Απομνημονεύματα του στρατηγού Ιωάννου Μακρυγιάννη

by Ιωάννης Μακρυγιάννης

". ΛEΓOMEN MONON ENTAYΘA ΠPΩTON OTI OYΔEIΣ ΘA ΔYNHΘH NA ΠPOΣBAΛH THN ΦIΛAΛHΘEIAN, THN EIΛIKPINEIAN KAI THN AΓAΘHN ΠPOAIPEΣIN TOY MAKPYΓIANNH ΣYΓΓPAΦONTAΣ TA "AΠOMNHMONEYMATA" AYTOY. O MAKPYΓIANNHΣ ΓPAΦEI TPOΠON TINA ΔIA THΣ ΣΠAΘHΣ KAI OYXI ΔIA THΣ ΓPAΦIΔAΣ.YΠAPXOYΣIN EN TOIΣ AΠOMNHMONEYMAΣIN AYTOY XAPAKTHPIΣMOI ΠPOΣΩΠΩN, ΔIAΛOΓOI, EΠIΓPAMMATA, OΞYTATA, EIΣΔYONTA OΔYNHPΩΣ EIΣ THN ΨYXHN, TPAYMATIZONTA THN ΣAPKA.IΣΩΣ AYTH H ΦΩNH THΣ EΘNIKHΣ ΨYXHΣ EINAI H ΨIΘYPIΣAΣA EIΣ TO OYΣ TOY MAKPYΓIANNH THN IEPAN ΠAPAΓΓEΛIAN THΣ ΣYΓΓPAΦHΣ TOY ΠAPONTOΣ EPΓOY. EINAI ΔE TOYTO ANAMΦIΣBHTHTΩΣ TO ΓNHΣIΩTATON KAI KAΘAPΩTATON KATOΠTPON TΩN XPONΩN EIΣ OYΣ ANAΦEPETAI.

Genres: History, Nonfiction, Memoir, Biography

972 pages, Paperback

First published January 1, 1904

About the author

Ο Γιάννης Μακρυγιάννης ήταν αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, στρατιωτικός και πολιτικό πρόσωπο μετά τη δημιουργία του ελεύθερου ελληνικού κράτους.
Ήταν επίσης αυτοδίδακτος και οψιμαθής συγγραφέας απομνημονευμάτων.

Reviews

[Orestis · Rating 5 out of 5]

Αν διάβαζα μόνο το κείμενο χωρίς να ξέρω ιστορία, θα έλεγα πως ούτε τον πόλεμο κερδίσαμε, ούτε χωρά ιδρύσαμε, ούτε εδάφη κρατήσαμε. Ήταν ένα υπέροχο ανάγνωσμα από κάθε άποψη με απολαυστικές λεπτομέρειες από τις μάχες για την απελευθέρωση, τις εμφύλιες συγκρούσεις μέχρι το μετέπειτα καθεστώς. Ο Μακρυγιάννης με απόλυτη αξιοπρέπειά και ευαισθησία δείχνει μας αναλύει στιγμές του αγώνα έτσι όπως τις έζησε. Η αφήγηση του θυμίζει την γλαφυρότητα του Παπαδιαμάντη συνδυασμένη με την δεξιοτεχνία του Καζαντζάκη. Όχι και άσχημα για κάποιον που έμαθε γραφή στα γεράματα του μετά από τόσους αγώνες.

