Küreselleşme ve Ulus Devlet

by Gülten Kazgan

Son yirmi beş yıldır artan bir ivmeyle dünya ekonomisini biçimlendiren “küreselleşme”, yaratmış olduğu yeni ilişkiler ve krizlerle dünya ekonomi gündeminin başına geçti. Prof. Dr. Gülten Kazgan, bu kitabında “ulus-devlet”le boy ölçüşen, kazandırdıkları ve kaybettirdikleriyle, dünya ekonomik düzeninin çerçevesini değiştiren “küreselleşme” gerçeğinin muhasebesini yapıyor.

Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, yeni “bilgi çağı” insanı, insan emeği ve bu emeğin değerindeki değişim, yaşanmakta olan Kuzey-Güney çelişkisi, bunun yarattığı adaletsizlikler, sivil toplum ve uluslararası örgütlenmeler ile çokuluslu şirketlerin satranç tahtasını andıran yeni ilişkiler ağındaki rolleri, Küreselleşme ve Ulus Devlet’teki “küreselleşme” tartışmasının arka planını oluşturuyor.

Bu eserin gözden geçirilmiş ve genişletilmiş altıncı baskısında Prof. Dr. Gülten Kazgan, küreselleşmenin vardığı yeni evrede dünyada ortaya çıkan yeni aktörler ve yeni krizler üzerinde duruyor, 2000-2001 krizini izleyen görece refah dönemi ve 2007’de başlayıp dünyaya yayılan krizi tartışıyor. 2010-2025 yılları arasında yeni ekonomik düzende beklenen dönüşümleri, küreselleşmenin yarınını ele alırken 2025’te tek kutuplu dünyadan çok kutuplu dünyaya geçişin neler getireceğini irdeliyor. İçinde yaşadığımız ekonomik krizin neoliberalizmin krizi olduğunu vurgulayan bu kitabın temel tezi, neoliberalizmin sonunun geldiği, dünyanın çok kutuplu farklı bir evreye hazırlanmakta olduğudur.

Genres: Economics

398 pages, Paperback

First published January 1, 2009

About the author

İstanbul’da doğan Gülten Kazgan, Amerikan Kız Koleji’nde orta öğrenimini tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’ni bitirdi. Aynı fakültede doktorasını verip Rockefeller bursu ile Chicago Üniversitesi’ne gitti. Orada T. W. Schultz ile iki yıl birlikte çalıştı. Daha sonra İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’ne dönüp, doçent olan Kazgan, tarım ekonomisi alanında uzmanlaştı. Bu dönemdeki çalışmalarından yararlanarak. Tarım ve Gelişme adlı kitabını yazdı. Aynı yıllarda Ford Foundation bursu ilye SVIMEZ’de (Roma) iki yaz ve ISEA’da (Paris) 1 yıl çalıştı.

Profesörlüğünü İstanbul Üniversitesi’nden alan Kazgan’ın, İktisadi Düşünce, Ortak Pazar ve Türkiye, Tarım ve Gelişme, Ekonomide Dışa Açık Büyüme, Tanzimat’tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi, Küreselleşme ve Ulus-Devlet, Türkiye Ekonomisinde Krizler:1929-2001, Bir İktisatçının Tanıkları gibi kitapları ile çok sayıda makale ve araştırmaları; ayrıca Dünden Bugüne Türkiye ve Rusya: Politik, Ekonomik ve Kültürel İlişkiler (derleyenler G. Kazgan – N. Ulçenko), Kuştepe Araştırması (der. G. Kazgan) Kuştepe Gençlik Araştırması (der. G. Kazgan), İstanbul Kenti Gençlik Araştırması (der. G. Kazgan), gibi makale ve araştırma derlemeleri bulunmaktadır.

Kazgan 1988’de Ekonomik Panorama dergisi okurları tarafından “kendi dalında yılın en başarılı iktisatçısı”; 1998’de “Aydınlanmanın Kadınları” ödülünün verildiği yedi bilim kadınından biri; 2000 yılında Finans dünyası dergisinin okurları tarafından “Yılın Akademisyeni” seçilmiştir. Altın Kitaplar Yayınevi tarafından verilen “Altın Kitap” ödülünü 1994’te, Tanzimat’tan 21. Yüzyıla Türkiye Ekonomisi başlıklı kitabı ile de 2002 yılında “Sedat Simavi Vakfı Sosyal Bilimler” ödülünü almıştır. 2008'de Forum İstanbul tarafından verilen "Yaşam Boyu Başarı" ödülünü paylaşmıştır.

