Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια, 1937-1975

by Άρης Αλεξάνδρου

Ο έντεχνος λόγος -πεζός ή ποιητικός- με το ν' απευθύνεται και στις νοητικές και στις συναισθηματικές ικανότητες του αναγνώστη, πάντα αμφιταλαντευόταν ανάμεσα στο θέμα και την έκφραση. Το θέμα -αυτό που λέμε κοινά "η κύρια ιδέα" και το "τι θέλει να πει"- είναι η απαίτηση του λογικού να νιώσει κάποιο συμπέρασμα, να μάθει κάτι, ν' αποχτήσει μια καινούργια αντίληψη για κάτι γνωστό. Η έκφραση -τι ωραία που τα λέει- ανταποκρίνεται στην καθαρά αισθητική μας απαίτηση να νιώσουμε κάτι το ωραίο, να χαρούμε μια διατύπωση έστω και σε γνωστό θέμα, να φανταστούμε μια εικόνα κάπως διάφορη από κείνη που είχαμε σχηματίσει ως τα τώρα για μια οποιαδήποτε πραγματικότητα. [...] (Από το κεφάλαιο Η έκφραση και το θέμα)

Περιεχόμενα

Περί ορθογραφίας
Η έκφραση και το θέμα
Όνειρο / Υπερρεαλισμός
Αντιγόνη
Η σοβιετική σκέψη μπροστά στο αδιέξοδο του νέου σχολστικισμού
Οι ποιητές και τα βραβεία
Ένταξη και συζήτηση
Περί μεταφφράσεων
Ο καθηγητής Βαρχάιτ
Ποιος αυτοκτόνησε τον Μαγιακόβσκη;
Το προσωπικό μονοπάτι του Ερενμουργκ
Διαπιστώσεις και προτάσεις
Τα ένδον ρήματα

192 pages, Paperback

First published November 1, 1982

About the author

Άρης Αλεξάνδρου είναι το λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Αριστοτέλη Βασιλειάδη.

Γεννήθηκε στο Πέτρογκραντ της Σοβιετικής Ρωσίας το 1922. Ήρθε με τους γονείς του στην Ελλάδα το 1928 και εγκαταστάθηκαν στην αρχή στη Θεσσαλονίκη και αργότερα στην Αθήνα. Τελείωσε το γυμνάσιο στο Βαρβάκειο το 1940 και έδωσε εξετάσεις στο Πολυτεχνείο. Στην Κατοχή συνίδρυσε (με τους Ανδρέα Φραγκιά, Γεράσιμο Σταύρου κ.ά.) μια αντιστασιακή ομάδα. Πέθανε στο Παρίσι στις 2 Ιουλίου του 1978 από καρδιακή προσβολή.

Ήταν άνθρωπος πολυγραφότατος με έργο πολυσχιδές. Ως συγγραφέας διακρίθηκε για το Κιβώτιο και τα Ξυλοπάπουτσα . Ως ποιητής αγαπήθηκε για τις ποιητικές συλλογές: Ακόμη τούτη η άνοιξη , Άγονος γραμμή και Ευθύτης οδών .

Ως μεταφραστής άφησε πλήθος υποδειγματικών μεταφράσεων, παρακαταθήκη σε όσους θέλουν να γνωρίσουν τους μεγάλους Ρώσους συγγραφείς, όπως ο Ντοστογιέβσκη, ο Γκόρκι, ο Τολστόι, κι όχι μόνο.

Reviews

[Aggeliki Spiliopoulou · Rating 5 out of 5]

Ο ανυπότακτος Άρης Αλεξάνδρου είναι μια εμβληματική προσωπικότητα των Ελληνικών Γραμμάτων.
Το σύνολο των κειμένων του που φιλοξενεί η παρούσα έκδοση αποδεικνύουν το μέγεθος της ευφυΐας, διορατικότητας, κριτικής ικανότητας του.

