Άπαντα Παπαδιαμάντη: Ρεμβασμός του Δεκαπενταύγουστου και άλλα διηγήματα

by Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ρεμβασμός του Δεκαπενταύγουστου και άλλα διηγήματα

"Στον ανά χείρας τόμο, εκτός από κάποια σημαντικά και γνωστά διηγήματα, όπως ο "Ρεμβασμός του Δεκαπενταύγουστου", "Το Άνθος του γιαλού" κ.ά., ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να χαρεί και πολλά μικρά κείμενα [...].

Η λογοτεχνία για τον Παπαδιαμάντη -όπως έξοχα έχει δείξει ο Λορεντζάτος- δεν είναι ο σκοπός, είναι το μέσον. [...] Ο Παπαδιαμάντης παρατηρεί την κοινωνία του. Του νησιού και της Αθήνας. Η αδράνεια του κρατικού μηχανισμού ("Το Ψοφίμι"), οι ιδιότυπες σχέσεις του κοινωνικού περιθωρίου με την κομματοκρατία ("Κοινωνική αρμονία"), η προφητική "αφασία" του καφενόβιου γέροντα που δεν κατάλαβε πότε πλημμύρισε το μαγαζί ("Το Θαλάσσωμα"), ακόμα και η διαστροφική εξουσία της δασκάλας ("Η Θεοδικία της δασκάλας"), παρουσιάζουν ανάγλυφα με σπαρταριστά στιγμιότυπα τη "νεοελληνική παθολογία".

Την πλευρά εκείνη της ελληνικής κοινωνίας που ανέδειξε την αδράνεια, την αδιαφορία και την όποια μετοχή ακόμα και στο ελάχιστο μερίδιο εξουσίας ως χαρακτηριστικά στοιχεία ταυτότητας. Κι από την άλλη, ο αφόρητος μικροαστισμός και τα νέα ήθη ("Ο Χορός εις του κ. Περιάνδρου", "Το Εξοχικόν κρούσμα"), η ξιπασμένη κοσμοπολίτισσα γριά που σνομπάρει τον τόπο που ζει ("Η Γραία κ' η θύελλα"), η τάση "προς το πομπώδες και το θεατρικόν" των εκκλησιαστικών ηγετών ("Η Επίσκεψις του αγίου Δεσπότη"), αλλά και οι διάφοροι αναμορφωτές ("Ο Διδάχος", "Η Μακρακιστίνα"), ξετυλίγουν την ελαφρότητα και την επιπολαιότητα της άλλης πλευράς που αντιλαμβάνεται τον εκσυγχρονισμό ως άκριτη αποδοχή κάθε νεωτερισμού...".

(Από το προλογικό σημείωμα του Αγγέλου Καλογερόπουλου)

