Κλείνει τα μάτια και φαντάζεται το χρόνο της στοιβαγμένο δίπλα στις άλλες αποσκευές της. «Προσοχή: εύθραυστον», γράφει έξω από το κουτί του. Μέσα δεν κρύβει τίποτα... Μόνο ένα όνειρο αντηχεί στο κενό... Η συγγραφέας Βερονίκη Δελένδα παλεύει να σπάσει το φράγμα του χρόνου: μέσα σε τέσσερις μήνες πρέπει να γράψει δώδεκα βιβλία, να βρει έναν τρόπο να υπομείνει την απουσία της κόρης της, να ανακαλύψει ένα οικογενειακό μυστικό και να ζήσει τον έρωτα. Ο ψυχολόγος Αλέξανδρος Φιλίππου συναντά τη Βερονίκη μέσα από τα γραπτά της. Ακολουθώντας τα χνάρια της, σπάζει το κέλυφος του ορθολογισμού του. Θα καταφέρει να τη συναντήσει λίγο πριν αδειάσει η κλεψύδρα. Και οι δυο πιστεύουν ότι είναι ωραίο να περιμένεις ένα θαύμα. Η γιαγιά Εργινούσα-«Ερεβούσα», ένας θυμόσοφος γέροντας και η θάλασσα των μυστικών του, ένας νεαρός δημοσιογράφος-Ιούδας, μια αόρατη γάτα και ένα σταματημένο ρολόι, που ρίχνει τη σκιά του σε ένα τέλος που εξελίσσεται σε αρχή με θέα την καλδέρα της Σαντορίνης, υφαίνουν τον ιστό μιας απίστευτης ιστορίας. Και μια βάρκα, που τη λένε Ζωή... Ένα βιβλίο για την ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης.
Η ΠΑΣΧΑΛΙΑ ΤΡΑΥΛΟΥ γεννήθηκε στην Τρίπολη Αρκαδίας. Μέχρι τα δεκαοκτώ της έζησε σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας. Το 1988 εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα, όπου σπούδασε ελληνική κλασική φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή. Τότε έκανε και τις πρώτες συγγραφικές της απόπειρες με μικρά διηγήματα που εκδόθηκαν σε τοπική εφημερίδα της Βέροιας. Ασχολείται με τη μουσική και τη ζωγραφική και ταξιδεύει συχνά. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κυκλοφορούν με μεγάλη επιτυχία τα οκτώ μυθιστορήματά της: ΜΕ ΜΠΑΛΑΝΤΕΡ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ, ΗΘΕΛΑ ΜΟΝΟ ΕΝΑ ΑΝΤΙΟ, Η ΜΑΤΖΙΚΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ, ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΣΥΡΤΑΡΙ, ΦΤΕΡΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΞΙ, το οποίο ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών 2008,ΕΣΤΩ ΜΙΑ ΦΟΡΑ, Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΦΑΡΟΥ και ΤΑ ΡΟΔΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ, καθώς και το δοκίμιο ΟΙ ΕΡΑΣΤΕΣ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ.
Σε αυτό της το βιβλίο η Τραυλού μας αποκαλύπτει μία πιο εν δυνάμει φιλοσοφική πτυχή της. Δεν είναι ένα βιβλίο που "τρέχει" η ανάγνωση του. Επιπροσθέτως, υπάρχουν και τα διηγήματα τα οποία θεωρώ ότι δεν είναι τυχαία τοποθετημένα. Θέλουν να μας δείξουν ακριβώς αυτό που αναφέρει ο τίτλος, πόσο γυάλινος είναι ο χρόνος που μας περιβάλλει. Δεν το ευχαριστήθηκα όσο θα'θελα.
