Dù “đọc một quyển” (Đại Việt sử kí toàn thư) hay “vài quyển”, lịch sử Việt Nam ở đây vẫn chưa thấy được hết tất cả những phức tạp trong tiến trình hình thành của đất nước. Tuy nhiên ít ra thì nó cũng làm tỏ rõ được nhiều biến động vẫn thường nghĩ là giản dị, xuôi một chiều quyền lực đến mức thô thiển, như khẳng định của các sử thần trong quá khứ, và của một số lớn sử gia bây giờ. Sử Việt, đọc vài quyển chỉ là nối tiếp ước mong từ Thần, người và đất Việt (bản mới) để suy nghĩ về “một lịch sử Việt Nam mới, hợp với thời đại khoa học bây giờ”.
Tạ Chí Đại Trường là một nhà sử học và là nhà nghiên cứu văn hóa Việt Nam người Mỹ gốc Việt. Bắt đầu nghiên cứu sử học, văn hóa từ đầu thập niên 1960 tại Việt Nam, Tạ Chí Đại Trường cho ra đời tác phẩm đáng chú ý của ông, Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ năm 1771 đến 1802, vào năm 1964. Tác phẩm này đã đặt lại vấn đề về vai trò của nhà Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam, nhiều tác phẩm sau này của ông cũng có được cách lập luận và quan điểm độc đáo như vậy. Sau khi định cư tại Hoa Kỳ năm 1994, ông bắt đầu cho in nhiều tác phẩm nghiên cứu lịch sử, văn hóa có giá trị, cho tới thập niên 2000 thì các tác phẩm này mới dần được in và phát hành tại Việt Nam như Thần, Người và Đất Việt, Những bài dã sử Việt.
Tiểu sử Tạ Chí Đại Trường, người Bình Định, sinh ở Nha Trang, tên đặt là từ hai địa danh của Khánh Hoà có Nha Trang là tỉnh lị. Học ở Bình Định, Nha Trang, Sài Gòn. Cử nhân Văn khoa, Đại học Văn khoa Sài Gòn 1962, Cao học Sử, Đại học Văn khoa Sài Gòn 1964, Năm thứ nhất Tiến sĩ Chuyên khoa Sử học, Đại học Văn khoa Sài Gòn 1974. Giải thưởng Văn chương Toàn quốc, Bộ môn Sử 1970. Đi lính 1964-1974. Tù cải tạo 1975-1981. Qua Mĩ tháng 8-1994 ở Oklahoma City. Sau ở Westminster, California. Ngày 24 tháng 3 năm 2016, ông qua đời tại nhà riêng ở TP. Hồ Chí Minh.Trước đó, sau khi nhắm không qua khỏi căn bệnh nan y, ông đã từ Mỹ về lại Việt Nam vào ngày 4 tháng 10 năm 2015 với ý nguyện sẽ “gửi nắm thân tàn” lại nơi quê hương.
Tác phẩm: Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 đến 1802, Nxb. Văn Sử học, Sài Gòn 1973. (Tái bản: Lịch sử nội chiến ở Việt Nam (1771-1802), Nxb. An Tiêm, Hoa Kì 1991; Tái bản: Việt Nam thời Tây Sơn – Lịch sử nội chiến 1771-1802, Nxb. Công an Nhân dân, Hà Nội 2006.) Thần, người và đất Việt, Nxb. Văn Nghệ, Hoa Kì 1989; Văn Học xb., Hoa Kì 2000, bản mới; Nxb. Văn hoá Thông tin, Hà Nội 2006, bản mới. Một khoảnh Việt Nam Cộng hoà nối dài, Nxb. Thanh Văn, Hoa Kì 1993. Việt Nam nhìn từ bên trong và bên ngoài, bài viết riêng được gộp chung với Nguyễn Xuân Nghĩa, Nxb. Văn Lang, Hoa Kì 1994. Những bài dã sử Việt, Nxb. Thanh Văn, Hoa Kì 1996. Những bài văn sử, Văn Học xb., Hoa Kì 1999. Lịch sử Việt Nam trong tầm mắt người Việt: Một lối nhìn khác. Bài viết cho Williams Joiner Center (UMASS/Boston) 2002. Sử Việt đọc vài quyển, Văn Mới xb., Hoa Kì 2004.
Người lính thuộc địa Nam Kì (1861-1945), Nxb. Tri Thuc và Công ti Phát hành sách Nhã Nam xuất bản 2011.
Ngoài ra có thể thấy bài rải rác trên Tạp chí Hợp Lưu, Văn Học, Hoa Kì, báo mạng Talawas, kể cả một bài tình cờ ở Văn Nghệ Công nhân, Tạp chí văn học của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam số 40 (4-2006), tt. 71-79.
Điều gì không đọc được ở "Một bài sử khác cho Việt nam" có thể tìm đọc ở đây. Một quyển sách rất nặng về nội dung do tài liệu tham khảo nhiều cộng thêm giả thiết của tác giả về các sự kiện xảy ra trong quá khứ. Có những chi tiết rất thú vị và rộng mở theo chiều sâu của xã hội Việt.
Sách “ Sử việt đọc vài quyển “ có hai nét chính: một là những nhận xét, không phải một lần mang tính phát hiện, về những nhân vật, sự kiện trong cổ sử Việt Nam mà thời gian đã làm cho trở nên mờ ảo, và hai là nhận xét về trí thức và văn hoá Việt Nam đương đại mà về bản chất dường như có sự tiếp nối của truyền thống cũ – dù tốt hay xấu. Ban đầu là “ Sử Việt đọc một quyển” rồi “ Sử việt đọc vài quyền “ nhà sử học Tạ Chí Đại Trường cung cấp cho độc giả một cách tiếp nhận , đánh giá khác về sử qua đó gợi ý và cung cấp phương tiện để mỗi chúng ta có thể tự mình tìm hiểu và giải đáp những thắc mắc liên quan đến lịch sử. Tác giả cũng cho rằng xét theo các thành quả thì cũng thấy có những sử phẩm đầy thiếu sót căn bản của những người được đào tạo qua loa rồi sống lâu lên lão làng, sách vở chồng chất lộ ra những sơ hở tưởng không thể thấy được ở một sử gia. Vấn đề lại không phải chỉ là tài liệu, phương tiện mà còn là cách sử dụng những gì có dưới tay.
Sự đào sâu của tác giả qua những tập sách sử liệu nước nhà này cũng thật là thú vị, nó lật lại nhiều vấn đề, nhiều câu chuyện thú vị trong sử xưa, mà sau này có nhiều nhận định/khẳng định cần phải suy xét lại.
Gồm các nội dung:
I. Các Sử Quan Ẩn Khuất Thuở Ban Đầu II. Các Sử Gia Nho Thần III. Sex Và Triều Đại IV. “Tiền Bạc”, Văn Chương Và Lịch Sử V. Chuyện Sử Chàm Trong Toàn Thư VI. Tây Tiến VII. Các Trung Tâm Quyền Lực Trong Lịch Sử Việt VIII. Tiến Trình Vương Hoá Mới (1949 - ?) IX. Giao Tiếp Đông Tây Ở Việt Nam X. Tham Gia Đối Thoại Sử Học XI. “Đối Thoại Sử Học” Tây Sơn, Lại Nhìn Từ Bên Trong Phản Hồi Về Sách “Sử Việt, Đọc Vài Quyển” Đề Cương Phỏng Vấn Tác Giả Tạ Chí Đại Trường
This entire review has been hidden because of spoilers.