Kızıl Çengi: Bir Cahide Sonku Romanı

by Osman Balcıgil

Cahide Sonku’nun inanılması zor yükseliş ve düşüş öyküsü, toplumsal hayatımızın kendine özgü labirentlerinde gizlidir.
Bütün Türkiye’nin CAHİDE’siydi...
On üç yaşında adımını attığı Darülbedayi’de, rakiplerini geride bırakmayı, ilk ve biricik primadonna olmayı becerdi.
Çok az sayıda oyuncuya nasip olabilecek doğal yeteneğe ve güzelliğe sahipti. Bu özelliklerine zekâsını ve çalışkanlığını ekledi.
Altın yıllarını yaşayan Türk Tiyatrosu’nun ve kuruluş aşamasındaki Türk Sineması’nın tartışmasız “1 Numara”sı oldu. Çok ama çok para kazandı.
Örnekleri sadece ABD’de görülebilecek tarzda bir hayat yaşadı. Türkiye’nin playboyları, geçeceği değil, geçme ihtimali olan yollara bile kırmızı halı döşettiler. Ayakkabılarından şampanyalar içildi. Bütün takıları, ayakkabıları, çantaları, kıyafetleri Paris ya da Londra’dan getirtildi. Zaman içinde, hediye edilen son model otomobillere bile burun kıvıracaktı.
Her çıkışın bir inişi vardır!
Cahide Sonku’nun düşüşü de tıpkı yükselişi gibi meteor hızıyla gerçekleşecekti. Ünlü yıldız zaman içinde alkolün bataklığına gömülecek, Beyoğlu’nun izbelerinde yitip gidecekti.
Osman Balcıgil, tıpkı öteki çok okunan biyografik romanları Celile, Yeşil Mürekkep, İpek Sabahlık ve Afife Jale’de olduğu gibi, bu kez de Kızıl Çengi’de, Cahide Sonku’dan hareketle Türkiye toplumunun derinlerine iniyor.

472 pages, Paperback

Published June 13, 2023

About the author

Osman Balcıgil d. 10 Temmuz 1955, İstanbul),gazeteci, televizyoncu, yazar.

Ulusal gazete, dergi ve televizyonların haber bölümlerinde muhabir, editör ve yönetici olarak uzun yıllar çalıştı (1977-2000). O dönemde yaptığı araştırma, yazdığı yazı ve televizyon programlarıyla pek çok ödüle layık görüldü. Latin Amerika’da yaptığı çalışma 1988 yılında Gazeteciler Cemiyeti tarafından yılın röportajı olarak seçildi. Gazetecilik ve televizyonculuk yaşamını 2000 yılında noktalayan Balcıgil'in son çalışması (2016 Mart)) bir roman ve Ela gözlü pars: CELİLE adını taşıyor. Yazarın, ilk altı romanının ismleri Ters Kanatlı Şahin , Bilginin Efendisi , Zerdüşt'ün Sırrı, Dante'nin İstanbul Cehennemi, Pisagor Tepkisi, Mason Locasında Aşk ve Kılç., 53. Risale.

Reviews

[City ReadersMag · Rating 4 out of 5]