Κι ὅσα σημειώνω τὰ σημειώνω γιατί δὲν ὑποφέρω νὰ βλέπω τὸ ἄδικο νὰ πνίγει τὸ δίκιο. Γιὰ κεῖνο ἔμαθα γράμματα στὰ γεράματα καὶ κάνω αὐτὸ τὸ γράψιμο τὸ ἀπελέκητο, ὅτι δὲν εἶχα τὸν τρόπον ὄντας παιδὶ νὰ σπουδάξω: ἤμουν φτωχὸς κι ἔκανα τὸν ὑπηρέτη καὶ τιμάρευα ἄλογα, κι ἄλλες πλῆθος δουλειὲς ἔκανα, νὰ βγάλω τὸ πατρικό μου χρέος ποὺ μᾶς χρέωσαν οἱ χαραμῆδες, καὶ νὰ ζήσω κι ἐγὼ σὲ τούτη τὴν κοινωνία, ὅσο ἔχω τ᾿ ἀμανέτι τοῦ Θεοῦ στὸ σῶμα μου. Κι ἀφοῦ ὁ Θεὸς θέλησε νὰ κάμει νεκρανάσταση στὴν Πατρίδα μου, νὰ τὴ λευτερώσει ἀπὸ τὴν τυραγνία τῶν Τούρκων, ἀξίωσε κι ἐμένα νὰ δουλέψω κατὰ δύναμη, λιγότερον ἀπὸ τὸν χερότερο πατριώτη μου Ἕλληνα. Γράφουν σοφοὶ ἄντρες πολλοί, γράφουν τυπογράφοι ντόπιοι, καὶ ξένοι διαβασμένοι γιὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἕνα πρᾶμα μόνο μὲ παρακίνησε κι ἐμένα νὰ γράψω: ὅτι τούτη τὴν πατρίδα τὴν ἔχομεν ὅλοι μαζί, καὶ σοφοὶ κι ἀμαθεῖς, καὶ πλούσιοι καὶ φτωχοί, καὶ πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοί, καὶ οἱ πλέον μικρότεροι ἄνθρωποι.

Άλλα το απόσπασμα που γυρνά περισσότερο στο μυαλό μου και δείχνει την απέραντη σοφία του Μακρυγιάννη, είναι αυτό:

Εἶχα δυὸ ἀγάλματα, περίφημα, μία γυναῖκα κι ἕνα βασιλόπουλο, ἀτόφια - φαίνονταν οἱ φλέβες, τόση ἐντέλειαν εἶχαν. Ὅταν χάλασαν τὸν Πόρο, τὰ ῾χαν πάρει κάτι στρατιῶτες, καὶ στ᾿ Ἄργος θὰ τὰ πουλοῦσαν κάτι Εὐρωπαίων· χίλια τάλαρα γύρευαν. Πῆρα τοὺς στρατιῶτες, τοὺς μίλησα: ῾Αὐτά, καὶ δέκα χιλιάδες τάλαρα νὰ σᾶς δώσουνε, νὰ μὴν τὸ καταδεχτεῖτε νὰ βγοῦν ἀπὸ τὴν πατρίδα μας. Γι᾿ αὐτὰ πολεμήσαμε

Πόση σοφία κρύβουν αυτά τα λόγια; Ήταν ένας αγράμματος άνθρωπος, εν μέσω πολέμου και διχόνοιας ανάμεσά στους πολέμαρχους τις επανάστασης και στις διάφορές φατρίες, χωρίς κλασσική παιδεία, χωρίς καν παιδεία, πολεμούσε για μια πατρίδα αποκομμένη σχεδόν από κάθε αρχαιοελληνική κληρονομία και συνείδηση, και αντί να υπερασπίσει η ανάγκη για ενίσχυσης του αγώνα, για να μην αναφέρουμε την ιδιοτέλεια, αυτός ήταν ικανός να ασχολείται με τέτοια υψηλά ιδανικά. Ο Σεφέρης, μεγάλος θαυμαστής του Μακρυγιάννη, είπε για Αυτό το απόσπασμα: "Δεκαπέντε χρυσοπίκοιλτες ἀκαδημίες δὲν ἀξίζουν τὴν κουβέντα αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Γιατὶ μόνο σὲ τέτοια αἰσθήματα πραγματικὰ καὶ ὄχι σὲ ἀφηρημένες ἔννοιες περὶ τοῦ κάλλους τῶν ἀρχαίων ἡμῶν προγόνων ἢ σὲ καρδιὲς ἀποστεγνωμένες ποὺ ἔχουν πάθει ἀκαταληψία ἀπὸ τὸ φόβο τοῦ χύδην ὄχλου."

