Ο όρκος

by Φώτης Κατσιμπούρης

Η Αρετή και ο Κωσταντής, ονειρεύονται να χτίσουν τους δικούς τους κόσμους πάνω στη γοητευτική ομίχλη των παραμυθιών της γιαγιάς τους. Η περίοδος όμως της αθωότητας τελειώνει. Η Αρετή θα ερωτευθεί έναν ξένο, και ο μόνος από την οικογένεια που θα υποστηρίξει τον έρωτά της, θα είναι ο αδερφός της, ο Κωσταντής. Εκείνη θα ακολουθήσει τον αγαπημένο της στην πατρίδα του και θα ζήσει μαζί του την απόλυτη ευτυχία, ενώ ο Κωσταντής θα δώσει όρκο στη μητέρα τους ότι αν ποτέ τη χρειαστεί, θα πάει να τη φέρει από τα ξένα...

Στους δίσεκτους καιρούς που θα ακολουθήσουν, ο Κωσταντής θα κληθεί να εκπληρώσει την υπόσχεση που έδωσε στη μητέρα τους.... Κι έτσι θα ξεκινήσει ένα ταξίδι για τον παγωμένο βορρά...

Genres: Fantasy

429 pages, Paperback

First published January 1, 2011

About the author

Ο Φώτης Κατσιμπούρης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Καλαμάτα όπου και κατοικεί μόνιμα. Η λογοτεχνία του φανταστικού είναι το είδος που τον ελκύει ως συγγραφέα και αναγνώστη. Η συγγραφή κάθε νέου βιβλίου του αποτελεί για εκείνον ένα συναρπαστικό ταξίδι και ταυτόχρονα ένα κάλεσμα προς τον αναγνώστη να γίνει συνοδοιπόρος σε μια κοινή περιπέτεια του λόγου, της ψυχής και της ύπαρξης. Έχουν εκδοθεί τα μυθιστορήματά του: "Ο Σκιοφύλακας" (Διοπτρα 2005), "Ο Όρκος" (Ωκεανός 2011) μια μυθιστορηματική αναδημιουργία της παραλογής του Νεκρού Αδερφού, "Ανάμεσα σε δυο Αγγέλους" (Ωκεανός 2012), Μάργω - φως και φωτιά (Κλειδάριθμος 2015), τα οποία απέσπασαν εξαιρετικές κριτικές από αναγνώστες, συγγραφείς και ασχολούμενους με το βιβλίο. Από τις Εκδόσεις Αέναον κυκλοφορεί το νέο μυθιστόρημά του με τίτλο "ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΝΤΕΣΑΝΤ - Η ερωμένη του Σπαθιού και του Ρόδου".

Reviews

[Nikoleta · Rating 4 out of 5]

Ένα βιβλίο το οποίο συνδυάζει το ιστορικό μυθιστόρημα με το φανταστικό εκπληκτικά όμορφα. Αρχικά βρισκόμαστε στη Νικόπολη της Ηπείρου της μεταβυζαντινής περιόδου, οπού βρισκόμαστε για να απολαύσουμε διάφορα ιστορικά γεγονότα, τα οποία περιγράφει. Δεν μένει όμως εκεί. Συνδυάζει όλα εκείνα τα στοιχεία τα οποία εθίζουν έναν παραδοσιακό,- ρομαντικό αναγνώστη, μύθους των Βρετανών, των Σκανδιναβών και φυσικά των Ελλήνων, χρησιμοποιώντας ως κεντρικό πυρήνα του βιβλίου, το δημοτικό τραγούδι «Του νεκρού αδελφού», και μάλιστα απαράλλακτο στο βιβλίο. Επίσης λάτρεψα όλα τα λαογραφικά στοιχειά που μου έδινε, ειδικά για την ζωή των Σκανδιναβών. Η ατμόσφαιρα που δημιούργησε είναι ιδανική για το ξεδίπλωμα μιας τέτοιας ιστορίας. Πρέπει να πω ότι κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης είχα ανατριχιάσει και είχα ψυχοπλακωθεί, αυτό όσο περίεργο κ να φαίνεται το λέω για καλό, διότι μιλάμε για το τραγούδι του νεκρού αδελφού, άμα νιώθεις «τριαλαρί τριαλαρό» όσο το διαβάζεις, τότε ξεκίνα κάτι άλλο καλύτερα.