Yeşilçam filmlerini sever ve o büyülü dünyanın arkasındaki gerçek hikayeleri, yaşananları merak eder misiniz?
Osman Balcıgil, Kızıl Çengi romanında Yeşilçam’ın primadonnası Cahide Sonku’yu etkileyici bir şekilde anlatmış. Daha on üç yaşında Darülbedayi’ye adım atıp rakiplerini geride bırakarak kendi çabasıyla yükselen Cahide, tiyatro ve sinema dünyasının yıldızı olmuş, aynı zamanda kendi sinema şirketini kurarak Türkiye’nin ilk kadın yönetmeni olarak adını sanat tarihine altın harflerle yazdırmıştır.
Kitapta, Cahide Sonku’nun başarıları, hırsları, iniş çıkışlarla dolu hayatı tüm gerçekliğiyle anlatılıyor. Refah içinde geçen yılları, aldığı kararlar, yaptığı evlilikler, yaşadığı gönül ilişkileri ve alkol bağımlılığı yüzünden bir başarı hikayesi olmaktan çıkıp trajediye dönüşüyor.
Sonku’nun hayatını dinlerken, onun azmine hayran kalmamak elde değil. Ancak hikayenin sonlarına doğru, “Keşke bir kurgu olsaydı ve sonunu değiştirebilseydik” diye düşündüm ve derinden üzüldüm. Her zamanki gibi Osman Balcıgil, yalnızca bir hayatı değil o hayatın geçtiği yılları ve dönemin ruhunu ustalıkla anlatmış. Kitap boyunca, başrollerinde Cahide Sonku’nun yer aldığı bir radyo tiyatrosu ya da bir film izliyormuş gibi hissettim. Çocukken izlediğim birkaç filmden tanıdığım Sevgili Cahide Sonku’yu Balcıgil’in kaleminden daha yakından tanıma şansı buldum.
Eğer benim gibi otobiyografi okumayı ya da dinlemeyi seviyorsanız bu kitabı kaçırmamalısınız.

https://www.instagram.com/cityreaders...

[Özgün Onat · Rating 4 out of 5]