1994’te İstanbul Üniversitesi’nden emekli olan Kazgan, İstanbul Bilgi Üniversitesi’nin kuruluşuna “Kurucu Vakıf Üyesi” olarak katıldı. Halen aynı üniversitede Toplum, Ekonomi, Siyaset Araştırma Merkezi (TESAR) Müdürü ve öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. Kazgan, çok sayıda meslek ve araştırma kurumu üyesidir.

Reviews

[Tuncer Şengöz · Rating 5 out of 5]

Her bir satırı bilgelik dolu, isminin doğrudan ima ettiği üzere, küreselleşme ve ulus devletle ilgili oldukça kapsamlı bir kitap.

1994 yılında yayımlanmış, 2000, 2005 ve 2009 yıllarında genişletilerek yeni baskıları yapılmış kitabın 5. baskısını olabildiğince yavaş ve notlar tutarak okudum. Küreselleşmenin öncesinin ve (hemen) sonrasının anlatıldığı bölümler, sadece küreselleşmenin ileri aşamalarını yaşamış okuyucuya "tarih-öncesini" anlatıyor gibi gelebilir. Ancak bu bölümler, küreselleşmenin kendiliğinden ve rastgele gelişen süreçlerin ürünü olmak bir yana, Merkez'de sermayenin düşen kar hadleri nedeniyle, yaşamsal ihtiyacından kaynaklandığını, arka planını ve tarihsel geçmişini irdeleyerek açıkça gösteriyor.

Küreselleşme içinde en önemli aşamalardan biri, 2007-08 finansal/ekonomik kriziydi. Kitap, bu krizden çok önce yazıldığı için ve ana metne sadık kalmak üzere, sadece gözden geçirilerek genişletildiği için, 2007-08 krizi ayrıntılarıyla incelenmemiş. Kriz sonrası gelişen protestolar, siyasal hareketler, Avrupa ekonomik krizi, Brexit, "Arap Baharı" gibi önemli gelişmeler de kitapta yer almıyor. Ancak bütün bu gelişmelerin daha önceki sinyalleri kitabın her bir paragrafından kolayca okunabiliyor (ve elbette nedenleri, bu gelişmeler yaşandıktan sonra, çok daha iyi anlaşılıyor.)

Kitabın son bölümü 2010-2025 dönemine yönelik bir değerlendirmeye ayrılmış. Şimdi bu dönemin içindeyiz ve ortalarına yaklaşıyoruz. 2008-09 yıllarına ait "doların ölümü" klişelerini bir tarafa bırakırsak (o dönemde pek çok ekonomist bu yanılsamaya kapılmıştı) oldukça isabetli ve tutarlı değerlendirmeler yapmış Kazgan Hoca.

Kitabı bitirdiğimde, konuyla ilgili, Türkçe dilinde şimdiye kadar yazılmış en iyi kitaplardan birini okuduğuma karar verdim. Konuyla ilgilenenlere şiddetle tavsiye ederim.

Bir küçük eleştiri: Kitapta sık sık atıfta bulunulan tablo ve grafikleri kitabın içinde bulabilmek başlı başına bir sorun. Bazen atıfta bulunulan tablo ya da grafik 45-50 sayfa ileride. Bunun nedeni kolayca anlaşılabiliyor: Muhtemelen kitabın ilk baskılarında tablolar ve grafikler "doğru" yerdeydiler; daha sonraki gözden geçirme ve değerlendirmelerde yeni paragraflar eklendikçe ileriye doğru "itelendiler". (Böylece hangi bölümlerin daha sonra yazıldığını da anlamak kolaylaşıyor.) Türkiye'de dizgi başlıbaşına bir sorun ve senelerdir çözülemiyor. Bu konuda yayınevlerinin çok ciddi özen göstermesi gerekiyor.

[Seyithan Aydemir]

hggggc