..."Τελικά είναι πάντα νωρίς για το θάνατο", συμπεραίνει και κοιτιέται στον σκαλιστό καθρέφτη πάνω απ' το τζάκι. "Όχι όταν έχεις τελειώσει όσα ήθελες να κάνεις. Ο θάνατος είναι η τελεία της ζωής. Νωρίς είναι όταν δεν έχεις αποσώσει τις δουλειές σου, τα όνειρά σου, τις υποχρεώσεις σου. Αν κάνεις όσα είχες κατά νου, τι νόημα έχει να πλατειάσει η ζωή σου;" ...
* * *
..."Ξεχνάς ότι πεθαίνω, Ισίδωρε", του επισήμανε, ρίχνοντας άνευρα τα χέρια της στα πλαϊνά της καρέκλας. "Ξεχνάς ότι ακόμα δεν πέθανες. Ζεις. Και φρόντισε για πρώτη φορά στη ζωή σου να νοιώσεις τι πάει να πει ζωή. Ως τώρα περνούσες πάντα από δίπλα της. Την κοιτούσες και δεν την άγγιζες, σαν ακριβή πορσελάνη κι αυτήν. Θέλω να γίνεις το παιδί που ζωγράφιζε τα πιο παράλογα πράγματα και κιατάφερνε να γελάει όταν ο κόσμος βούλιαζε γύρω του. Ζήσε. Ο θάνατος υπέρχει για να μας θυμίζει να μην αναβάλλουμε τη ζωή. Σκέψου πόσος χρόνος σπαταλιέται σε ανούσια πράγματα επειδή οι άνθρωποι ξεχνούν πως κάποτε θα σβήσουν. Μη φύγεις με τη θύμηση μιας χάρτινης ζωής." ...
* * *
[...] Όμως η αγάπη και η στοργή είνια μια προίκα που παίρνει κανείς απ' τους γονείς του, κι αυτοί απ' τους δικούς τους σε μια σκυταλοδρομία που χάνεται στα βάθη του χρόνου. Αν δεν την πάρεις, χάνεις το δρόμο. Μένεις παιδί. Είσαι ένας νάνος ανάμεσα σε γίγαντες.
* * *
[...] μα υποστήριζε πως τα όνειρά μας αξίζουν κάθε θυσία και κάθε πολυτέλεια και πως η ομορφιά κρύβεται στην ανατροπή και όχι στους κανόνες. Δε θυμάσαι, για παράδειγμα, τι τρως κάθε μέρα μες στη βιασύνη της βιοπάλης σου. Θυμάσαι όμως ότι έφαγες ένα κλεμμένο φρούτο στην εξοχή όπου έτυχε να βρεθείς ακούγοντας το τραγούδι ενός πουλιού ή μια φάλτσα μελωδία που δε σου άρεσε. Οι αναμνήσεις είναι απαιτητικές. Διατηρούνται στη μνήμη μόνο όσες έχουν την πιο ανατρεπτική σκηνοθεσία.
Ο ορισμός του κλισέ. Κλασσικό χάσιμο χρόνου για μένα. Από ένα σημείο και πέρα εφάρμοσα την τακτική "μια λέξη στην αρχή της σελίδας, μία στη μέση και μία στο τέλος, μαζί με ό,τι σαρώνει το μάτι στο διάβα του". Και περιέργως ήταν όλα πολύ κατανοητά ως προς το θέμα και την πλοκή!
Μια γυναίκα μαθαίνει ότι έχει καρκίνο και αποσύρεται στο πατρικό της νησί, τη Σαντορίνη, γυρνώντας την πλάτη της στις χημειοθεραπείες, στον εκδοτικό οίκο όπου δουλεύει ως συγγραφέας, στην κόρη της που ζει στο Λονδίνο με τον πατέρα της, στην ίδια της τη ζωή. Στο νησί κάνει ανασκόπηση της ζωής της, μαθαίνει ένα μυστικό για την οικογένειά της και το βάζει στα πόδια όποτε ο έρωτας της χτυπά την πόρτα με το χέρι ενός γοητευτικού Σαντορινιού. Πώς γίνεται λοιπόν μια απλή σχετικά ιστορία, που με το ζόρι να σου κρατήσει λίγες σελίδες, με το ζόρι να υπάρξει ανατροπή, να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη για 440 σελίδες; Αυτό μόνο η μαγική πένα της Πασχαλίας Τραυλού μπορεί να το καταφέρει.