Τα δοκιμιακού χαρακτήρα κείμενά του, δημοσιευμένα σε λογοτεχνικά και πολιτικά περιοδικά της εποχής όπως,  Ηριδανός, Νεοελληνικά Γράμματα, Καλλιτεχνικά Νέα, Επιθεώρηση Τέχνης,  Εποχές,  αναδεικνύουν το εύρος των τοποθετήσεων του.
Καταπιάνεται με θέματα όπως η χρησιμότητα της ορθογραφίας,  τα λογοτεχνικά βραβεία, το σύγχρονο ελληνικό μυθιστόρημα,  ο υπερρεαλισμος και το ονειρικό στοιχείο, η καθοδηγούμενη σοβιετική σκέψη υπό τον έλεγχο του Ινστιτούτου Μαρξ - Ένγκελς - Λένιν - Στάλιν και του Συνεδρίου του Κόμματος,  η ελευθερία έκφρασης όσων ποιούν τέχνη,  οι καλές/ανεύθυνες/κακές/άθλιες μεταφράσεις, το έργο των Μαγιακόβσκι και Έρενμπουργκ.

Σταθμό στο μεταπολεμικό νεοελληνικό θέατρο αποτελεί το έργο του Αντιγόνη.
Η φωνή της σοφόκλειας ηρωίδας αντηχεί στους αιώνες και φτάνει στο σήμερα, όπου ο Αλεξάνδρου την τοποθετεί να δρα τόσο κατά την διάρκεια της Κατοχής όσο και κατά τα χρόνια του Εμφυλίου. Παίρνει θέση, αντιστέκεται και θυσιάζεται σε καιρούς που οι ανθρώπινες αξίες και ιδανικά δοκιμάζονται σε περιόδους που οι ιστορικές συνθήκες απαιτούν τεθεί σε προτεραιότητα το σύνολο.

Το κείμενό του, με τη μορφή σεναρίου,  "Ο καθηγητής Βάρχαϊτ" , στηλιτεύει την προσπάθεια της εκάστοτε εξουσίας, και δη των απολυταρχικών καθεστώτων, για έλεγχο κάθε έκφρασης, κάθε αλλαγής, κάθε ανατροπής, καταπνίγοντας, φιμώνοντας κάθε δυνατότητα βελτίωσης των συνθηκών ζωής των πολιτών μη διστάζοντας να θυσιάσει την όποια ευμάρεια του κοινωνικού συνόλου. Οποιαδήποτε νέα ιδέα/καινοτομία θεωρείται προσπάθεια διασάλευσης των ισχύοντων αρχών, (κοινωνικών/πολιτικών/επιστημονικών), και κάθε τι αναρχικό διώκεται και εξαλείφεται.

[Giorgos · Rating 4 out of 5]

Ο Αλεξάνδρου παρέμεινε ανυπότακτος από κάθε διατεταγμένη στράτευση και δόγμα, αποσυνάγωγος κάθε εκκλησίας και κυρίως αυτής στην οποία πολιτικά βαπτίστηκε, της αριστερής –χωρίς ποτέ να φορέσει οποιαδήποτε στολή. Άπιστος πολιτικά, ανέστιος ιδεολογικά (καθώς η σημαία των φυλακισμένων «θα ‘ναι τώρα τα κομμάτια, δήθεν μπαλώματα στις φόδρες»), απολύτως αξιοπρεπής και «αδελφικά μόνος», κι έτσι, ευτυχώς, μη εκμεταλλεύσιμος από την πολιτική αρένα. Τα λιγοστά του δοκίμια παράδειγμα αδογμάτιστης, έντιμης και θαραλλέας σκέψης, που πολεμήθηκε από όλους, εσωτερικούς και εξωτερικούς αντιπάλους του. Γράφει σ'ένα από τα ποιήματά του, πολύ προτού καταρρεύσουν ιστορικά οράματα και αυταπάτες, αυθεντικός και ειρωνικός:
Σύντροφε κοιμάσαι;
Ήθελα να μου πεις, ξέρεις καμιά σελίδα μαρξισμού
Που να βουλιάζουνε οι λέξεις στο χαρτί
Σαν τη σιωπή μου
Στις κόρες των ματιών της;

[Nicholas · Rating 1 out of 5]

Non-fiction pieces only.