[Evridiki Amanatidou · Rating 5 out of 5]

Ο Όρκος είναι ένα άριστα δομημένο και δουλεμένο μυθιστόρημα δοσμένο από μία πένα σίγουρη και αξιοζήλευτη. Η μαεστρία της γραφής προσφέρει πλουσιοπάροχη ανταμοιβή στον αναγνώστη που ανταποκρίνεται στο κάλεσμα-πρόκληση του συγγραφέα.

Η πρώτη ανάγνωση θα χαρίσει αισθητική απόλαυση ζυμωμένη με συναισθηματική φόρτιση, θα χαρίσει ένα ταξίδι σε κόσμους άλλοτε παραμυθένιους και άλλοτε γοτθικούς, ένα ταξίδι που μένει ολοζώντανο στη μνήμη για πολλούς λόγους.

Για το σθένος και το εύρος των περιγραφών όπως η συγκλονιστική πολιορκία της Νικόπολης, εκεί που ο αναγνώστης σε απόλυτη εγρήγορση και αγωνία γίνεται μέτοχος ενός τρισδιάστατου σκηνικού μάχης, δεχόμενος φλεγόμενες πέτρες, δόρατα, ακόντια και βέλη, φοβούμενος για τη μοίρα της πόλης. Για τη μαγεία των αφηγήσεων της βάβως όταν εξιστορεί για τον Ιγγλίνο ιππότη που αναζητάει το δισκοπότηρο ή για την ορμή του αυτοκράτορα Νικηφόρου. Για το λυρικό ύφος και το διάχυτο ερωτικό συναίσθημα κάθε φορά που ο Κωνσταντής ονειρεύεται την Κυρά της Λίμνης, την ξωθιά της καρδιάς του. Για την υποδειγματική γραφή και το σεβασμό στον αναγνώστη καθώς ο μυθιστορηματικός χωροχρόνος υποστηρίζεται πιστά με τη συνδρομή ιστορικών στοιχείων και παράθεση και περιγραφή των συνηθειών της καθημερινότητας, ηθών και εθίμων, αντιλήψεων και δοξασιών. Για την κατανοητή παράθεση των ορολογιών της περιόδου.

Και έρχεται η δεύτερη ανάγνωση εντός και παράλληλη της πρώτης, δίνοντας αφορμές για στοχασμό και ανάλυση, για διάβασμα πίσω από τις αλληγορίες. Ερωτήματα που βασανίζουν αιώνια την ανθρώπινη ύπαρξη τίθενται μπροστά μας. Ο συγγραφέας και εδώ δίνει χέρι βοήθειας στον αναγνώστη θέτοντας το ερώτημα και δίνοντας τις δικές του απαντήσεις. Γιατί η διαφορά του συγκεκριμένου μυθιστορήματος από την παραλογή είναι ότι ο συγγραφέας τολμάει να κάνει το μεγάλο άλμα έχοντας πλήρη συναίσθηση του κόστους. Στην παραλογή, ο Κωνσταντής έχοντας εκπληρώσει τον όρκο του γυρίζει στον κόσμο των νεκρών. Στον Όρκο, το μαρτύριό του έχει συνέχεια, γιατί καθώς δεν ανήκει ούτε στον κόσμο των ζωντανών αλλά ούτε και σε αυτόν των νεκρών, δεν έχει λύτρωση. Σαν να είναι αιώνια η τιμωρία του επειδή τόλμησε να αμφισβητήσει, να επαναστατήσει, να τελέσει την ύβριν απέναντι στη ζωή και το θάνατο, να ανατρέψει όλους τους φυσικούς νόμους. Ο ίδιος ο Κωνσταντής αμφισβητεί τελικά την ενοχή του και χλευάζει το θάνατο. Οι έννοιες της ζωής και του θανάτου εναλλάσσονται με αυτές του βάσανου και της λύτρωσης.

Κι αν όλη μας η ζωή είναι τελικά ένα παραμύθι, έχουν τα παραμύθια καλό τέλος; Ο συγγραφέας δίνει τη δική του ερμηνεία στον αγώνα ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, τι είναι η ζωή και τι ο θάνατος.

Κι αν ένας όρκος στην παραλογή χλεύασε πρόσκαιρα το θάνατο, στο μυθιστόρημα του Φώτη Κατσιμπούρη η αγάπη είναι η μόνη ικανή να το κάνει αυτό.

[Σπυροπούλου · Rating 5 out of 5]

Η γνωστή ιστορία του νεκρού αδερφού ζωντανεύει υπέροχα μεσα απο την εξαιρετική γραφή του Φώτη Κατσιμπούρη και καθηλώνει τον αναγνώστη!!!