Αν και αποτελεί μια προσωπική οπτική γωνία για τις διαμάχες μεταξύ οπλαρχηγών και πολίτικων, πιστεύω πως οι προθέσεις του είναι αγνές και τις περισσότερες φορές συμφωνώ μαζί του. Σε ένα τόσο μεγάλο επίτευγμα, όσο η επιτυχία της ελληνικής επανάστασης, δεν μπορεί να έχει κάποιος απολυτό δίκιο ή άδικο. Εξάλλου και ο ίδιος ο Μακρυγιάννης, μέσα στην απέραντη ταπεινότητα που τον διακρίνει, ζητάει συγνώμη αν αδίκησε κάποιον.
Κρίνοντας εκ των υστέρων και ιστορικά, ξέρουμε πως για κάθε καλό που έτυχε να γίνει για την χώρα μας έβρισκε ένα κακό. Για καθε Καποδίστρια, Τρικούπη, Βενιζέλο υπήρχαν, και θα υπάρχουν πάντα, κάποιος Κωλέττης, Δηλιγιάννης, Γούναρης. Για κάθε "έπος της Πίνδου" θα περιμένει στην γωνία μια "μικρασιατική καταστροφή". Ο Μακρυγιάννης θα συμφωνούσε πως μόνο μέσω της παιδείας και της μόρφωσης θα μπορέσουμε να περιορίσουμε τον χειρότερο μας εαυτό και να προοδεύσουμε.

[Pinko Palest · Rating 5 out of 5]

απολαυστικό σαν ανάγνωσμα, προβληματικό όμως σαν πηγή. Μάλιστα, δεν είναι καν τα πιο απολαυστικά απομνημονεύματα που έγραψε αγωνιστής του 21 (του Κασομούλη και του Κανέλλου Δεληγιάννη υπερτερούν). Μερικά σημεία του όμως είναι υπέροχα, ιδίως όταν ο συγγραφέας παραθέτει διάφορους μύθους

[Yannis Charalabidis · Rating 4 out of 5]

Μάλλον υπερτιμημένα αλλά σίγουρα απολαυστικά. Τα διάβασα μετά τα αντίστοιχα του Κολοκοτρώνη και κατάλαβα ότι η αντικειμενικότητα ήταν σίγουρα ζητούμενο για τους, όποιους, συγγραφείς της εποχής.

Συστήνω πριν την ανάγνωσή τους να έχει προηγηθεί σοβαρή εντρύφηση στα γεγονότα της εποχής / θα σας χρειαστεί ένας καλός "καμβάς" - έτσι οι διηγήσεις και οι σίγουρα υποκειμενικές πολλές φορές απόψεις του Μακρυγιάννη θα βρουν πιο στέρεο και κριτικό υπόστρωμα.

Πάντως αξίζουν οι 300+ σελίδες, έστω και για τις 5 προτάσεις - πατριωτικά του μαργαριτάρια.

[Argiris Fakkas · Rating 2 out of 5]

Δυσκολεύτηκα πολύ να τελειώσω τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη. Η εισαγωγή του Βλαχογιάννη είναι γραμμένη σε μια σκληροπυρηνική μορφή της καθαρεύουσας, το νόημα μάλλον το καταλαβαίνεις στα περισσότερα σημεία, όμως είναι πολύ κουραστική. Πρέπει σίγουρα να αντικατασταθεί από μια άλλη εισαγωγή στα νέα ελληνικά.

Τα απομνημονεύματα, παρότι γραμμένα αρκετές δεκαετίες νωρίτερα είναι ευκολότερα στην κατανόηση, όσον αφορά τη γλώσσα, που είναι σαφώς πιο θελκτική. Η πληθώρα όμως ονομάτων, τοπονυμίων και λέξεων τουρκικής προέλευσης που πλέον δεν χρησιμοποιούνται, δυσκολεύουν επίσης και χαλάνε τη ροή του κειμένου. Πολλές φορές αναγκαζόμουν να ξαναδιάβασω το ίδιο σημείο γιατί με την πρώτη ανάγνωση δεν συγκρατούσα τίποτα.

Ο Μακρυγιάννης είναι ακριβοδίκαιος και αυστηρός, φείδεται γενικά καλών λόγων. Μου έκανε εντύπωση ότι σε αρκετά σημεία καταφέρεται εναντίον εξέχουσων μορφών της περιόδου, όπως ο Κολοκοτρώνης και ο Καποδίστριας.

