Η "Κύρου Ανάβασις" του Ξενοφώντος αφηγείται τη συγκλονιστική πορεία του Κύρου εναντίον του αδελφού του Αρταξέρξη για να καταλάβει τον θρόνο του περσικού βασιλείου με τη βοήθεια 13.000 ελλήνων μισθοφόρων, των λεγόμενων "Μυρίων".
Η κρίσιμη μάχη στα Κούναξα (401 π.Χ.) είχε μιαν απροσδόκητη έκβαση: οι Έλληνες μισθοφόροι νίκησαν τους Πέρσες, αλλά ο Κύρος σκοτώθηκε. Ο Ξενοφών ο οποίος συμμετείχε στην εκστρατεία, αναλαμβάνει την ευθύνη να οδηγήσει τους Έλληνες στον δρόμο της επιστροφής (Κάθοδος των Μυρίων) μέσα από αναρίθμητες δυσκολίες εξαιτίας των επιθέσεων των εχθρών και των αντίξοων συνθηκών της ασιατικής ενδοχώρας μέσα στον χειμώνα.
Ο άθλος της επιστροφής των Μυρίων επιτεύχθηκε ύστερα από περιπετειώδη πορεία 15 μηνών και ανέδειξε τις αδυναμίες του περσικού Βασιλείου στην εξουδετέρωση ενός ελληνικού στρατεύματος μέσα στην επικράτειά του.
Xenophon (Ancient Greek Ξενοφῶν, Modern Greek Ξενοφώντας; ca. 431 – 355 BC), son of Gryllus, of the deme Erchia of Athens, was a soldier, mercenary and a contemporary and admirer of Socrates. He is known for his writings on the history of his own times, preserving the sayings of Socrates, and the life of ancient Greece.
Historical and biographical works: Anabasis (or The Persian Expedition) Cyropaedia Hellenica Agesilaus
Socratic works and dialogues: Memorabilia Oeconomicus Symposium Apology Hiero
Short treatises: On Horsemanship The Cavalry General Hunting with Dogs Ways and Means Constitution of Sparta