[Γιώργος Βορέας · Rating 4 out of 5]

Νομίζω ότι πλέον, μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι, όσον αφορά στο θέμα της ελληνικής σχολής συγγραφέων του φανταστικού... Μπορούμε να μιλάμε για "σχολή", και αυτό δεν είναι μόνο παρήγορο αλλά και ελπιδοφόρο. Τελικά ο Λευτέρης ο Κεραμίδας(Κοράκι Σε Άλικο Φόντο) και ο Μιχάλης Σπέγγος (Imperium), δεν είναι απλές εξαιρέσεις στο "ιστορικογενές" fantasy... Φυσικά, και πιστέψτε με, υπάρχουνε κι άλλοι και αρκεί να εμπιστευθείτε τους Έλληνες λογοτέχνες του Φανταστικού, σε όλα τα υποείδη του.
Ο Φώτης ο Κατσιμπούρης, με τον Όρκο, δημιουργεί ένα εξαιρετικό σύμπαν, βασισμένο τόσο στην αυθεντική απόδοση μιας εποχής, όσο και στην επαναφήγηση(αν μου επιτρέπεται η γλωσσοπλασία) διάφορων μύθων/θρύλων, ελληνικών και μη.
Ο βασικός άξονας είναι σίγουρα η παραλογή/θρύλος του "Νεκρού Αδερφού", αλλά εδώ έχουμε και πολλά άλλα μυθολογικά στοιχεία, αντλημένα από την παράδοση (ελληνική και μη) τα οποία ο συγγραφέας βάζει να περιστρέφονται γύρω απο την βασική ιστορία, όπως ο μύθος της Κυράς Της Λίμνης, του Περαματάρη, των Ξωτικών και των κόσμων τους, αυτών που "βρυκούν" και ο μύθος του Δισκοπότηρου. Γοητευτική εδώ, και απίστευτα ώριμη είναι η, δίχως κορώνες εθνοκεντρισμού, θαρραλέα σύγκριση νοοτροπιών Εσπερίας, Βαλκανίων και Βορρά. Αναμφισβήτητα προσθέτει στην αυθεντικότητα της απόδοσης της εποχής και των ηρώων, αλλά και συνθέτει ένα βαθιά οικουμενικό έργο, ριζωμένο στην Αρχαία Τραγωδία (Ο Όρκος έχει υπόθεση αρχαίου ελληνικού δράματος και αντίστοιχη εξέλιξη).
Τι άλλο να ζητήσει κανείς; Απολαύστε... Ο σπόρος έχει βλαστήσει εδώ και καιρό...

ΥΓ: Ως μόνο αρνητικό, θα σημείωνα την επιλογή του θέματος του εξωφύλλου, αλλά και πάλι, περί ορέξεως...

[Nicoleta Balopitou · Rating 5 out of 5]