KIZIL ÇENGİ / OSMAN BALCIGİL
Nihayet çıkar çıkmaz Osman Balcıgil'in son kitabı KIZIL ÇENGİ'yi aldım, okudum ve biraz geç olsa da yorumu yazdım. Geçen ayda "İstanbullu Hikayeleri" okumuştum, bu dönem Balcıgil kitapları ile oldukça keyifli bir okuma oldu.
Arka kapaktan; "Cahide Sonku’nun inanılması zor yükseliş ve düşüş öyküsü, toplumsal hayatımızın kendine özgü labirentlerinde gizlidir. Bütün Türkiye’nin CAHİDE’siydi... On üç yaşında adımını attığı Darülbedayi’de, rakiplerini geride bırakmayı, ilk ve biricik primadonna olmayı becerdi. Altın yıllarını yaşayan Türk Tiyatrosu’nun ve kuruluş aşamasındaki Türk Sineması’nın tartışmasız “1 Numara”sı oldu. Çok ama çok para kazandı. Her çıkışın bir inişi vardır!"
Balcıgil, diğer biyografi kitaplarında ( Yeşil Mürekkep, Celile, Afife Jale... ) olduğu gibi derin bir araştırma yaparak, gerçekle kurguyu ayırt edilemeyecek şekilde harmanlayarak, Sonku'nun zirveye çıkışını ve düşüşünü bizlere anlatırken arka planda toplumsal, siyasal, kültürel gelişmeleri, yaşananları da aktarıyor. Okur da keyifle kitabı okurken dönem hakkında bilgileniyor.
Aslında biyografiler sonu belli hayat hikayeleri. Bence burada amaç, o sona nasıl gelindiği; sonu hazırlayan etmenler, alınan kararlar, yapılan yanlışlar ya da doğruları anlatmak, unutulanları hatırlatmak, bazen de perde arkasında olanları yansıtmak. Durum böyle olunca sonu bilinen ama ara dönemde yaşananların anlatıldığı çok okunan bu kitap hakkında ne yazacağım? Kitabın konusu belli olduğuna göre, ben Cahide'nin davranışları, kararları, psikolojisi gibi konular üzerinde durmak istiyorum. Kitapta zaman zaman anlatıcı Cevdet'in yaptığı gibi. (Psikoloji uzmanlık alanım değil ama ana derslerimden ne de olsa). Tabii sadece Cahide'nin psikolojisi değil onu bu duruma getiren kişi ve olaylara da bakmak lazım.
Yemen'den İstanbul'a taşınmaları, babasının evden ayrılması, beraber kaldıkları dedesinin konağının yanması ve sefalete düşmeleri, annesinin hastalığı elbette çocukluk/ ergenlik çağındaki Cahide üzerinde büyük travmalar yaratmıştır. Bu yaşadıklarından sadece biri bile yeterli travma için.
Yaşadıklarından sonra para odaklı olması, paralı kişilere yönelmesi normal ama parayı elinde tutmaması, yatırım yapmaması ilginç. Acaba hep böyle olacak çeşme akacak mı zannetti? Bir de paralı kişilere ulaşırken, ezdikleri, kullandıkları, geride bıraktıkları var. Bence kullandığı kişilerin içinde en masum ve en üzücü olan kızı. Cahide'nin doğurma sebebi evlenmek ve istediği şirketi kurmak için sermaye sağlamak. Kızı ona göre amaçlarına ulaşmak için sadece bir araç.
Muhsin Bey yüzünden Neyyire Hanım ile tartışıyor ve 3 sene konuşmuyorlar, Süavi yüzünden eşi Meral Hanım ile tartışıyor ama bu tartışmalarda hep karşı tarafı aşırılıkla suçluyor. Acaba??? Kendisinin hiç mi suçu yok? Nihayetinde karşısındaki erkekler evli, onlar aynı sahneyi paylaşan sanatçılar da olsalar sahne dışında Cahide'nin hareketlerine dikkat etmesi, samimiyete bir sınır getirmesi gerekirdi. Belki de böyle davranarak güzelliğini, cazibesini test ediyor, böylece egosunu tatmin etmiş oluyordu.
Cevdet bir bölümde: "Yeteneği ve zekası Cahide'ye uzun süre yardım edecekti. Güzelliği de. Başarısını sürdürebilmesi ve onunla yaşlanabilmesi için bir özelliğe daha ihtiyacı vardı. En başta atladığı, yol üzerinde tamamlama fırsatı bulamadığı eğitim açığını kapatması gerekiyordu." Bence fazlasıyla doğru bir tespit ama acaba fırsat mı bulamadı yoksa bulmak isteği, gereği görmedi mi? Bu ona bir yakını tarafından önerilseydi onun gibi biri kabul eder miydi? Bence; tavan yapmış egosu, zekası, yetenek ve güzelliğinin her şeye yeterli olduğunu sanan biri olarak neden eğitime ihtiyaç duysun? Tam bir cahil cesaretiyle yetkin olmadığı işlere de el atmış bir kişi olarak.
Her fırsatta anlatıldığı gibi; dik başlı, kendi ayakları üzerinde durmak isteyen, taviz vermeyen, sert yapılı Cahide nasıl oldu da alkole boyun eğdi, onun esiri oldu?
Üzerinde konuşulacak, tartışılacak çok şey var ama benim en çok ilgimi çeken olaydan/kişiden bahsetmeden geçemeyeceğim. Vasfi Rıza Zobu ve Sonku'ya nefreti. Şehir Tiyatrolarında aynı sahneyi ve film setlerini (Söz Bir Allah Bir, Akasya Palas...) paylaşmış, 1941'de Perde-i Sahne dergisinin beşinci sayısında Cahide hakkında olumlu bir yazı yazmış olan Zobu ne oldu da sonra değişti? Şehir Tiyatroları Genel Yönetmeni olduğu dönemde, Belediye Başkanı Haşim İşcan vefat edip yerine geçici olarak Faruk Ilgaz geçince, Cahide'nin kovulmasına dair mektubu (bunu daha öncede denemiş ama başarılı olamamıştı) dosyadan çıkarıp, başkana göndermişti. Faruk Bey ise işbaşı yapar yapmaz (1968) masasında bulduğu mektuptaki isteği uygun bir dil ile geri çevirmiş. Zobu gibi biri ilk fırsatta neden Cahide'yi işten attırıp, ekmeğine mani olmak ister? Sonrasında ise Zobu, her bulduğu fırsatta Cahide aleyhinde konuşup, onu yerden yere vurmuş. Neden???
Farkındayım yorum oldukça uzadı. Son olarak her şeyi bize aktaran Cevdet'e de dokunmadan geçemeyeceğim. Cahide'ye değer veren, onu yakından tanıyan, seven biri olarak Cevdet daha cesur olmalı ve Cahide'yi, Cahide'den korumalıydı ( tabii bana göre). Keşke gerçek hayatta da Cahide'yi kendinden koruyacak bir Cevdet olsaydı...
Hayatı roman olan Cahide, bizim çocukluğumuzda hep deyimlere, atasözlerine olumsuz örnek olarak gösterilirdi. Zenginliğine güvenme bir kibrite bakar demişler ki iki büyük yangın ( dedesinin köşkü ve Sonku Film) ona maddi çöküşü göstermiş. Güzelliğine güvenme bir sivilceye bakar sözü ise sivilce olmasa da alkollü yılların verdiği çöküş güzelliğin geçici olduğunu göstermiş. Çeşme akarken küpünü doldurmak ( Cahide doldurmamış) ise hepimize ders olması gereken bir söz. Zirveye çıktığı hızla düşen Cahide, 'Zirveye çıkmak kolay, orada kalmak zordur' sözünün ispatı gibi.
Hala alıp okumadıysanız Cahide'nin hayatı ile birlikte dönemin tiyatro, sinema sektörünün gelişimi, sanatçılarının yaşamları, ilişkileri, sosyal ve siyasi hayatını da öğreneceğiniz KIZIL ÇENGİ'yi okumanızı öneririm. Kitapla kalın...