Παρόλαυτα όταν κάνει κριτική στα κακώς κείμενα του νεολληνικού κράτους είναι συχνά απολαυστικός. Δυστυχώς λίγα ήταν τα αποσπάσματα που μου άρεσαν ιδιαίτερα. Ξεχώρισα την αρχή όπου περιγράφει πως τον έφερε στον κόσμο η μητέρα του, όταν παραλίγο να τον εγκαταλείψει μωρό στο δάσος για να μην τους ανακαλύψουν οι Τούρκοι και τελικά το μετάνιωσε. Σε ένα άλλο σημείο αφηγείτε πως κάποιοι Έλληνες εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία και έκλεψαν από κάποιους συμπατριώτες τους όλα τα πράγματα τους και μέσα στη μανία τους λίγο έλειψε να σπάσουν το δάχτυλο μια γυναίκας για να πάρουν το δαχτυλίδι της. Πολύ ωραία είναι και η περιγραφή του ονείρου που βλέπει ο οπλαρχηργός, όπου αλυσοδένει έναν αετό που έχει πιάσει ένα περιστέρι, δίνοντας την ερμηνεία ότι πρέπει να "αλυσοδέσουν" τον βασιλιά με νόμους και σύνταγμα.

Οι ζωγραφικοί πίνακες του Παναγιώτη Ζωγράφου στο τέλος της έκδοσης είναι αρκετά καλοί με ζωηρά χρώματα, όμως οι πολλές διευκρινήσεις και υποσημειώσεις για τον κάθε ένα καθιστούν ακόμα και το κοίταγμα αυτών των έργων τέχνης κοπιαστική εργασία!

[Γιώργος Πράτανος · Rating 4 out of 5]

Μια που το 2021 είναι η χρονιά - ορόσημο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, θα ήθελα να προτείνω τα Απομνημονευματα του Μακρυγιάννη για έναν πολύ συγκεκριμένο λογο: Για να βγάλουμε τις παρωπίδες.
Ο στρατηγός Μακρυγιάννης υπήρξε μια εμβληματική μορφή της Επανάστασης. Τα όσα διηγείται στα Απομνημονευματα του θα σας κάνουν να χαμογελάσετε σκεπτόμενοι τους δασκάλους και τους καθηγητές που ήθελαν να αποστηθισετε την Ελληνική ιστορία.
Όχι, στα Απομνημονευματα του Μακρυγιάννη δεν θα διαβάσετε τα ακριβή ιστορικά γεγονότα. Για την ακρίβεια, θα διαβάσετε τη δική του εκδοχή, αφού είναι γραμμένα για να διασφαλίζουν την παρακαταθήκη του.
Αλλά διαβάζοντάς τα θα διαπιστώσετε πως οι παιδικές ασθένειες του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους μας ταλαιπωρούν ακόμη, 200 χρόνια μετά. Και μας ταλαιπωρούν γιατί επιλέγουμε να εθελοτυφλουμε.

[Marianna Sharktooth · Rating 5 out of 5]

Από τα πιο δυνατά και συναισθηματικά ιστορικά βιβλία που έχω διαβάσει. Ο Μακρυγιάννης με συγκίνησε σαν άνθρωπος, και τον πιστεύω. Γιατί; Γιατί ζούσε για τον αγώνα του, και δεν παρέκλινε από αυτόν. Γιατί πίστευε στους ανθρώπους, παρόλο που τον πρόδωσαν. Γιατί πίστευε στο σώμα του, αν και κατέρρεε. Πίστευε σε έναν Θεό, μια αλήθεία, και πράγματι οι συνθήκες της ζωής του τον είχαν μάθει να πιστεύει από βρέφος σε κάτι όχι μόνο καλύτερο, αλλά ονειρεμένο.
Ο Μακρυγιάννης, δεν είναι μόνον ο ιδανικός Έλληνας, αλλά ο ιδανικός άνθρωπος. Όλοι θα έπρεπε να μαθαίνουν γι' αυτόν, σε όλο το κόσμο. Και ίσως έτσι να βελτιώναμε αυτή τη γη.

Στα απομηνμονεύματά του μαθαίνουμε την δική του πραγματικότητα. Είναι πυκνογραμμένο και ειλικρινές ανάγνωσμα, και ίσως κάποιον να τον κουράσουν οι πολιτικές αλλαγές. Αξίζει όμως να διαβάζεις το σκεπτικό του.

[Apostolos · Rating 1 out of 5]

Αν και παρέχονται κάποιες πληροφορίες που δεν διδάσκονταν στο σχολείο, παρόλα αυτά, έχει πολλές περιττές πληροφορίες που το κάνουν κουραστικό...
Ουσιαστικά αξίζουν οι περιλήψεις στην αρχή κάθε κεφαλαίου και ο επίλογος, μαζί με κάποιες επιλεγμένες σελίδες... Όπως πχ τα γεγονότα με τον Καποδίστρια.