Ο Όρκος είναι ένα βιβλίο από αυτά που προτιμώ. Ένα μυθιστόρημα, που βασίζεται στο γνωστό δημοτικό τραγούδι-παραλογή '' Του νεκρού αδελφού '' και με αριστοτεχνικό θα έλεγα τρόπο, παντρεύει το πραγματικό με το φανταστικό. Το συγκεκριμένο βιβλίο του κυρίου Φώτη Κατσιμπούρη, ήθελα πολύ καιρό να το διαβάσω, αλλά συνεχώς το ανέβαλα γιατί είχα σχεδιάσει να ξεκινήσω πρώτα από τον '' Σκιοφύλακα '' που είναι και το πρώτο εκδιδόμενο βιβλίο του συγγραφέα και μάλιστα με παρόμοια θεματολογία. Κάτι τέτοιο όμως δε συνέβη καθ' ότι δυστυχώς το προαναφερόμενο ανάγνωσμα είναι εξαντλημένο και έτσι το πήρα απόφαση και ξεκίνησα με μεγάλη αγωνία την ανάγνωση του Όρκου. Πριν ακόμη το πιάσω στα χέρια μου, είχα διαβάσει διθυραμβικές κριτικές από συγγραφείς και αναγνώστες, οπότε ήμουν προκατειλημμένη θετικά και ευτυχώς, η αρχική μου εντύπωση δεν άλλαξε και αυτό γιατί όντως ο Όρκος είναι ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα, από αυτά που αξίζει ένας Έλληνας αναγνώστης να διαβάσει.
Η αφήγηση που γίνεται σε τρίτο πρόσωπο, ξεκινάει από την Νικόπολη της Ηπείρου σε μία δύσκολη εποχή, που οι εικόνες της χριστιανικής πίστης ήταν απαγορευμένες και έμεινε στην ιστορία ως εποχή των Σκοτεινών Χρόνων. Από την αρχή του βιβλίου, γινόμαστε μάρτυρες ενός τραγικού γεγονότος στη ζωή της οικογένειας των Καστομανίτηδων, που μετράει εννιά γιους και μία κόρη, ενώ παράλληλα γνωρίζουμε τον Κωνσταντή και την γειτόνισσά του την Σοφία Σουμνιάτη, μοιραίο πρόσωπο για την εξέλιξη της ιστορίας. Βασικός πρωταγωνιστής είναι ο προαναφερόμενος και τέταρτος γιος, ο Κωνσταντής, αυτός που δέχεται πιο θερμά τα παραμύθια της βάβως Αρετής και είναι ο πιο τρυφερός απ' όλους. Εξέχουσα θέση στην υπόθεση της ιστορίας έχουν επίσης, τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια του Κωνσταντή, ο Νικόδημος, ο Δωρόθεος και ο Δημήτριος, η μητέρα της οικογένειας Σεβαστή, αλλά και η μονάκριβη κόρη-αδελφή, η Αρετή για την οποία θα δοθεί ένας δυσοίωνος όρκος. Ένας όρκος που δεν παίρνεται με ελαφρά τη καρδία και ο οποίος θα καθορίσει όχι μόνο τη ζωή της άμεσα ενδιαφερόμενης Αρετής, αλλά και αυτού που τον δίνει, στην προκειμένη περίπτωση του Κωνσταντή. Χάρη σ' αυτόν τον όρκο, θα γίνουμε νοητοί συνταξιδιώτες σε ένα παράξενο ταξίδι που λαμβάνει χώρα πρώτα στην Αχερουσία λίμνη, φύλακας της οποίας είναι η ξωθιά Αχερώ μαζί με τον αδελφό της, τον μεγάλο περαματά��η Χάρο και έπειτα στην παγωμένη μακρινή χώρα της Υπερβορείας που βρίθει από θρύλους και άρχοντας της οποίας είναι ένα πρόσωπο '' κλειδί '', ο αρχικά πολεμιστής, αργότερα σκάλβος-ποιητής Χάραλντ. Οι εικόνες που περιγράφονται στο βιβλίο είναι είτε μοιραίες και τραγικές, είτε ονειρικές και απόκοσμες. Τα μεταφυσικά κομμάτια του μυθιστορήματος είναι από τα πιο δυνατά, από αυτά που '' τρυπάνε '' τη συνείδηση του αναγνώστη και μένουν εκεί για πάντα. Ο συγγραφέας γνωρίζει άριστα πως να περιγράφει σκοτεινές, εφιαλτικές, απόκοσμες και συνάμα βαθιά ερωτικές σκηνές, χάρη στην άψογη διαχείριση του λόγου που απλά γοητεύει και μαγεύει. Και κάπου εδώ να δώσω τα εύσημα μου στη γραφή του κυρίου Κατσιμπούρη, που η αφήγησή του με έκανε να νιώθω ότι καθ' όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης, την ιστορία μού την διηγείται κάποιος πολύ σοφός άνθρωπος σαν τις ιστορίες που πολλές φορές στη ζωή μας μάς έχει πει ένα προικισμένο με τη τέχνη της αφήγησης άτομο του συγγενικού ή κοντινού μας περιβάλλοντος. Ειλικρινά ο Όρκος είναι ένα βιβλίο που σέβεται και τιμά με την απόδοσή του, ένα από τα πιο γνωστά μελοποιημένα δημοτικά ποιήματα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και διαβάζεται με κομμένη την ανάσα. Ένα ταξίδι στον χρόνο, ένα παραμύθι ή όχι για μεγάλους που προτείνεται ανεπιφύλακτα, αρκεί να το τολμήσει κανείς. Κατ' εμέ, τολμήστε το και διαβάστε το ! Αξίζει.

[Tania Manoussaki · Rating 5 out of 5]

Ο ορισμός του θανάτου και του βασιλείου του στην αναβίωση και διασκευή ενός παραδοσιακού μοιρολογιού με ένα τόσο θαυμάσια λυπηρό ρεαλιστικό τρόπο που νιώθεις ότι γίνεται πλάι σου....πολλα δακρυσμένα μάτια ....