[Koray · Rating 4 out of 5]

Çok ilginç bir şekilde bugün açlığın ve sefaletin merkezi olan Yemen'in başkenti Sanaa'da 1919 yılında doğan Cahide, ülkemizin ilk kadın sinema oyuncusu ve yönetmenidir. 61 yıllık hayatı Türk sinema tarihine damga vurdu. Boy, pos, güzellik, yetenek ve ezber kabiliyetiyle kısa zamanda şöhret basamaklarını tırmanan Cahide, aşk hayatını da doyasıya yaşadı; gönlünün sesini takip etmeyi hiç bırakmadı. Yaşamındaki ilginçliklerden en çok dikkatimi çeken, sanayici İhsan Doruk'la evliyken ikamet ettikleri evin Adalet Partisinin sohbet ve garsoniyer odasına dönüşmesi ve buradan aldığı bilgiyle Nazım Hikmet'in askerlikten kurtulmasını sağlayarak 13 yıl daha yaşamasını sağlaması oldu. Bu istihbarat sayesinde Nazım hızlıca ülkeyi terk ederek 48 yaşında Sovyet Rusya'ya kaçtı. Bu sırada Cahide 31 yaşındaydı.
Aşk hayatına gelince; uzun topuklu ayakkabılarından şampanyalar içilen Cahide yaşadığı sayısız ilişkilerden yalnızca "ikisinde" gerçek aşkı yaşadığını belirtti. Birisi azınlıklardan Ermeni asıllı iş insanı Marcel Gevrekyan, diğeri ise yine bir iş insanı olan evli ve çocuklu olduğu için kavuşamadığını söylediği Raif Dinçkök. Böylesi bir güzelliğin Beyoğlu'nun ara sokaklarında elinde ispirto şişesiyle gezip yoksulluk içinde öldüğünü düşünmek insana müthiş bir acı veriyor.

[Oya Güvercinci · Rating 4 out of 5]

Osman Balcıgil’in 2023 yılında yayınlanan kitabı “Kızıl Çengi” ünlü tiyatro ve sinema oyuncusu Cahide Sonku’nun hayatını (1919-1981) anlatan bir biyografik roman.

Yazar diğer biyografik romanlarında olduğu gibi gerçekle kurguyu çok başarılı bir şekilde harmanlayarak Sonku’nun hayatını anlatırken arka planda da toplumsal, siyasal ve kültürel gelişmeleri hikayeye ustaca dahil etmiş.

