Dervisci. Storia, antropologia, mistica

by Alberto Fabio Ambrosio

Chi sono i dervisci? Perché la loro danza è stata dichiarata dall’UNESCO patrimonio intangibile dell’umanità? A che cosa si deve il profondo interesse che la confraternita Mevleviye ha suscitato e continua a suscitare in Europa e in Nord America? Partendo dalla vita, le opere e il pensiero di Mevlâna Rûmî, il più importante poeta mistico dell’Islam a cui tale confraternita si ispira, il testo ripercorre in chiave storica e antropologica i rituali e le pratiche di iniziazione e formazione dei dervisci, colmando un vuoto ingiustificato e offrendo al lettore l’opportunità di apprezzare la loro raffinata cultura, nonché la loro celebre danza, il semâ.

192 pages, Paperback

First published September 1, 2011

Reviews

[macbeth · Rating 3 out of 5]

İtalya'da Fransiskenlerin ve Dominikenlerin ibadet yerlerini gezerken hissettiğim ruhani havanın etkisi ile yaptığım araştırmalarda Mevlevilerle geçmişte temas ettiklerini hatta bazı ortak mistik tutumlarının olduğunu okumuştum. İslam kültürünün dışından ve Hristiyan mistisizmine de hakim Yazar Ambrosio'nun bakış açısıyla Mevlevileri görme merakı ile bu kitabı okudum. Kitap, Mevlevilik tarikatinin kuruluşunu, kuruluşundan bu yana tarikatın doktrinlerinin ve rituellerinin gelişmesinde geçilen temel kilometretaşlarını, tarikatın felsefesine ve kurumsal yaşamına katkı sağlayan önemli tarihi figürleri, dervişlik kültürünü, Mevleviliğin müzik, dans, edebiyat ve hat sanatı ile iç içe yoğruluşunu, kurdukları mekanlar ve mekan anlayışlarını, yer yer Rumi'nin gazellerinin Hristiyan ilahiyatı çerçevesinde yorumunu, Mevlevilikteki Tanrı merkezcilik ve bunun Batı kültüründe ve farklı dini azınlıklarda Mevlevilere yönelik sempatiye etkilerini derli toplu ve anlaşılır bir şekilde aktarıyor.

Kitabı okurken beni düşündüren noktalardan biri yazarın Cumhuriyet'in kuruluşu ile birlikte tekke ve zaviyelerin kapatılmasının Sufi kültürünün erozyona uğramasına neden olması ve kültür tarihimizle bağımızın kopmasına yaptığı vurguydu. Kapanma hadisesini açıklarken Osmanlı bürokrasisinde tarikatların uzun bir süre geride kalmışlığın nedeni olarak görüldüğünü ve Cumhuriyet'in ilanında da bu bakış açısıyla ve "mill birliği" kurma hedefiyle hareket edildiğini ifade ediyor. Yazarı dini kültür tarihinin kesintiye uğraması saptaması noktasında haklı bulmak mümkünken, yazar aynı zamanda bir ilahiyatçı olduğu için dini kültürün tahrifine duygusal yaklaştığı düşünüyorum, bu nedenle saptaması tarihsel açıdan indirgemeci ve objektif değil. O günün son derece özel koşullarında, tarihsel sürecin neticesinde alınan bu kapatma kararının Türk milleti için olumlu ve olumsuz olan yönlerini tümüyle tartışma imkanının olmadığı bir bağlamda kültürel miras erozyonuna odaklanmak eksik bir değerlendirme olur. Bugünün Türkiye'sinden bakılınca bu yapılar üzerinde kapatıldıktan sonra daha da yoğun bir denetim gelmemesinin kötü sonuçları ile boğuşan yaralı bir toplum görüyoruz. Türkiye'de bir takım dini hareketlerin, tarikatlerin yoğurduğu çarpık zihinleri ve bu zihinlerin geçmişten günümüze yarattığı, üzerine ekleyerek yaratmaya devam ettiği sosyal, siyasi ve ekonomik yıkımları görmezden gelerek sadece kültürel miras kaybı üzerinde durmak yanlı ve duygusal bir değerlendirme olur.

Yazarın sunduğu kaynakça değerli, bundan sonraki okumalarım için göz önünde bulunduracağım. Başka bir gözden Mevlevileri ve dervişlik kültürünü okumak isteyenlere kitabı öneririm.

Velhasıl, "Aşksız geçen zaman Allah'ı gücendirir (Divan 976/3)"..

[Yavuz · Rating 4 out of 5]

Bir İtalyanın, hem de Dominiken tarikatına bağlı Katolik bir din adamının Mevlana ve Mevlevilik hakkında yürüttüğü birtakım araştırmalarının sonucunda ortaya çıkan önemli bir çalışma. Özellikle UNESCO'nun 2007 yılını Mevlana yılı ilan etmesi, başta Türkiye'de olmak üzere dünyanın çeşitli yerlerinde Mevlana'nın manevi mirasına olan ilgi alakayı artırmıştır. Birleşik Devletlerde Mevlana'nın kitapları en çok okunanlar listesinde ilk sıralardadır. Bu kitaptan kayda değer çıkarımlarda bulunduğumu düşünüyorum, Mevlana'yı tanımak konusunda biraz geç kalsam bile okurken çok memnun olduğum bir eser oldu.
Son olarak kitapta sayılamayacak kadar yazım hatası mevcuttu, Kabalcı Yayınları bu konuda daha titiz davranmalı.