Η συγγραφέας κεντάει. Ομολογώ ότι το βιβλίο είναι δύσκολο, δεν το διαβάζεις χαλαρά. Σε συντροφεύουν μια παρομοίωση εδώ, ένα καλολογικό στοιχείο εκεί, μια βαθιά φιλοσοφία παραπέρα. Να ξέρετε ότι το βιβλίο έχει ένα στενόχωρο πλαίσιο και το αναμενόμενο τέλος. Είναι όμως καλογραμμένο, πυκνό, μεστό, άμεσο, αληθινό, γνήσιο και δεν εκβιάζει το συναίσθημα του αναγνώστη.
Μου έκανε εντύπωση η σειρά των διηγημάτων που συνοδεύουν την πλοκή και είναι τα κείμενα που γράφει κατά καιρούς η κεντρική ηρωίδα του βιβλίου. Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι κάποια ατάκτως ερριμμένα διηγήματα απλώς για να γεμίσουν οι σελίδες ή να χρησιμοποιηθεί με το ζόρι μια κεντρική ιστορία για να ταιριάξει με τη συλλογή διηγημάτων που ίσως είχε κατά νου να κυκλοφορήσει η συγγραφέας. Όμως όχι, το κάθε διήγημα έχει τη θέση του, μπαίνει με πολύ ωραίο και διαφορετικό κάθε φορά τρόπο στην κουίντα του κειμένου και έτσι το σύνολο δομείται ακόμη περισσότερο, ακόμη καλύτερα. Άλλωστε, όπως λέει και η ίδια η ηρωίδα: "Όλοι μου οι ήρωες τον τελευταίο καιρό είμαι εγώ. Ενώ αρχικά έχω την ψευδαίσθηση ότι τους υποδύομαι, εντέλει φτιάχνω διάφορες κόπιες του εαυτού μου ξανά και ξανά" (σελ. 291).
Το γράψιμο είναι πολύ καλό, η ψυχολογία της γυναίκας τρισδιάστατη και η συγγραφέας καταφέρνει να ξεφύγει πολύ μακριά από μια τετριμμένη ιστορία του στυλ "Εκείνο το καλοκαίρι". Όλα τα διηγήματα μου άρεσαν, δεν μπορώ να εξαιρέσω κανένα, όλα είχαν το δικό τους σκοπό, τη δική τους ιστορία να αφηγηθούν, διαφορετικά θέματα, διαφορετικές οπτικές γωνίες, διαφορετικά ερεθίσματα για να ξεκινήσει μια ιστορία. Ανατριχιαστικό το Τιμής ένεκεν με τον ηθοποιό, από τα ωραιότερα παραμύθια το Δε θέλω να είμαι πια μαριονέτα (μια μαριονέτα το σκάει από το κουτί της για να ζήσει ελεύθερη, όμως δεν μπορεί να ξεφύγει από τον αρχικό της προορισμό, να την κινούν δηλαδή άλλοι και να μην μπορέσει ποτέ να ζήσει μια παιδική αγκαλιά γιατί είναι ξύλινη και σκληρή), μεταφυσικό το Ο θίασος των σκιάχτρων, συγκινητικός και ανατριχιαστικός ταυτόχρονα ο Ψυχανθός (μα τι ωραία ιστορία!), γυναικεία γραφή και συναισθήματα στην Κούκλα (μια ανήλικη κοπέλα, μέλος αφρικανικής φυλής, παντρεύεται στα 14 της και δοκιμάζει για πρώτη φορά τον έρωτα, με ολέθριες συνέπειες), ωραία η Βαβέλ, έκλαψα με το Ο τελευταίος κόμπος και την αδικία που έζησε ο μαθητής, στη Ζωγραφιά στο κελί ο κεντρικός ήρωας έρχεται αντιμέτωπος με μια κλωστή που τον δένει με την υπόλοιπη ζωή του κι αυτή η κλωστή σπάει, ανθρώπινη και συγκινητική η Καταιγίδα, φιλάνθρωπο και αντιρατσιστικό Το ρολόι του πεπρωμένου. Το πιο όμορφο και συγκηνιτικό ήταν το τελευταίο διήγημα που έγραψε η ηρωίδα του βιβλίου με τα χέρια του γοητευτικού Σαντορινιού λίγο πριν ξεψυχήσει.