[Βαγγέλης Ιωσηφίδης · Rating 4 out of 5]

Ένα βιβλίο αρκετά ενδιαφέρον, που προέρχεται από ένα γνωστό δημοτικό τραγούδι. Έξυπνα χτισμένο, με πολύπαθους χαρακτήρες και δομημένη πλοκή. Θα έλεγα πως ο συγγραφέας πήρε το δημοτικό τραγούδι, έναν έτοιμο σκελετό, και του έβαλε σάρκα, μύες, νεύρα, όργανα και δέρμα, δημιουργώντας έναν πλήρως λειτουργικό οργανισμό. Το μόνο αρνητικό είναι το προβλέψιμο τέλος, όμως κι εκεί κάτι έχει γίνει προς τη σωστή κατεύθυνση...

[Spyridoula · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό από κάθε άποψη βιβλίο! Η λογοτεχνική γραφή πλαισιώνει άριστα την υπόθεση του "Όρκου" και την εξελίσσει πέρα από αυτό που όλοι γνωρίζουμε ως την ιστορία του νεκρού αδερφού! Οι εικόνες, η τέχνη της αφήγησης, η μυθοπλασία σε παρασύρουν σε τέτοιο βαθμό, που συλλαμβάνεις τον εαυτό σου να βρίσκεται σε μια γωνιά και να παρακολουθεί από εκεί τα όσα εκτυλίσσονται γύρω από την ιστορία της οικογένειας Καστομανίτη, γύρω από έναν Όρκο που περικλείει και καθορίζει τα πάντα!
Ως αναγνώστης βιώνεις κάθε συναίσθημα, με κυρίαρχα την αγωνία και το νοιάξιμο κυρίως για τα δυο αδέρφια τον Κωνσταντή και την Αρετή. Σκηνές μεταφυσικές και μη, σε κάνουν να ανατριχιάζεις σύγκορμος και παράλληλα να συγκινείσαι και να αφήνεσαι μουδιασμένος να συνεχίσεις το ταξίδι του Όρκου..
Τα παραμύθια της βάβως έθρεψαν τον Κωνσταντή και την Αρετή, που ξέχωρα απ' όλους τους δικούς τους έφτασαν στην πραγματοποίηση των ονείρων τους, πληρώνοντας φυσικά το τίμημα των επιλογών τους!
Θα κρατήσω την φράση με την οποία ίσως και ο ίδιος ο συγγραφέας να συνοψίζει το νόημα του βιβλίου του και η οποία βρίσκεται στα λόγια της Αρετής προς τον νεκρό αδερφό της Κωνσταντή:
"Η αγάπη σου έπρεπε να σταθεί δυνατότερη και να λύσει τον όρκο"..

[Georgette Nanou · Rating 4 out of 5]

Πολυεπίπεδο βιβλίο που βασίζεται στην παραλλαγή του Νεκρού Αδελφού με την εντυπωσιακή και αξιοσημείωτη γραφή του κ.Κατσιμπούρη που διαβάζω πρώτη φορά έργο του και παρ'όλο που δεν ανήκω στους αναγνώστες του μεταφυσικού αναγνώσματος,εν τούτοις μου άρεσε η όλη πλοκή και ο τρόπος δομής που έδωσε ο συγγραφέας.Η υπερφυσική ιστορία του νεκρού αδελφού με την σύνδεση της πλοκής(συνδυασμός Ιστορίας - φαντασίας) όμορφα δοσμένη δείχνει τις γνώσεις του συγγραφέα με μία λεπτομερή περιγραφή,ολοζώντανες εικόνες και με την χρήση καλολογικών και λαογραφικών στοιχείων.(εντυπωσιακές σκηνές η πολιορκία της Νικόπολης,η νυχτερινή διαδρομή του Κωνσταντή στην φύση,η συνομιλία των στοιχείων της φύσης,αλλά και τα διάφορα ήθη και έθιμα της Σκανδιναβίας)Μέσω της πλοκής πληροφορούμεθα την οικογένεια των ηρώων και μας αποκαλύπτονται οι τρόποι σκέψης των ανθρώπων εκείνης της εποχής καθώς επίσης οι δεσμοί οικογένειας,ο θεσμός του γάμου,η μοίρα,ο ξενιτεμός,η δύναμη της κατάρας,ο θάνατος και η μεταβολή της τύχης.Οι αφηγήσεις και οι σκέψεις τόσο του Κωνσταντή όσο και της Αρετής ζωντανεύουν την πλοκή,επιβραδύνουν την υπόθεση,αλλά αυξάνεται η αγωνία.Κυριάρχος βέβαια της πλοκής ο θάνατος,ο οποίος καθορίζει και την εξέλιξη της ιστορίας.

