Τα δόντια της μυλόπετρας

by Νίκος Κάσδαγλης

Η νύχτα είναι φοβερή· όσο φωτάει, όλο και με κάτι τραβιέμαι, μα σαν ξαπλώσω, σε παγκάκι για κατάχαμα, για σε παρατημένο γιαπί, τ' άντερά μου στρίβουνε και το στομάχι μου μαζεύει και πονά, δεν μπορώ να συχάσω.
Αποκαμωμένον, με παίρνει ο ύπνος ώρες ώρες, βαρύς. Τον κόβουνε βραχνάδες, και σαν ξυπνήσω, το κεφάλι μου βουίζει, έχω κομμάρες. Ξάγρυπνον πάλι με πιάνει ζαλάδα και γυρεύω να ξεράσω, και τ' αδειανό στομάχι μου δεν έχει τι να βγάλει. Φονικό κάνω για ένα ξεροκόμματο.
Αχάμνυνα, θ' αρχινήσω να πρήσκουμαι - έχω δει. Δεν τήνε βγάζω, έτσι κι αλλιώς.
Με το σούρουπο μπαίνω στο Πάρκο και τρώω κόκκινους σπόρους από τις πυραγκαθιές - μέρα, ντρέπουμαι. Ύστερα με πιάνει κόψιμο και πονάω διπλά, δε βλέπω κιόλας στα σκοτεινά, τα χέρια μου ματώνουνε. Παρηγοριά 'ναι κι αυτή, να μασάς, να φτύνεις· όλο και κάτι θα μείνει. [...] (Από την έκδοση)

125 pages, Hardcover

First published January 1, 1955

Reviews

[Eliasdgian · Rating 4 out of 5]

Φθινόπωρο του '41, όταν ακόμη η πείνα θέριζε τους ανθρώπους στην Αθήνα και οι Γερμανοί επέβαλαν ολοένα και σκληρότερα μέτρα καταστολής, δημιουργήθηκαν οι πρώτες οργανώσεις αντίστασης: το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.) και ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (Ε.Δ.Ε.Σ.), τα μέλη των οποίων, πασχίζοντας να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή, αλλά και τον έλεγχο των λεσχών και των συσσιτίων, επιδίδονταν σε έναν διαρκή και ανήλεο αγώνα αλληλοεξόντωσης ("Κάτω στην πόλη πρόβαλε και δεύτερος οχτρός, χειρότερος• ο αντίπαλος. Έπρεπε πρώτα να ξεμπερδέψεις μαζί του, να 'χεις ήσυχες τις πλάτες σου, για να τα βάλεις με τον καταχτητή".)

Σε αυτό ακριβώς το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο τοποθετείται το μυθιστόρημα "Τα δόντια της μυλόπετρας" του Νίκου Κάσδαγλη (Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 1955), που παρακολουθεί τη διαδρομή του ανέστιου νεαρού Κοσμά, από ένα παγκάκι στο πάρκο και από τον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης, στη συλλογικότητα της οργάνωσης (των δεξιών αντιστασιακών) και τον διμέτωπο αγώνα, απέναντι στον κατακτητή, αλλά κι απέναντι στους αγωνιστές (κομμουνιστές αντιστασιακούς) που επίσης ονειρεύονταν την Ελλάδα ελεύθερη. Παράλληλα με τον αγώνα που συνεπάγεται η ένταξη του Κοσμά στην αντίσταση, ανθεί κι ο έρωτάς του με τη Μύρρα (ομόηχη της Μοίρας), μια κοπέλα με άδηλο παρελθόν κι αμφίβολη πολιτική ταυτότητα.

Σκληρό μυθιστόρημα, αντίστοιχο της κοινωνικής πραγματικότητας της κατεχόμενης Ελλάδας, που κυκλοφόρησε ενόσω οι μνήμες του Εμφυλίου ήταν ακόμη νωπές, πράγμα που δικαιολογεί σ' έναν βαθμό κάποιες αρνητικές έως και πολεμικές κριτικές που δέχτηκε (κυρίως όσον αφορά τον αντιηρωικό χαρακτήρα του πρωταγωνιστή του).

Εν κατακλείδι, ο λόγος στον ίδιο τον συγγραφέα: "Η νιότη γύρευε το μερτικό της απ' τη ζωή, αψηφώντας πείνα και σκλαβιά, και είχε δύναμη... Παλικάρια και κοπέλες αγαπιόνταν, τα φτιάχνανε, τα χαλούσαν... Δυο άνθρωποι μπορούν μ' όλα τούτα ν' αγαπιούνται, πως αμάχες κι αγώνες αντίθετοι, κι ιδέες, γίνονται πολύ μικρά ανάμεσα σε δυο μοναχούς ανθρώπους, μπροστά στην παμπάλαιη ανάγκη της αγάπης".