Τρυφερό, βαθύ, στοχαστικό, λογοτεχνικό, ο Γυάλινος χρόνος θα σας δείξει πόσο εύθραυστος είναι ο χρόνος που αφήνουμε να περνάει έτσι, ανέμελα και βιαστικά από τη ζωή μας. Ταξιδέψτε με αυτό το βιβλίο και ακούστε την Καταιγίδα του Βιβάλντι καθώς θα ξεφυλλίζετε τις σελίδες του ή σιγομουρμουρίστε το ρυθμό του Lettre a ma mere για όσους δεν πρόλαβαν ακόμη να πουν το σ' αγαπώ στα αγαπημένα τους πρόσωπα.
Χαρακτηριστικά αποσπάσματα (ένα μικρό, ελάχιστο δείγμα):
"Ο χρόνος είναι σαν το μπουκάλι που πετάμε στη θάλασσα με το όνειρό μας φυλακισμένο μες στο γυαλί του. Κανείς δεν ξέρει αν θα φτάσει σε μια ακτή κι αν το όνειρο θα βρει τον τρόπο να δραπετεύσει. Αλλά αξίζει τον κόπο να χαζεύουμε το ταξίδι ετούτου του μπουκαλιού" (σελ. 69).
"-Σου προσφέρω επιχειρήματα για να ζήσεις. Ο θάνατος τη δουλειά του, κι εσύ τη δική σου" (σελ. 91).
"-Τα διαλείμματα μοναξιάς είναι συχνά επικίνδυνα. Ποτέ δεν ξέρεις πόσο μπορεί να διαρκέσουν" (σελ. 255).
"Δεν κάνει η ανάσα τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. Το όνειρο και η αγάπη την κάνουν. Ζωή είναι αυτό που θες να θυμάσαι την ώρα που φεύγεις. Διάλεξε τι θες να θυμάσαι..." (σελ. 335).
Το νόημα του βιβλίου είναι υπέροχο και πολύ σημαντικό να το κατανοήσουμε! Θα έλεγα ότι δεν είναι ευανάγνωστο καθώς εντόπισα την συγγραφέα πολλές φορές να επαναλαμβάνεται, ακόμη και να προσθέτει λεπτομέρειες και περιγραφές που δεν πρόσθεταν όντως κάτι στο έργο της. Το τέλος αυτού του βιβλίου ωστόσο αποζημιώνει τον αναγνώστη!
Έχω διαβάσει σχεδόν όλα τα βιβλία της κυρίας Τραυλού. Τα περισσότερα με μάγεψαν και τα λάτρεψα, καθώς τόσο ο λόγος της όσο και τα θέματα που αγγίζει είναι εξαιρετικά. Στην περίπτωση του γυάλινου χρόνου θα πω ότι δεν γοητεύτηκα. Ίσως περίμενα περισσότερα και απογοητεύτηκα. Ίσως δεν έκανε για μένα ή για τη χρονική στιγμή ��υτή. Δεν ξέρω τι ακριβώς έφταιξε, αλλά ελπίζω το επόμενο να μου αρέσει περισσότερο.