13 yaşında Darülbedayi’ye adım attıktan sonra çok kısa bir sürede kariyerinin zirvelerine çıkan Cahide Sonku yanlış seçimleri ve alkol bağımlılığı nedeniyle çıktığı hızla zirveden düşmüş. Kimsesiz, parasız, zavallı bir alkolik olarak ölmüş.

Kitapta sanatçının kariyerine nasıl başladığını ve bu sona doğru nasıl ilerlediğini detaylı bir şekilde okurken, iç dünyasını, içsel çatışmalarını, psikolojik durumunu da merak ettim. Kitap bu konuları da işlese iyi olurdu.

Kolay anlaşılır ve akıcı anlatımı ile Cahide Sonku’nun hayatını merak edenlerin beğeneceği bir kitap.

[Merve K · Rating 4 out of 5]

Ünlü tiyatro ve sinema oyuncusu Cahide Sonku'nun hayatını romanlaştırarak anlatmış yazar. Cahide Sonku'nun arkadaşı Cevdet Bey'in ağzından anlatılıyor roman.
Çok güzel ve çok yetenekli bir kadın olan Cahide Sonku'nun önce çok zengin ve başarılı olup sonra nasıl dibe çakıldığını çok güzel anlatıyor. Yaptığı yanlış seçimlerle ve en önemlisi alkolik oluşuyla kendine yazık ediyor Cahide Sonku.
Bazı kısımları uzatılmış bulmakla birlikte sevdim. Sadece Cahide Sonku'ya değil onun hayatındaki diğer insanlara karşı da bilgiler içeriyor. Muhsin Ertuğrul ve Zeki Müren mesela.

[Burak · Rating 4 out of 5]

İçtenlikle ve karşılık beklenmeden verilen emeğin kıymetinin ölümden sonra bilinmesi hakikaten üzücü.

Nasıl oluyordu da bazı insanlar kafalarını ikiye üçe yirmi üçe bölüp düşünebiliyorlardı?

Mitolojik bir karakter değilse, yani ölümlüyse bir insan bu kadar büyük bir ağırlık taşıyabilir mi?

Bazı insanlar zor durumda kaldıklarında zırhlarını bürünürler. Kimselerin onu bulundukları durumda görmesini istemezler.

Hayat bazen kalk gidelim der, bazen de bok yeme otur.

Adanmış hayatlar her zaman sorunludur.

İnsan kendisinin olana gözünün içi gibi bakmaz mı?

[Selen | talesbysel · Rating 4 out of 5]

Cocuklugum yok olus donemine geldigi icin, Cahide Sonku cok tanidigim bir tiyatrocu/aktris degil maalesef. Kitabin anlatimini basta cok daginik bulup tarihleri kafamda oturtamasam da, sonrasinda alisip hizli hizli okuyuverdim kisa bolumleri. Dalga gibi bir hayat yasamis Cahide Hanim, yukselmis alcalmis , sonra bir firtinaya kapilmis yonunu bulamamis. Yazik olmus..

[Duru · Rating 5 out of 5]

Çok çok güzeldi. Benim gibi yaşınız daha gençse her sayda internete yazarak, filmleri izleyerek, fotoğraflara bakarak okunacak çok güzel bir kitap. Balcıgil Cahide’nin yükselişini ve çöküşünü çok güzel anlatmış bu yüzden gözünüzde canlanarak okuyabiliyorsunuz.

[Linden · Rating 4 out of 5]

Edebi bir agirligi olmamasina ragmen Cahide Sonku’nun hayatini cok iyi anlatan bir eser olmus.

[Zehra'nın Kitapları · Rating 4 out of 5]

Bu dört yıldız bu kitaba mı? Yoksa bu aşka mı bilemiyorum. :))))
Şu hayatta bir kişinin Cahide’si olamamanın verdiği hezimetten 1 yıldızı kırdım. 🙃

[ISMET CIRIK · Rating 5 out of 5]

Çok güzel anlatılmış. Kurgu gerçek içiçe

[Hermine Olgundemir · Rating 5 out of 5]

Bad fate