311 pages, Hardcover

First published January 1, 2011

About the author

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (English: Alexandros Papadiamantis) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες, συγγραφέας διηγημάτων και μυθιστορημάτων που έχει αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική λογοτεχνία. Γεννήθηκε στη Σκιάθο και καταγόταν από ιερατική οικογένεια, γεγονός που επηρέασε βαθιά τόσο την προσωπικότητά του όσο και το συγγραφικό του έργο, καθώς η θρησκευτική παιδεία και η στενή σύνδεση με την τοπική παράδοση διαπνέουν τα περισσότερα κείμενά του. Από νεαρή ηλικία έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τη γλώσσα, ενώ η εκπαίδευσή του στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών προσέφερε στη γραφή του θεολογικές και φιλοσοφικές βάσεις που διαφαίνονται σε πολλά από τα έργα του, ιδιαίτερα στην εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής και των ηθικών διλημμάτων των χαρακτήρων του. Παρά τη φιλοδοξία του να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία, η ζωή του χαρακτηρίστηκε από φτώχεια και μοναξιά, με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, γεγονός που τον κράτησε απομονωμένο από την αθηναϊκή κοινωνική και πολιτιστική ζωή, ενώ ταυτόχρονα τον βοήθησε να παρατηρεί με λεπτομέρεια και στοχασμό τη ζωή του τόπου του και τις κοινωνικές ανισότητες. Η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία έγινε το 1879 με το διήγημα "Η Χειρονομία", και από τότε συνεργάστηκε με πολλά έντυπα, δημοσιεύοντας πλήθος διηγημάτων, άρθρων και κριτικών κειμένων. Η γραφή του Παπαδιαμάντη ξεχωρίζει για τη χρήση του δημοτικού λόγου σε συνδυασμό με καθαρεύουσα, δημιουργώντας έναν ιδιότυπο λογοτεχνικό ύφος που αποτυπώνει με ζωντάνια και λυρικότητα τις εικόνες της ελληνικής επαρχίας, των παραδόσεων, των ανθρώπων και της φύσης. Στο σύνολο του έργου του, η θρησκευτικότητα και ο ηθικός προβληματισμός συνυφαίνονται με κοινωνική κριτική και παρατήρηση της καθημερινότητας, δίνοντας βάθος στους χαρακτήρες του και δημιουργώντας έναν κόσμο γεμάτο ψυχική ένταση και ατμόσφαιρα. Το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, "Η Φόνισσα", θεωρείται κορυφαίο δείγμα της ελληνικής λογοτεχνίας, καθώς μέσα από την ιστορία μιας γυναίκας που καταφεύγει στη φρίκη και την κοινωνική απομόνωση, ο Παπαδιαμάντης εξερευνά θέματα όπως η αδικία, η καταπίεση των γυναικών και η κοινωνική ανισότητα. Άλλα έργα του, όπως το "Γυφτοπούλα", "Αι Αδελφαί", "Η Κυρία Δήμα", "Ο Χριστός" και δεκάδες ακόμη διηγήματα, παρουσιάζουν ποικιλία θεμάτων, από την καθημερινή ζωή των Σκιαθιτών και των κατοίκων των νησιών, μέχρι την εξερεύνηση ψυχολογικών και ηθικών ζητημάτων, αποδεικνύοντας την ευρύτητα της σκέψης και της παρατήρησης του συγγραφέα. Παρά την αναγνώριση που απέκτησε μετά τον θάνατό του, κατά τη διάρκεια της ζωής του παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό απομονωμένος και δεν απολάμβανε οικονομικής άνεσης. Η αφοσίωση του στην τέχνη της γραφής ήταν τέτοια που αφιέρωσε όλη του τη ζωή σε αυτή, αποτυπώνοντας την ψυχή και τα ήθη της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αιώνα με μοναδική λεπτομέρεια. Ο Παπαδιαμάντης πέθανε το 1911, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη λογοτεχνική κληρονομιά που συνεχίζει να μελετάται και να αγαπιέται σε όλο τον ελληνόφωνο κόσμο, ενώ η επιρροή του παραμένει ορατή σε γενιές συγγραφέων και αναγνωστών που αναζητούν την αυθεντική εικόνα της ελληνικής ζωής και κουλτούρας μέσα από τη λογοτεχνία. Οι αναλυτές του έργου του επισημαίνουν την ικανότητά του να συνδυάζει την ακριβή περιγραφή της φύσης, την παρατήρηση της καθημερινότητας και την εξερεύνηση ηθικών ζητημάτων, δημιουργώντας ένα σύμπαν που παραμένει ζωντανό και διαχρονικό, με επίκεντρο την ανθρώπινη ψυχή και την ελληνική παράδοση, ενώ ταυτόχρονα η προσωπική του βιογραφία και οι περιορισμοί της ζωής του προσδίδουν στην αφήγηση μια βαθιά αίσθηση αυθεντικότητας και αφοσίωσης στην τέχνη.

Reviews

[Evanthis Gogoulis · Rating 4 out of 5]

Αισθάνομαι ακόμα ντροπή που δεν είχα διαβάσει Παπαδιαμάντη μέχρι τα 45 μου, από την άλλη όμως χαίρομαι που έχω μπροστά μου άλλους 13 τόμους από τα Άπαντά του για να τον απολαύσω.

Ο συγκεκριμένος τόμος είναι πολυσυλλεκτικός. Πέρα από κάποια διηγήματα που ξεχωρίζουν (όπως το φερώνυμο ή το "Έρμη στα ξένα"), κυριαρχούν τα σύντομα κείμενα, εν είδει χρονογραφήματος, στα οποία όμως περικλείεται όλη η μαγεία της γραφής του Παπαδιαμάντη.

Σίγουρα δεν είναι όλα αριστουργήματα, ορισμένα δεν πλησιάζουν καν τον χαρακτηρισμό, όμως θα αποτελούσαν ιδανική εισαγωγή στον κόσμο του μεγάλου μας συγγραφέα για κάποιον που έχει στη βιβλιοθήκη του τα Άπαντα, αλλά δεν ξέρει από πού να αρχίσει.

[Nektaria · Rating 5 out of 5]

Μια απ' τις αγαπημένες μου συλλογές με διηγήματά του που έχω διαβάσει μέχρι στιγμής! Λατρεύω όλο και περισσότερο τις περιγραφές του και τον καταπληκτικό τρόπο με τον οποίο μεταδίδει πιστά την κοινωνία της εποχής και τις συμπεριφορές και πεποιθήσεις των ανθρώπων της!