości.
Autorka zabiera nas do świata skrytego za murami żeńskich klasztorów. Bez oceniania i szukania taniej sensacji, pyta swoje rozmówczynie o blaski i cienie życia zakonnego, które dla osób spoza stanu duchowego zazwyczaj owiane jest tajemnicą.
Zaciekawiły mnie te bohaterki i ich historie na tyle, że przeczytałam książkę w jeden dzień. Trzeba jednak pamiętać, że siostry zakonne, które są bohaterkami książki, musiały uzyskać zgodę na wypowiedź od swoich przełożonych, co mogło mieć wpływ na kształt ich opowieści. Poza rozmowami z siostrami zakonnymi, w książce znajdziemy także historię kobiety, która po 18 latach zdecydowała się zrzucić habit i odejść ze zgromadzenia, a także rozmowę z psycholożką i psychoterapeutką m.in. o relacjach międzyludzkich, potrzebie autonomii i osobistych granicach.
To interesująca lektura. Nie tylko dla wierzących.

„Bo przecież póki życie trwa - wybór jest”.

[Kasia Tokarz · Rating 4 out of 5]

4.5 Ciekawe spojrzenie na życie zakonnic z perspektywy różnych rozmówców - samych zakonnic, księdza, byłej zakonnicy i psycholożki, które składa się w interesującą całość. Bardzo podobało mi się jak głęboko, i co trzeba powiedziec wielkim szacunkiem i otwartością, w próbę zrozumienia tego zamkniętego świata weszła autorka sama będąc osobą niewierzącą.

[Błażej Pakuła · Rating 3 out of 5]

Temat ciekawie się zapowiadał, ale wyszło nudnawo

[Aleksandra Szranko · Rating 1 out of 5]

DNF na 37%.
Nie podoba mi się, w ogóle mnie nie zaciekawiła, mimo że autorka umie pisać, rozmawiać i robi co może, nie znajduję w tym powodu, by tracić czas.

[Czytelniczy zamęt · Rating 4 out of 5]

Moje podejście do instytucji Kościoła jest… powiedzmy że sceptyczne, ale o tym wiecie, więc po pierwsze zgodziłam się z przemyśleniami autorki (która zagorzałą Katoliczką nie jest) opisanymi we wstępie. I tak jak ona jestem po prostu ciekawa, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami.

Ciekawa byłam jak wygląda życie w zakonie. O księżach i kardynałach czytałam już i słuchałam w formie audiobooków, ale o zakonach żeńskich nie wiem w sumie nic (oprócz niesławnej sprawy z siostrą Bernadettą z Zabrza). Ta książka otwiera nam drzwi do zakonów.

I spokojnie, nie ma tu punktu widzenia jedynie zakonnic, które odeszły z zakonu, większość rozmów jest przeprowadzona z aktualnymi zakonnicami. Jest nawet rozmowa z księdzem, który na co dzień z nimi współpracuje i opisuje ich wzajemne stosunki. Najwięcej oczywiście dowiemy się tego, co sugeruje nam tytuł, czyli jak kobiety radzą sobie w takiej społeczności, w której trzeba się mocno podporządkować.

Jak się pewnie domyślacie dla mnie najciekawsza była rozmowa z byłą zakonnicą i jej argumenty za wyjściem z zakonu. Ale jedna taka rozmowa to było dla mnie troszkę za mało. Niemniej, przez to możecie być pewni, że ta książka jest obiektywna i nie ma chyba drugiej takiej wydanej w Polsce.

[Julie · Rating 4 out of 5]

W idealnej sytuacji dałabym 3+, ale jestem dobrą nauczycielką i "naciągam" ranking ocen :) Powiem szczerze, że dużo nadziei pokładałam w tej lekturze i być może dlatego, ze ja generalnie zgłębiam ten temat od lat, nie zaskoczyłam się. Bywało nudnawo. Niemniej, zorientowałam się, że to "moja wina", bo to ja wiem bardzo wiele o kościele i jego urzędnikach/czkach. Cieszę się, że taka rzecz powstała. Jeśli ktoś chce zgłębić temat, polecam. Ale zastrzegam, że znawcom tematu czterech liter nie urwie. Mam wrażenie, że napisałam to chaotycznie, ale słucham rozmowy Paciorka z Kamilem Dziubką (polecam).

[Gibi Arak · Rating 5 out of 5]

To co mnie urzekło, to obiektywizm autorki. Nie jest wierząca, nie interesuje się na ogół kościołem, ale chciałaby się dowiedzieć jak to w sumie jest z tymi siostrami zakonnymi. Rozmawia z przedstawicielkami zakonów zamkniętych, z siostrami które są aktywne w sociali mediach i takich, które po cichu wypełniają swoje obowiązki. Rozmawia z siostrą, która opuściła zakon, a także z świecką psycholożką. To, co mnie urzekło, to świadectwo wiary niektórych sióstr, które przebija przez ich przemyślane wypowiedzi. Jednak nie powiedziałabym, że jest to książka tylko dla osób wierzących. Moze właśnie przeciwnie.

[Katika · Rating 2 out of 5]

Autoryzowane rozmowy z zakonnicami, jedną byłą zakonnicą i panią psycholog, która nie zna się na zakonnicach, ale "myśli, że".
Rozmówczynie są interesujące, ale pewne ważne pytania nie padły. Dostajemy odpowiedzi językiem misji i katechezy, rzadziej indywidualne historie i refleksje. Nic to nie wniosło do mojej puli wiedzy czy wyobrażeń o życiu w zakonie, a komentarz psycholożki, która się nie zna, ale się wypowie, wydał mi się nie na miejscu. Odnoszę wrażenie, że to zadana książka "na temat", jest miło i kulturalnie i myślę, że "Śluby..." mogłyby stać na półkach w księgarniach diecezjalnych.