[Ευθυμία Δεσποτάκη · Rating 4 out of 5]

Πολλά μπορεί να πει κανείς γι' αυτό το βιβλίο, αλλά να έπρεπε να πω μόνο ένα πράγμα θα το χαρακτήριζα ευφυώς πολυμήχανο. Ο τρόπος με τον οποίο βυθίζει τον αναγνώστη στην ατμόσφαιρα του 8ου αιώνα μ. Χ.* είναι εξαιρετικός, σε καμία περίπτωση δεικτικός ή νουθετικός, σίγουρα δε ζαχαρώνει κανένα χάπι.

Το μόνο αρνητικό που βρήκα ήταν μια υπέρμετρη αγάπη για τα φλας μπακ, σε σημείο που καταστρέφει την στρωτή ροή της αφήγησης.

Και για όσους αναρωτηθούν, ναι, είναι φάνταζι, με το υπερφυσικό του και με τα όλα του.

*κάποιος μου είπε ότι η Εικονομαχία δεν έγινε την εποχή που λέει ο Κατσιμπούρης, ούτε κι οι Βαράγγοι κατέβηκαν στον ελλαδικό χώρο τότε, αλλά δεν έκατσα να το ψειρίσω, κατάπια την πληροφορία σαν να ήταν αλήθεια. Και δε χαλάστηκα καθόλου.

[Άννα Μακρή · Rating 4 out of 5]

Είναι από τα λίγα βιβλία που με έχουν αρπάξει από τις πρώτες μία-δύο σελίδες. Κλίμα, χαρακτήρες, εικόνες και όνειρα, όλα ζωντανά (εκτός από τους νεκρούς :p ).
Είναι fantasy, είναι ελληνικό, είναι έξυπνο, καλογραμμένο. Ένα-δυο σημεία, μικρά και ασήμαντα, που φαίνεται λίγο άγουρο, και κάτι τυπογραφικά λαθάκια δεν χαλάνε τη μεγάλη εικόνα. Με τίποτα.

Για να πω όλη την αλήθεια, αν και με ρούφηξε στην ανάγνωση, από ένα σημείο και μετά, όχι και τόσο. Και μάλιστα, από το σημαντικότερο σημείο κι έπειτα, αυτό που περιμέναμε σε όλο το βιβλίο. Σαν να μη με αφορούσε αυτός ο Κωνσταντής. Ή, σαν να 'ταν λίγος, δεν ξέρω. Δεν με έπεισε. Στο τέλος αυτού του κομματιού, μάλιστα, είναι λίγο σαν να το βαριόταν κι ο ίδιος που το έγραφε την έφερα, ορίστε, τελειώσαμε .
Πάντως, έκλεισε ωραία και, πραγματικά, δεν ξέχασε κανέναν. Όλοι οι χαρακτήρες είναι σημαντικοί, παίζουν ρόλο στην πλοκή.
(Παραλίγο να ξεχάσω εγώ, όμως: εκείνο το γεράκι στην αρχή... Με ανατρίχιασε. Πολύ καλό.)

Χαίρομαι πάρα πολύ που διάβασα αυτό το βιβλίο, και που το έχω στη βιβλιοθήκη μου. Είναι από αυτά που κάποτε θα ξαναδιαβάσω. Είναι ένα μυθιστόρημα, γεμάτο, περιπετειώδες, που σε πιάνει και σε πάει σελίδα τη σελίδα χωρίς να το καταλάβεις πώς γυρνάνε έτσι μόνες τους. Από αυτά που τα κλείνεις μ' ένα χαμόγελο.

[Petros · Rating 3 out of 5]

Πολύ καλογραμμένο από άποψη λαογραφίας και βυζαντινής ατμόσφαιρας. Μπλέκει ευχάριστα διάφορους μύθους και πολιτισμούς χωρίς να σε κάνει να νομίζεις ότι είναι ένα αφελές παραμύθι. Το μόνο που με χάλασε λίγο είναι το ότι ξεκινάει λέγοντάς σου το ποίημα στο οποίο βασίστηκε. Είναι σαν να σου δίνει την περίληψη του βιβλίου πριν καν το διαβάσεις και μηδενίζει το σασπένς για όσους δεν το ξέρουνε. Αν το είχε στο τέλος, αυτό δε θα συνέβαινε. Πέραν αυτού, διαβάζεται εύκολα και ευχάριστα, κι ας είναι πρακτικά μια ζοφερή τραγωδία.