[smak_slow · Rating 4 out of 5]

Justyna Dżbik-Kluge odważnie opisuje klasztorną rzeczywistość, opierając się na bezpośrednich relacjach zakonnic, byłej siostry zakonnej, księdza i psycholożki. Nie jest bowiem tajemnicą, że wiele sióstr rezygnuje z życia zakonnego z różnych względów. Życie codzienne w klasztorach nie jest kolorowe, nie jest też wyłącznie czarne czy tylko białe. Dociera tam też szara rzeczywistość i problemy, a mieszkające w klasztorach kobiety do ideałów nie należą. Zdarza się, że zderzają się z murem, który może rozczarować. W tych placówkach obowiązuje hierarchia, dość surowy regulamin i tradycje, które w dzisiejszych czasach mogą wydać się przestarzałe. Życie w zakonie wymaga ślepego posłuszeństwa – i to ono jest najtrudniejsze dla zakonnic (o czym same mówią). Autorka zadaje trudne pytania o nadużycia, pieniądze i władzę. Próbuje zrozumieć wybory sióstr, problemy, z którymi się zmagają, ich życie w zhierarchizowanym systemie, w którym łatwo jest czasem stracić z oczu człowieka.

Wiele osób pewnie sięgnie po tę książkę z ciekawości. Gwarantuję, że każdy pozna blaski i cienie noszenia habitu. Książkę powinny przeczytać także kobiety chcące wstąpić do zakonu, bo trzeba mieć silną wiarę i łut szczęścia, żeby te lata przetrwać. Polecam.

[Wiktoria M · Rating 3 out of 5]

Bardzo ciekawa perspektywa, szczególnie dla osoby niewierzącej. Trochę wychodzenie ze swojej Bańki. Jednak po lekturze musze przyznać,. Że kilka razy l ciepło pomyślałam o tych kobietach. Bardzo szanuje je za ich pracę i pomóc innym, niezależnie od tego, w imię czego to robią. Momentami historie się ciągnęły i ciężko mi było przebrnąć, nie porwały mnie te wywiady, też nie zostawiły jakiegoś szoku czy innych bardzo mocnych uczuć. Warto przeczytać z ciekawości innej perspektywy.

[Ania | humanistyka · Rating 5 out of 5]

Książka jest różnorodna w historie. Jest bardzo naturalna. Dwie spośród wszystkich historii najbardziej mnie zainteresowały. No książka wspaniała - nic dodać, nic ująć. Ostatni wywiad z Justyną Dąbrowską był super, mega dopełniający wszystko to, co zostało wcześniej powiedziane.

[jaikx · Rating 2 out of 5]

2,5

[Magdalena · Rating 2 out of 5]

Zbiór rozmów bardziej lub mniej ciekawych. Ale trochę za mało by stał się książką z jakimś podsumowaniem.
Dobrze się zapowiadało ale rozczarowuje.

[Marta Mardyła · Rating 4 out of 5]

Nieoceniający wgląd niewierzącej autorki w życie zakonne. Ciekawe spojrzenie dwóch stron.

[notopieknie · Rating 2 out of 5]

Wszystko, co niedostępne, budzi ogromną ciekawość. Pewnie dlatego książka, która miała odsłonić tajemnice zakonnego życia, natychmiast przyciągnęła moją uwagę. Tymczasem „Śluby (nie)posłuszeństwa”, w podtytule obiecujące poznanie prawdziwego życia zakonnic, środowiska zamkniętego i odizolowanego od świeckich, w gruncie rzeczy niestety wcale tego nie robią, a przynajmniej nie w takim stopniu, jak tego oczekiwałam. Sugestywny tytuł i wymowny opis z okładki sugeruje lekturę mocną i przełamującą tabu, jednak czytelnik spodziewający się jakichś sensacji będzie po prostu rozczarowany.

Doceniam autorkę za klasę, z jaką prowadziła rozmowy z bohaterkami książki, dostrzegam trafność stawianych pytań, jednak nie mogę oprzeć się wrażeniu, że w doborze swoich rozmówczyń postawiła na niewłaściwe proporcje. W książce zdecydowanie dominują rozmowy z zakonnicami, które funkcjonują w zgromadzeniach i wyraźnie przemawia przez nie lojalność, pewnego rodzaju poprawność. Opowiadają o swoim życiu okrągłymi zdaniami, próżno szukać w ich wypowiedziach jakichś kontrowersji. I tylko jedna jedyna rozmowa ma inny charakter. Jej bohaterką jest była zakonnica, która o latach spędzonych w klasztorze opowiada otwarcie, bez wewnętrznej cenzury, bez powściągliwości i wymuszonej ostrożności. W moim odczuciu to najważniejszy fragment tej książki, szkoda, że tak krótki. Rozmówczyń z drugiego bieguna doświadczeń zdecydowanie powinno być więcej, dla równowagi. Wam być może ta nierówność nie będzie przeszkadzać, ale o tym musicie przekonać się sami. Sięgnijcie po książkę, przeczytajcie, sprawdźcie. Doceńcie przy okazji jej oprawę graficzną, świetną okładkę i drobne detale w środku.

[Zuzanna Niedźwiecka · Rating 2 out of 5]

Tytuł książki jest dość mylący - myślałam, że będzie poruszać trochę odważniejszą tematykę. Jednak zawiodłam się. Rozmowy miały wydźwięk katechezy. Miałam wrażenie, że wypowiedzi sióstr były schematyczne, brakowało mi tam ludzkich wyznań. Książka jest bardzo nijaka.